{"id":16390,"date":"2025-01-20T18:26:12","date_gmt":"2025-01-20T15:26:12","guid":{"rendered":"https:\/\/sydialogue.org\/?p=16390"},"modified":"2025-01-20T18:26:12","modified_gmt":"2025-01-20T15:26:12","slug":"suriyeli-is-adamlarinin-turkiye-ekonomisine-katkisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/suriyeli-is-adamlarinin-turkiye-ekonomisine-katkisi\/","title":{"rendered":"Suriyeli \u0130\u015f Adamlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye Ekonomisine Katk\u0131s\u0131"},"content":{"rendered":"

Giri\u015f:<\/span><\/h3>\n

8 Aral\u0131k\u2019\u0131n ve Esad rejiminin devrilmesinin ard\u0131ndan Suriye yeniden d\u00fcnya g\u00fcndeminin \u00f6n s\u0131ralar\u0131nda yer alm\u0131\u015f ve Suriyelilerin yeni bir gelecek in\u015fa ederek hayallerine ve hedeflerine ula\u015fma konusundaki yetene\u011fini ortaya koymu\u015ftur. Ayn\u0131 zamanda yar\u0131m asr\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir \u00fclkeyi etkileyen sorunlar\u0131n ve sabotajlar\u0131n boyutunu da g\u00f6stermi\u015ftir. Ekonomik sorunlar, ba\u015fta g\u00fcvenlik ve istikrar olmak \u00fczere bir\u00e7ok y\u00f6n\u00fc etkileyen sorunlardan biridir. Suriyeli i\u015f adamlar\u0131 ve ekonomi uzmanlar\u0131, diasporadaki deneyimlerinden, edindikleri uzmanl\u0131klardan ve oynad\u0131klar\u0131 rollerden yola \u00e7\u0131karak \u00fclkenin yeniden in\u015fas\u0131na katk\u0131 sa\u011flayacak yeni roller ve projeler \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye’deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131, \u00e7abalar\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme yetenekleri sayesinde, T\u00fcrkiye’deki Suriyeliler i\u00e7in i\u015f f\u0131rsatlar\u0131 yaratabilmi\u015f ve T\u00fcrk \u00e7evreleriyle etkile\u015fime girerek \u00f6nemli ve yeni roller olu\u015fturabilmi\u015flerdir. Bu y\u00fczden bir sonraki a\u015famada Suriyelilerin, T\u00fcrkiye’deki bu deneyimini g\u00f6zden ge\u00e7irmek, incelemek ve bundan dersler \u00e7\u0131karmalar\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

Ge\u00e7ti\u011fimiz yirmi y\u0131lda T\u00fcrkiye ekonomisi k\u00f6kl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlere ve dikkate de\u011fer bir b\u00fcy\u00fcmeye tan\u0131k olmu\u015ftur. Recep Tayyip Erdo\u011fan ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi h\u00fck\u00fbmeti, 2002’de iktidara geldikten hemen sonra y\u00fczde 50’nin \u00fczerinde olan enflasyonu d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015f ve 2004’te enflasyonu tek haneye indirmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi h\u00fck\u00fbmetinin politikalar\u0131, yerel para biriminden alt\u0131 s\u0131f\u0131r at\u0131larak istikrar\u0131n sa\u011flanmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r[1]<\/a><\/sup> .<\/p>\n

