S\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 say\u0131s\u0131nda yeni bir art\u0131\u015fa i\u015faret eden Bat\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klamalar artt\u0131. Baz\u0131 Avrupa \u00fclkelerinde bu say\u0131lar rekor seviyeye ula\u015ft\u0131. Bu ba\u015fvurular\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu, \u00f6zellikle Suriyeli, Afgan ve Irakl\u0131 m\u00fcltecilerden gelmi\u015f bulunmakta. Bu rapor, son zamanlarda tekrar ortaya \u00e7\u0131kan ve \u00e7o\u011funda gen\u00e7 kesimden Suriyeliler bulunan yasad\u0131\u015f\u0131 g\u00f6\u00e7 yolculuklar\u0131n\u0131 izlemeyi; bu olguya ve i\u00e7erdi\u011fi risklere daha net bir yakla\u015f\u0131m sa\u011flama \u00e7abas\u0131yla takip etmeyi ama\u00e7 edinmektedir.<\/p>\n
Bu rapor, g\u00f6\u00e7 ve iltica sorunlar\u0131yla ilgili gruplar\u0131n uzun g\u00f6zlemleme sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ve 2022 y\u0131l\u0131n\u0131n 3. \u00e7eyre\u011findeki ba\u015far\u0131s\u0131z yasad\u0131\u015f\u0131 g\u00f6\u00e7 giri\u015fimlerinin analizlerine dayanmaktad\u0131r. Raporu haz\u0131rlayan ekip ma\u011fduriyet ya\u015fayanlar\u0131n ve ger\u00e7ekle\u015fen hadiselerin say\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6zlemlenen rakamlardan \u00e7ok daha fazla oldu\u011funu \u00f6ng\u00f6rmektedir. Bunun nedeni, takip ve kurtarma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n kurumsalla\u015fmam\u0131\u015f ya da organize edilmemi\u015f, daha ziyade baz\u0131 g\u00f6n\u00fcll\u00fc ekipler taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
G\u00f6zlem sonucunda 2022’nin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7eyre\u011finde izlenen en az 155 belgelenmi\u015f olay\u0131n oldu\u011fu sonucuna var\u0131ld\u0131. Bu olaylar\u0131n %75\u2019i T\u00fcrkiye, %23\u2019\u00fc L\u00fcbnan ve %3\u2019\u00fc de Libya kaynakl\u0131. Yine bu olaylarda en az 4637 yasad\u0131\u015f\u0131 g\u00f6\u00e7men kat\u0131lm\u0131\u015f, bunlar\u0131n da %4\u2019\u00fc yani 214 ki\u015fi \u00f6lm\u00fc\u015f. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, her birinin %5\u2019ini te\u015fkil edecek bi\u00e7imde 225 ki\u015fi kay\u0131p ve 224 ki\u015fi g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f ve kalanlar da kurtar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Sonu\u00e7lar, kaybolma hallerinin %12\u2019sinin kara yolculuklar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015firken -kay\u0131plar\u0131n da \u00f6lm\u00fc\u015f say\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fundan- %88\u2019inin deniz yolculuklar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini g\u00f6steriyor. Kara yolculuklar\u0131ndaki \u00f6l\u00fcm oran\u0131 %14 iken deniz yolculuklar\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybedenlerin oran\u0131 %86. Kurtarma operasyonlar\u0131nda ise durum \u015f\u00f6yle: Meydana gelen ba\u015far\u0131s\u0131z yasad\u0131\u015f\u0131 g\u00f6\u00e7 vakalar\u0131n\u0131n %98’i deniz yolculuklar\u0131nda kurtar\u0131l\u0131rken, bu g\u00f6\u00e7 yolculuklar\u0131ndan karada ger\u00e7ekle\u015fenlerinde kurtar\u0131lanlar\u0131n oran\u0131 ise %2.<\/p>\n
Dikkatleri \u00e7eken bir di\u011fer husus da hem ka\u00e7ak yolcular hem de g\u00f6\u00e7menler i\u00e7in yasad\u0131\u015f\u0131 g\u00f6\u00e7 taktiklerinin de\u011fi\u015fmi\u015f olmas\u0131. \u00d6yle ki baz\u0131 g\u00f6\u00e7men gruplar eski deneyimlerine dayanarak yeni tavsiyelerde ve y\u00f6nlendirmelerde bulunmaya ba\u015flam\u0131\u015f. Bu tavsiye ve y\u00f6nlendirmeler bazen \u00fccretsiz yap\u0131l\u0131rken kimi zaman da para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. Nitekim kara yollar\u0131nda ka\u00e7ak\u00e7\u0131lar\u0131n izledi\u011fi ve gruplara liderlik eden bir \u201crehberin\u201d kullan\u0131lmas\u0131 yoluyla ger\u00e7ekle\u015fen yeni taktikler var. Gruptaki g\u00f6\u00e7menler yolda bazen ka\u00e7ak\u00e7\u0131 ya da rehberin istismar etti\u011fi bir kurbana d\u00f6n\u00fc\u015febiliyor. Hatta baz\u0131 ka\u00e7ak\u00e7\u0131lar yoldaki zorluklara dayanmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131 bahanesiyle yasad\u0131\u015f\u0131 g\u00f6\u00e7menleri baz\u0131 uyu\u015fturucu t\u00fcrlerini almaya ve onlar\u0131 tedarik etmeye ikna edebilir.<\/p>\n
