Amerika Demokrasileri Savunma Enstit\u00fcs\u00fc, BM\u2019nin 2020 y\u0131l\u0131nda Esad rejiminin kontrol\u00fcndeki Suriye topraklar\u0131nda, ABD Hazine yapt\u0131r\u0131mlar\u0131na tabi olan \u015eam’daki Four Seasons Oteli’ne giden 14,9 milyon dolarl\u0131k \u00f6demeler de dahil olmak \u00fczere 244,5 milyon dolar harcad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131 ve bu t\u00fcr ili\u015fkilerin, rejimin sivillere kar\u015f\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 askeri mekanizmas\u0131n\u0131 finanse etme g\u00fcc\u00fcn\u00fc s\u0131n\u0131rlamay\u0131 ama\u00e7layan ABD ve Avrupa yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n etkisini zay\u0131flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi.<\/p>\n
BM te\u015fkilatlar\u0131n\u0131n Amerika ve Avrupa taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131ma tabi tutulan Esad rejiminin kurumlar\u0131yla ili\u015fkilerinin boyutlar\u0131n\u0131 belgeleyen Arap ve yabanc\u0131 raporlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ilk kez olmuyor. 2016 y\u0131l\u0131nda \u0130ngiliz The Guardian gazetesinin bir raporunda, BM’nin rejimle s\u0131k\u0131 ili\u015fkisi olan Suriyeli \u015firketlerle milyonlarca dolar de\u011ferinde mali s\u00f6zle\u015fmeler imzalad\u0131\u011f\u0131 ve bu harcamalar\u0131n tahsis edildi\u011fi ama\u00e7 d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtildi. Daha \u00f6nceki baz\u0131 belgeler de \u015eam’daki Birle\u015fmi\u015f Milletler ofislerinin Esad rejimi lehine yolsuzluk ve kay\u0131rma faaliyetlerine kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve rejim h\u00fck\u00fcmetinin hazinesine sat\u0131n alma ve hizmet ad\u0131 alt\u0131nda para ve kambiyo deste\u011fi sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Bu da yap\u0131lan insani yard\u0131mlar\u0131n askeri eylemlerde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00f6zellikle Suriye K\u0131z\u0131lay\u0131 ve Kalk\u0131nma Genel Sekreterli\u011fi gibi Esad rejimiyle dolayl\u0131 ba\u011flant\u0131s\u0131 olan baz\u0131 kurulu\u015flar taraf\u0131ndan yard\u0131m da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n siyasalla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir\u00e7ok kan\u0131t\u0131n varl\u0131\u011f\u0131yla \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyordu. Bu durum, bir\u00e7ok Bat\u0131l\u0131 ve yerel siyasi \u00e7evreler ile BM’yi, rejim g\u00fc\u00e7lerinin hedefinde olan evsizlere ve yerinden edilmi\u015flere hizmet etmek yerine, dolayl\u0131 olarak Esad rejiminin hedeflerine hizmet etmekle su\u00e7layan baz\u0131 insan haklar\u0131 kurulu\u015flar\u0131ndan pek \u00e7ok ele\u015ftiri ald\u0131.<\/p>\n
Denilebilir ki BM kurulu\u015flar\u0131n\u0131n sahip oldu\u011fu hiyerar\u015fi, Esad rejiminin Suriye’nin BM\u2019deki tek \u201cme\u015fru\u201d temsilcisi olarak \u00fcyeli\u011finin devam etmesi; ve G\u00fcvenlik Konseyi’nin daim\u00ee \u00fcyeleri olan ve Esad rejimini k\u0131nayan veya BM\u2019nin yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 uygulamay\u0131 \u00f6ng\u00f6ren herhangi bir karar tasar\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 veto hakk\u0131n\u0131 kullanan Rusya ve \u00c7in’in rejime olan deste\u011fi, rejimin Birle\u015fmi\u015f Milletler ve genel olarak uluslararas\u0131 toplumla ili\u015fkisinin do\u011fas\u0131n\u0131 belirleyen temel fakt\u00f6rd\u00fcr. \u00d6yle ki rejim, da\u011f\u0131t\u0131mda \u015feffafl\u0131\u011f\u0131n olmamas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra kendisinin askeri mekanizmas\u0131n\u0131n lehine manip\u00fclasyon, yolsuzluk ve menfaatine g\u00f6re y\u00f6nlendirmelerin \u00e7ok\u00e7a yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ba\u015fta \u015eam’daki ofisler ba\u015fta olmak \u00fczere BM kurulu\u015flar\u0131n\u0131 do\u011frudan veya dolayl\u0131 yolla etkileyerek projelerini hayata ge\u00e7irmek ve bir\u00e7ok siyasi ve ekonomik kazan\u0131m elde etmek \u00fczere t\u00fcm bu kozlar\u0131 kulland\u0131. Ayr\u0131ca rejim, kendisine yak\u0131n ki\u015filerin BM ofislerinde istihdam edilmesini kontrol alt\u0131na al\u0131p bunu kendisinin ve m\u00fcttefiklerinin \u201cme\u015fruiyet\u201d ve yeterlili\u011fini BM\u2019de ve uluslararas\u0131 d\u00fczeyde yeniden tesis etmeye \u00e7abalad\u0131\u011f\u0131 siyasi izlerden yoksun olmayan ad\u0131mlarla ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