\u00a0T\u00fcrkiye ekonomisi, ihracat\u0131n iyile\u015fmesi ve artmas\u0131, i\u00e7 pazarda talebin toparlanmas\u0131 nedeniyle 2002 y\u0131l\u0131ndan sonra y\u00fcksek b\u00fcy\u00fcme oranlar\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu b\u00fcy\u00fcmeye ihracatta \u00f6nemli bir art\u0131\u015f da e\u015flik etmi\u015f ve bu da T\u00fcrkiye’nin d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck 20 ekonomisi aras\u0131na girmesine yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur. \u00c7ok say\u0131da yol, hastane, okul ve havaliman\u0131 in\u015fa edilerek b\u00fcy\u00fck altyap\u0131 projeleri de ekonomik b\u00fcy\u00fcmenin art\u0131r\u0131lmas\u0131na katk\u0131da bulunmu\u015ftur[2]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Ayr\u0131ca T\u00fcrkiye’ye \u00e7ok say\u0131da yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131m da gelmi\u015ftir. H\u00fck\u00fbmet T\u00fcrkiye’de yat\u0131r\u0131m ko\u015fullar\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lara kap\u0131 a\u00e7m\u0131\u015f ve Arap \u00fclkeleriyle de ili\u015fkilerini geli\u015ftirmi\u015ftir. Pek \u00e7ok Arap yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n ilgisini \u00e7eken T\u00fcrkiye, 2001-2022 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131m hacmini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131rmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131n hacmi 2001 y\u0131l\u0131nda 4,58 milyar dolar iken 2022’de 266 milyar dolara y\u00fckselmi\u015ftir. T\u00fcrkiye’deki yabanc\u0131 \u015firket say\u0131s\u0131n\u0131n 80 binin \u00fczerinde oldu\u011fu tahmin edilmektedir[3]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Arap Bahar\u0131’n\u0131n ard\u0131ndan bir\u00e7ok Arap \u00fclkesinden gelen g\u00f6\u00e7 dalgalar\u0131na tan\u0131k olan T\u00fcrkiye, 2012 y\u0131l\u0131 ba\u015f\u0131nda birka\u00e7 y\u0131l s\u00fcren ciddi bir m\u00fclteci kriziyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00f6\u00e7 Dairesi istatistiklerine g\u00f6re en az 3,7 milyon Suriyeli m\u00fclteci gelmi\u015f ve ayn\u0131 zamanda Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi’nin 2019 ortalar\u0131nda \u0130stanbul ve Ankara belediyelerini kaybetmesiyle ba\u015flayan bir\u00e7ok i\u00e7 zorlukla, 2018’in sonlar\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flayan mali krizin i\u015faretleri ile[4]<\/a><\/sup> ve ard\u0131ndan 2020’deki Korona krizinin yans\u0131malar\u0131 ve 2023’te bir\u00e7ok T\u00fcrk devletini vuran ve 34 milyar dolardan fazla oldu\u011fu tahmin edilen maddi kay\u0131plara neden olan depremle[5]<\/a><\/sup> kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

2018 y\u0131l\u0131ndaki mali krizin ard\u0131ndan T\u00fcrk liras\u0131n\u0131n de\u011ferinde daha \u00e7ok dalgalanmalar ya\u015fanm\u0131\u015f ve enflasyon oranlar\u0131 y\u00fckselmi\u015f[6]<\/a><\/sup> ve bu durum vatanda\u015flar\u0131n sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcn\u00fc olumsuz etkilemi\u015ftir. Ancak h\u00fck\u00fbmet ba\u015flang\u0131\u00e7ta b\u00fcy\u00fcmeyi te\u015fvik etmeye y\u00f6nelik ekonomi politikalar\u0131 izlemi\u015f ve ekonomi baz\u0131 d\u00f6nemlerde dikkat \u00e7ekici bir b\u00fcy\u00fcme kaydetmi\u015ftir[7]<\/a><\/sup> .2018-2023 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki d\u00f6nemde<\/strong> T\u00fcrk ekonomi politikalar\u0131, enflasyondaki y\u00fckseli\u015fe ra\u011fmen faiz oranlar\u0131n\u0131n kademeli olarak yakla\u015f\u0131k %20’den 2022’de %10’un alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi gibi al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k e\u011filimlerle karakterize olmu\u015ftur.[8]<\/a><\/sup> T\u00fcrk liras\u0131n\u0131n de\u011ferindeki bozulman\u0131n \u00f6nlenmesi amac\u0131yla d\u00f6viz kuruyla korunan T\u00fcrk liras\u0131 mevduatlara y\u00f6nelik bir program geli\u015ftirilmi\u015f[9]<\/a><\/sup> ve bu da bu politikalar\u0131n etkinli\u011fi konusunda yayg\u0131n tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrk h\u00fck\u00fbmeti, 2023 se\u00e7imlerinden sonra ekonomik plan\u0131nda belirtti\u011fi \u015fekilde faiz oranlar\u0131n\u0131 tek haneden %50’ye \u00e7\u0131kararak, merkez bankas\u0131 rezervlerini art\u0131rarak ve yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131 te\u015fvik ederek enflasyonu d\u00fc\u015f\u00fcrmeye y\u00f6nelik geleneksel politikalara geri d\u00f6nm\u00fc\u015f ve h\u00fck\u00fbmetin a\u00e7\u0131klamalar\u0131na g\u00f6re bu politika \u015fu ana kadar enflasyonun art\u0131\u015f h\u0131z\u0131n\u0131 azaltmada ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015ftur.[10]<\/a><\/sup> 2025-2027 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki ekonomi politikalar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 ama\u00e7layan \u201cOrta Vadeli Program\u201d plan\u0131na g\u00f6re h\u00fck\u00fbmet yetkilileri orta vadede b\u00fcy\u00fcmenin tek haneli rakamlara inmesini beklemektedir[11]<\/a><\/sup> .<\/p>\n

