İhlallerin Tekrarını Önlemenin Bir Güvencesi Olarak Siyasi Uzaklaştırma: Uluslararası Uygulamalar Işığında Suriye İçin Önerilen Belirleyiciler
Özet:
Otoriter bir rejimin ardından çatışma sonrası geçiş sürecine giren ve değişim güçlerinin ortaya çıktığı birçok ülkede, geçiş dönemi adaletinin önleyici mekanizmalarından biri olarak siyasi tasfiye (lustrasyon) konusunda önemli sorular gündeme gelmektedir. Bu mekanizma, geçiş sürecini ve kamusal yaşamı eski rejimin ağlarından korumayı ve farklı bir geleceğe yönelmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda, meşruiyet, kapsam, cezai olmayan sorumluluk düzeyi ve uluslararası hukuk tarafından güvence altına alınmış siyasi ve medeni bir hak olarak kamusal yaşama katılım hakkı ile bu aşamada sınırlamalar getirilmesini haklı kılan makul gerekçeler arasındaki denge konusunda yoğun tartışmalar ve keskin ayrışmalar ortaya çıkmaktadır. Ayrıca sürecin genel mantığının adil prosedürler mi yoksa intikamcı ve dışlayıcı uygulamalar mı olduğu yönünde tartışmalar bulunmaktadır. Tüm bunlar, farklı uygulama modellerinin ortaya çıkmasına yol açmıştır.
Suriye’de, özellikle 1963 yılında Baas Partisi’nin iktidarı ele geçirmesinin ardından, büyük ölçüde intikamcı ve kapsamlı nitelikte olan siyasi tasfiye uygulamalarına tarihsel olarak tanık olunmuştur. Ayrıca mevcut geçiş döneminin başında, parlamentonun oluşturulmasına yönelik ilk adımlar ve seçim yasasının çıkarılmasıyla birlikte, tasfiyeye ilişkin özel hükümlere de yer verilmiştir. Bu nedenle, Suriye için geçiş dönemi adaletine ilişkin bir yaklaşımın inşasına yönelik hazırlık süreçleri çerçevesinde, uluslararası uygulamalardan yararlanan bir Suriye vizyonu ortaya koymak, geçiş dönemi adaletinin genel seyrini destekleyebilir.
Bu çalışma, tümevarımsal yöntem ile karşılaştırmalı yaklaşımı birlikte kullanarak, siyasi tasfiye kavramını ve farklı literatürdeki felsefi temellerini incelemektedir. Ayrıca, farklı uluslararası deneyimleri analiz ederek çeşitli modelleri, düzeyleri ve çıkarılan dersleri ortaya koymakta, ardından Suriye bağlamındaki geçmiş uygulamaları değerlendirmektedir.
Çalışma, Suriye’de çıkarılacak bir siyasi tasfiye yasası için önerilen belirleyicileri oluşturan bir dizi temel girdiye ulaşmaktadır. Bunların başında, liderlik düzeyindeki aidiyet ile her düzeydeki davranışı birleştiren hibrit bir yaklaşımla kişisel ve maddi kapsamın belirlenmesi; tasfiyenin özel sektörü değil kamusal yaşamı hedeflemesi; belirli bir süreyle sınırlandırılması; yargısal denetimin güvence altına alınması; ispat standartlarının tanımlanması; ve keyfiliği, düzensizliği ve hukuki belirsizliği önleyecek usuli düzenlemelerin benimsenmesi gelmektedir.
Raporun tamamını okumak için tıkla (Arapça)
مدير وحدة التوافق والهوية المشتركة يحمل إجازة في الحقوق وحاصل على شهادة الماجستير في القانون العام، ناشط في المجتمع المدني والمجال الحقوقي وقدم عدداً من البرامج التدريبية