BM personelinin \u015eam\u2019da rejim lehine yapt\u0131klar\u0131 ta\u015fk\u0131nl\u0131klar; BM\u2019nin, do\u011frudan Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’na ba\u011fl\u0131 Suriye Merkezi Kan Bankas\u0131’na, Esma Esad ve Rami Mahluf’a ba\u011fl\u0131 \u201cinsani\u201d kurulu\u015flara ve Esad rejimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 di\u011fer \u015firketlere verdi\u011fi destek gibi h\u00fck\u00fcmet ve askeri kurumlara sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 mali destek, \u015feffafl\u0131\u011f\u0131n yoklu\u011fu ve a\u015f\u0131r\u0131 bilgi eksikli\u011fi de hesaba kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, BM kurumlar\u0131 i\u00e7indeki yolsuzluk ve manip\u00fclasyonun boyutunu g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermektedir. \u015eeffafl\u0131\u011f\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131 ve bilgi eksikli\u011fi hem Esad rejiminin kontrol\u00fc alt\u0131ndaki b\u00f6lgelerde ger\u00e7ekle\u015ftirilen insani m\u00fcdahale faaliyetlerinin izlenmesini g\u00fc\u00e7le\u015ftiriyor hem de ihtiya\u00e7 tespit etme mekanizmas\u0131n\u0131n, da\u011f\u0131t\u0131m mekanizmas\u0131n\u0131n ve gerek ayni yard\u0131m gerekse hizmet \u015feklinde al\u0131nan yard\u0131mlar\u0131n ya da i\u015fi yapan ki\u015filerin maa\u015flar\u0131n\u0131 izleme ve de\u011ferlendirme raporlar\u0131n\u0131n teyidini zorla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n
Bir yandan Rusya ve \u00c7in, uluslararas\u0131 oturumlarda ve BM kurulu\u015flar\u0131nda Esad rejimini destekleyerek etki g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullan\u0131rken \u00f6te yandan, BM kurum ve kurulu\u015flar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla veya en az\u0131ndan Esad rejimi ve Rusya \u00fczerinde ger\u00e7ek ve pratik bask\u0131 uygulayacak ya da rejim kontrol\u00fcndeki b\u00f6lgelerdeki BM ofislerinin faaliyetlerini izleyecek ABD ve Bat\u0131 taraf\u0131ndan net bir uluslararas\u0131 siyasi iradenin bulunmamas\u0131 da dikkatlerden ka\u00e7m\u0131yor.<\/p>\n
BM\u2019ye bask\u0131 yapmak \u00fczere kendisinin yasal bo\u015fluklar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rarak hukuki yollar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 \u00f6zel bir \u00f6nem ve \u00f6ncelik arz edebilir. Ayn\u0131 \u015fekilde BM yard\u0131mlar\u0131n\u0131n denetlenmesi ve “reforme edilmesi” talep edilebilece\u011fi gibi BM\u2019nin Suriye’deki prosed\u00fcrlerinin “BM Suriye yard\u0131m standartlar\u0131na” uygun olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in \u015feffafl\u0131kla i\u015fleri y\u00fcr\u00fctmesi de istenebilir. Bununla birlikte, insan haklar\u0131 dosyas\u0131na ili\u015fkin siyasi ve medyatik deste\u011fine odaklanarak Esad rejiminin BM\u2019de ve uluslararas\u0131 alanda tekrar yetkin olmas\u0131 \u00f6nlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131labilir. Zira b\u00f6yle davranmas\u0131 baz\u0131 uzmanlar\u0131n ifadesiyle BM Antla\u015fmas\u0131’n\u0131n “egemenlik\/m\u00fcdahale etmeme” prensibinin istisnas\u0131 olarak kabul g\u00f6recektir. Bu arada Rusya, rejimin uluslararas\u0131 alanda yeniden kabul edilmesini sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, baz\u0131 b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7ler de normalle\u015fmeye ve onunla ili\u015fkilerini devam ettirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n