Bu i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f zorluklar ve halk\u0131n \u00e7e\u015fitli kesimlerini etkileyen ekonomik etkilerin g\u00f6lgesinde, ekonomik krizden ve di\u011fer i\u00e7 meselelerden Suriyelilerin T\u00fcrkiye’deki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorumlu tutmaya \u00e7al\u0131\u015fan baz\u0131 sesler ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.[12]<\/a><\/sup> Suriyeliler bir y\u00fck olarak g\u00f6r\u00fclmekte, deneyimsiz i\u015f\u00e7iler d\u00fc\u015f\u00fck maa\u015flar\u0131yla yerel i\u015f\u00e7ilerle rekabet etmekte, farkl\u0131 g\u00f6\u00e7 bi\u00e7imlerinin ekonomik a\u00e7\u0131dan etkiledi\u011fi olumlu y\u00f6nler ise ihmal edilmekteydi. Bu nedenle \u00f6ncelikle Suriye g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fcn bu ekonomik etkilerinin takip edilmesi, i\u015f adamlar\u0131n\u0131n, k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta \u00f6l\u00e7ekli i\u015fletme sahiplerinin \u00e7abalar\u0131 ve T\u00fcrkiye ekonomisine verdikleri katk\u0131lar gibi yeterince ilgi ve \u00e7al\u0131\u015fma g\u00f6rmeyen y\u00f6n\u00fcne odaklan\u0131lmas\u0131 gerekmekteydi.<\/p>\n

Bu rapor, Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n ekonomiye kat\u0131l\u0131m\u0131 ger\u00e7e\u011fine ve bir kesimin beklentilerine ve gelecek planlar\u0131na \u0131\u015f\u0131k tutmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r. Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l Sanayi ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile \u0130stanbul Ticaret Odas\u0131’n\u0131n internet sitesi taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan bir dizi h\u00fck\u00fbmet raporunun yan\u0131 s\u0131ra Ekim 2024’te Suriyeli \u0130\u015f adamlar\u0131 Derne\u011fi “Suriye” ile i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde 115 i\u015f adam\u0131 ve proje sahibinin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kamuoyu ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 analiz edilmi\u015ftir ve bununla birlikte ara\u015ft\u0131rman\u0131n verilerinin toplanmas\u0131 ve haz\u0131rlanmas\u0131, Suriye’nin \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirilmesinden ve Esad rejiminin d\u00fc\u015fmesinden \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye’deki yabanc\u0131 \u015firketler ve yat\u0131r\u0131mlar:<\/span><\/h3>\n

Sanayi ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131 internet sitesinde yer alan ve yay\u0131mlanan veriler, 2024 y\u0131l\u0131 ortas\u0131nda T\u00fcrkiye’de ruhsatl\u0131 yabanc\u0131 \u015firket[13]<\/a><\/sup> say\u0131s\u0131n\u0131n 83.542 oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.[14]<\/a><\/sup> (\u015eekil 1) Say\u0131sal olarak yabanc\u0131 \u015firketler listesinde ilk s\u0131rada yer alan Suriyeli \u015firketler, 15.006 ruhsatl\u0131 Suriyeli \u015firketle toplam yabanc\u0131 \u015firketlerin y\u00fczde 17,96’s\u0131n\u0131 temsil etmekte, onu y\u00fczde 9,97’lik oranla Alman \u015firketleri ve ard\u0131ndan y\u00fczde 8,8’lik bir oranla \u0130ran \u015firketleri izlemektedir[15]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil1: T\u00fcrkiye’deki yabanc\u0131 \u015firket say\u0131s\u0131<\/span><\/p>\n