Kara yoluyla g\u00f6\u00e7 etmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar aras\u0131nda; hava de\u011fi\u015fikli\u011fi, zehirli sivrisineklerin, ha\u015ferelerin ve s\u00fcr\u00fcngenlerin sokmas\u0131 hatta baz\u0131 yabani hayvanlar\u0131n ve s\u0131n\u0131r g\u00fcvenli\u011fin e\u011fitilmi\u015f vah\u015fi k\u00f6peklerinin sald\u0131r\u0131lar\u0131 ya da son zamanlarda \u00e7ok artan zehirlenme vakalar\u0131 sebebiyle hastal\u0131klara yakalanma oran\u0131nda y\u00fckselme var. Bununla beraber kara yoluyla g\u00f6\u00e7 etmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar kaybolma, bitkinlik ve gruptan ayr\u0131lma gibi risklerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yalar. B\u00f6yle durumlarda da hayatta kalabilme f\u0131rsat\u0131 \u00e7ok ender olmaktad\u0131r ve bulunma ihtimalleri \u00e7ok zay\u0131f.<\/p>\n
Yunan ya da S\u0131rp s\u0131n\u0131r korumalar\u0131n\u0131n eline d\u00fc\u015fmek ve onlar\u0131n hak ihlallerine maruz kalmak g\u00f6\u00e7menlerin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck risklerin aras\u0131nda yer al\u0131yor. Yunan s\u0131n\u0131r muhaf\u0131zlar\u0131n\u0131n, g\u00f6\u00e7menlerin bir\u00e7o\u011funu \u00f6l\u00fcme ve kaybolma tehlikesine s\u00fcr\u00fckleyecek \u015fekilde ya da onlar\u0131 yeni gelen g\u00f6\u00e7menleri durdurma, bo\u011fma ve onlara zarar vermeleri i\u00e7in kendi g\u00f6revleri i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan \u015febekelere katmak t\u00fcr\u00fcnden sistematik ihlaller yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren az\u0131msanmayacak derecede kan\u0131t bulunuyor.<\/p>\n
Di\u011fer taraftan da denizde teknelerin batma oran\u0131 ve bu yolculuklardaki \u00f6l\u00fcm ve kaybolma oranlar\u0131 y\u00fckseldi. Nitekim L\u00fcbnan\u2019dan kalkan ve farkl\u0131 uyruklardan \u2013\u00f6zellikle Suriye, Filistin, Irak, ve Afganistan uyruklu- g\u00f6\u00e7menleri bar\u0131nd\u0131ran botlar Yunanistan\u2019a de\u011fil \u0130talya\u2019ya y\u00f6nelmekte ve bu botlar\u0131n \u00e7o\u011fu var\u0131\u015f yerine ula\u015famay\u0131p, T\u00fcrkiye ve Yunan b\u00f6lgesel sular\u0131 civar\u0131nda batmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yasad\u0131\u015f\u0131 g\u00f6\u00e7 oranlar\u0131n\u0131n ard\u0131ndaki sebep ve saiklere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu yasad\u0131\u015f\u0131 g\u00f6\u00e7ler, Suriye i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan gerek Esad Rejiminin hakimiyetinde olan b\u00f6lgelerde gerekse Suriye Demokratik G\u00fc\u00e7leri\u2019nin (SDG) h\u00e2kim oldu\u011fu b\u00f6lgelerde veyahut halihaz\u0131rda muhalif kesimin h\u00e2kim oldu\u011fu b\u00f6lgelerde ikamet eden Suriyelilerin hatta L\u00fcbnan ve T\u00fcrkiye\u2019deki Suriyeli m\u00fcltecilerin bile ilgisini \u00e7ekmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ekonomik nedenler, g\u00fcvensizlik ve Suriye’de istikrar\u0131 sa\u011flayacak herhangi bir siyasi \u00e7\u00f6z\u00fcm belirtisinin olmamas\u0131, Suriye i\u00e7inden gelen t\u00fcm yasad\u0131\u015f\u0131 g\u00f6\u00e7menleri harekete ge\u00e7iren ortak sebepler aras\u0131nda yer al\u0131yor.<\/p>\n
Bir o kadar \u00f6nemli olan ve net bi\u00e7imde etkisi olan bir di\u011fer sebep de \u00f6zellikle ev sahipli\u011fi yapan h\u00fck\u00fcmetlerin \u201cg\u00f6n\u00fcll\u00fc geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u201d programlar\u0131na ili\u015fkin alg\u0131lar\u0131ndan veya Esad rejimiyle ili\u015fkileri yeniden kurma niyetlerine dair yap\u0131lan resm\u00ee a\u00e7\u0131klama dalgalar\u0131ndan sonra ayr\u0131ca iki \u00fclkede de m\u00fcltecilere kar\u015f\u0131 t\u0131rmanan \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k dalgas\u0131ndan sonra zuhur eden istikrar ve g\u00fcvenlik hissinin kaybolmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Ayr\u0131ca, sahadaki uygulamalar, AB \u00fclkelerinin, kendi b\u00f6lgelerine gelen m\u00fcltecilere kar\u015f\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinden ka\u00e7amasalar da baz\u0131 \u00fclkelerde AB\u2019ye ba\u011fl\u0131 s\u0131n\u0131r ajanslar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla insan haklar\u0131 ihlallerini i\u00e7eren geri \u00e7evirmeleri -bir t\u00fcr zorla geri g\u00f6nderme- desteklediklerini g\u00f6stermektedir. Nitekim Avrupa Birli\u011fi, Birle\u015fmi\u015f Milletler M\u00fclteciler Y\u00fcksek Komiserli\u011fi (BMMYK) taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan \u00e7ok say\u0131da raporda belgelenmesine ra\u011fmen, s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131n yolda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 bir\u00e7ok hak ihlallerini g\u00f6rmezden geldi.<\/p>\n
Geri g\u00f6nderme yasa\u011f\u0131na ili\u015fkin bir\u00e7ok uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmede yer alan yasal h\u00fck\u00fcmlere ra\u011fmen M\u00fclteci S\u00f6zle\u015fmesi’ne taraf di\u011fer devletlerin, s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131, davalar\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesine izin verilmeden zorla geri g\u00f6nderdiklerine tan\u0131kl\u0131k ediyoruz. Hatta denizde s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131n teknelerini bat\u0131rmak suretiyle hayatlar\u0131n\u0131 tehlikeye att\u0131klar\u0131na ya da s\u0131n\u0131rlar\u0131na yay\u0131lan ve cinayet, tecav\u00fcz, insan ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 boyutunda su\u00e7lar i\u015fleyen \u00e7etelere g\u00f6z yumduklar\u0131na \u015fahit oluyoruz.<\/p>\n
Bu hak ihlalleri sadece geri g\u00f6nderme operasyonlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmam\u0131\u015f, iltica edilen \u00fclkelerde bulunan Suriyeli m\u00fcltecileri farkl\u0131 bahanelerle ve baz\u0131 \u00fclkelerin ald\u0131\u011f\u0131 bireysel kararlarla -d\u00f6n\u00fc\u015f i\u00e7in g\u00fcvenlik \u015fartlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015fip ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi teyit edilmeden ve bir\u00e7ok rapor Suriye\u2019nin hala g\u00fcvenli bir yer olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamas\u0131na ra\u011fmen- kendisinden ka\u00e7t\u0131klar\u0131 Suriye\u2019ye tekrar zorla g\u00f6ndermenin \u00f6tesine kadar varm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Suriyelilerin, mevcut durumu ve imzalanan anla\u015fmalar\u0131n detaylar\u0131n\u0131 bilmeleri ve mevcut ara\u00e7lardan \u00f6zellikle de yasal ara\u00e7lardan yararlanmalar\u0131 gerekmektedir. Kendilerini organize etmek ve nerede olursa olsun Suriyeli ya da Suriyeli olmayan m\u00fcltecilere y\u00f6nelik insan haklar\u0131 ihlallerini takip etme, kurbanlar\u0131n ve ma\u011fduriyetlerin say\u0131s\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmek, fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturmak ve bu hak ihlallerini anlat\u0131c\u0131 kampanyalar ba\u015flatmak \u00fczere kendilerine has kurumlar tesis etmeye ihtiya\u00e7lar\u0131 var.<\/p>\n
Bunun yan\u0131 s\u0131ra, Suriyelilerin g\u00f6\u00e7 ve s\u0131\u011f\u0131nma konular\u0131nda zihin d\u00fcnyalar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmeleri ve bu konularda uzmanla\u015fm\u0131\u015f raporlar, akademik makaleler ve \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00fcretmeleri gerekiyor. B\u00f6ylece bu \u00e7al\u0131\u015fmalar, Suriyeli s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131n devasa deneyimine dayanan ger\u00e7ek\u00e7i vizyonlar ve alg\u0131lar sunma noktas\u0131nda fayda sa\u011flayacakt\u0131r.\u00a0 Ayr\u0131ca bu \u00e7al\u0131\u015fmalar, hem m\u00fcltecilerin istikrar\u0131n\u0131 art\u0131rmaya, onlar\u0131n haklar\u0131n\u0131 korumaya ve s\u00f6m\u00fcr\u00fclmelerini \u00f6nlemeye yarayacak hem de d\u00fcnyay\u0131 rahats\u0131z eden bu soruna \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak ve onu s\u0131n\u0131rlamaya katk\u0131da bulunacak, insan kay\u0131plar\u0131n\u0131 azaltacak siyasi, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel anlamda kazan\u0131mlar\u0131n katlanmas\u0131na yarayacak yol ve mekanizmalar \u00fczerine e\u011filecektir.<\/p>\n