2023 y\u0131l\u0131 hem Suriye’yi hem de T\u00fcrkiye’yi vuran y\u0131k\u0131c\u0131 bir depreme sahne olsa da, 2018’den bu yana devam eden ekonomik krizin belirgin etkilerinin yan\u0131 s\u0131ra; 2023 ortas\u0131 ile sonu aras\u0131ndaki veriler kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Suriyeli \u015firket say\u0131s\u0131nda 500’den fazla art\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir[16]<\/a><\/sup> . Ancak bu rakamlar ger\u00e7e\u011fi net bir \u015fekilde yans\u0131tmamaktad\u0131r. Detayl\u0131 veri yay\u0131nlayan az say\u0131daki kurulu\u015ftan biri olan \u0130stanbul Ticaret Odas\u0131 verilerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda[17]<\/a><\/sup> yabanc\u0131 \u015firketlerin devir h\u0131z\u0131n\u0131n y\u00fcksek oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Yani \u0130stanbul’da toplam sermayesi 18 milyar 337 milyar lira olan 8 bin 323 yabanc\u0131 \u015firketin kurulmas\u0131na ra\u011fmen ayn\u0131 y\u0131l toplam sermayesi birbirine \u00e7ok yak\u0131n olan 2 bin 480 \u015firket piyasadan \u00e7ekilmi\u015ftir. Yat\u0131r\u0131mc\u0131 say\u0131s\u0131nda art\u0131\u015f olduysa da yeni yat\u0131r\u0131m hacmi yabanc\u0131 sermayenin artmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flamam\u0131\u015f, tam tersine, daha fazla say\u0131da ve daha k\u00fc\u00e7\u00fck sermayeli k\u00fc\u00e7\u00fck \u015firketlerin giri\u015fi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u015firketlerin T\u00fcrkiye pazar\u0131ndan \u00e7ekildi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r[18]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Ayr\u0131ca 2023 y\u0131l\u0131nda en \u00e7ok yat\u0131r\u0131mc\u0131 \u00e7eken \u0130stanbul’da yeni yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131 say\u0131s\u0131 da 2022 y\u0131l\u0131na g\u00f6re y\u00fczde 50,65 oran\u0131nda azalm\u0131\u015ft\u0131r. 2023 y\u0131l\u0131nda ortalama yabanc\u0131 sermayenin yakla\u015f\u0131k 2,2 milyon liraya ula\u015fm\u0131\u015f, yeni yat\u0131r\u0131mlar\u0131n y\u00fczde 27,76’s\u0131n\u0131n perakende sekt\u00f6r\u00fcnde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f, bunu y\u00fczde 20,19 ile hizmetler sekt\u00f6r\u00fc, y\u00fczde 8,05 ile tekstil sekt\u00f6r\u00fc takip etmi\u015ftir. Say\u0131sal olarak yeni yabanc\u0131 \u015firketlerin \u00e7o\u011fu ilk s\u0131rada Fatih’te yo\u011funla\u015f\u0131rken, bunu \u015ei\u015fli ve ard\u0131ndan Esenyurt takip ederken, b\u00fcy\u00fck sermaye \u00e7eken il\u00e7eler aras\u0131nda ilk s\u0131rada \u015ei\u015fli, ard\u0131ndan Sar\u0131yer ve Fatih gelmektedir.[19]<\/a><\/sup> .<\/p>\n

\u0130stanbul’daki toplam yeni yat\u0131r\u0131mc\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131n y\u00fczde 40,48’ini Arap yat\u0131r\u0131mc\u0131lar olu\u015ftururken, yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131n y\u00fczde 53,93’\u00fcn\u00fc Avrupal\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar olu\u015ftururken, sermaye baz\u0131nda en b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar 67,51 ile \u0130ngiltere ve Birle\u015fik Arap Emirlikleri’nden gelen yat\u0131r\u0131mlar olmu\u015ftur[20]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

Baz\u0131 muhalefet partilerinin ise Suriyelilerin Fatih gibi baz\u0131 b\u00f6lgeleri ele ge\u00e7irdikleri ve kimliklerini de\u011fi\u015ftirdikleri iddialar\u0131na gelecek olursak,[21]<\/a><\/sup> bu iddialar do\u011fru g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Mesela Fatih ve Esenyurt b\u00f6lgeleri genel olarak yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n ilgisini \u00e7eken b\u00f6lgeler aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. \u00c7e\u015fitli milletlerden yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131n \u00e7o\u011fu burada yo\u011funla\u015fmakta ve sadece Suriyelilerin yapt\u0131\u011f\u0131 yat\u0131r\u0131mlar ve projelerle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmamaktad\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye’deki Suriye ekonomik varl\u0131\u011f\u0131:<\/span><\/h3>\n

T\u00fcrkiye’deki Suriye varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ekonomik etkisine odaklanan \u00e7al\u0131\u015fmalar azd\u0131r[22]<\/a><\/sup>. Bunun nedeni, bu konuda mevcut bilgilerin azl\u0131\u011f\u0131 ve T\u00fcrkiye’deki Suriyelilerin, d\u00fc\u015f\u00fck vas\u0131fl\u0131, yoksul m\u00fcltecilerden olu\u015fan bir blok oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131d\u0131r. Ancak, T\u00fcrkiye’ye yat\u0131r\u0131mc\u0131 veya risk sermayedar\u0131 olarak gelen, kendi i\u015fini kuran veya devam ettiren varl\u0131kl\u0131 Suriyelilerin \u00f6nemli bir y\u00fczdesinin yan\u0131 s\u0131ra y\u00fcksek vasfa ve deneyime sahip bir Suriyeli kesiminin varl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle bu varsay\u0131m\u0131n ge\u00e7erlili\u011fi yoktur. Akademik, teknik, ekonomik ya da end\u00fcstriyel alanda T\u00fcrkiye’ye yerle\u015fir yerle\u015fmez i\u015f piyasas\u0131na y\u00f6nelip k\u0131sa s\u00fcrede kendi projelerini hayata ge\u00e7irebilenler de vard\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye’deki ruhsatl\u0131 Suriyeli \u015firket say\u0131s\u0131 bir y\u0131l i\u00e7inde 645 art\u0131\u015fla 2024 y\u0131l\u0131 ortas\u0131nda 15.006 \u015firkete ula\u015f\u0131rken, Suriyeli \u015firketler say\u0131 baz\u0131nda yakla\u015f\u0131k %18’lik oranla ilk s\u0131ralarda yer almaktad\u0131r (\u015eekil 2).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil 2: T\u00fcrkiye’deki Suriyeli \u015firketler ger\u00e7e\u011fi[23]<\/a><\/sup><\/span><\/p>\n

Bu Suriyeli \u015firketlerin %31’i toptan ticaret sekt\u00f6r\u00fcnde yo\u011funla\u015fmaktad\u0131r.[24]<\/a><\/sup> %19’u perakende sekt\u00f6r\u00fcnde,[25]<\/a><\/sup> %9,4’\u00fc in\u015faat sekt\u00f6r\u00fcnde, %6,7’si gayrimenkul faaliyetlerinde, %5’i ula\u015f\u0131m ve seyahat acentelerinde, %2,5’u motorlu kara ta\u015f\u0131tlar\u0131 ve motosiklet sat\u0131\u015f, bak\u0131m ve onar\u0131m\u0131nda, %2,4’\u00fc tekstil \u00fcr\u00fcnleri alan\u0131nda ve %2,2’si otelcilik sekt\u00f6r\u00fcnde, %2’si mobilya imalat\u0131 alan\u0131nda, %19,8’i ise di\u011fer alanlarda faaliyet g\u00f6stermektedir[26]<\/a><\/sup>. Ancak ayr\u0131nt\u0131l\u0131 veriler, perakende, in\u015faat, emlak, ula\u015ft\u0131rma, turizm ve bilgisayar sekt\u00f6rlerinde faaliyet g\u00f6steren \u015firket say\u0131s\u0131nda son bir y\u0131lda d\u00fc\u015f\u00fc\u015f oldu\u011funu, di\u011fer sekt\u00f6rlerde ise \u00f6nceki y\u0131llara g\u00f6re hafif bir b\u00fcy\u00fcme ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir (\u015eekil 3).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil3: T\u00fcrkiye’deki Suriyeli \u015firketlerin 2023-2024 ortalar\u0131nda sekt\u00f6rlere g\u00f6re da\u011f\u0131l\u0131m\u0131[27]<\/a><\/sup><\/span><\/p>\n

Suriyeli \u015firketlerin T\u00fcrk i\u015f sekt\u00f6rlerindeki da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 toplam yabanc\u0131 \u015firket da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na yak\u0131n olmakla birlikte, baz\u0131 sekt\u00f6rlerde faaliyet g\u00f6steren Suriyeli \u015firketlerin y\u00fczdesi ayn\u0131 sekt\u00f6rdeki, \u00f6zellikle de g\u00fcvenlik, toptan ve perakende ticaret, in\u015faat ve gayrimenkul sekt\u00f6rlerindeki toplam yabanc\u0131 \u015firketlerin ortalama y\u00fczdesinden biraz daha y\u00fcksektir.<\/p>\n

\u0130stanbul’a gelen yeni Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar say\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u0130ranl\u0131lardan sonra ikinci s\u0131rada yer al\u0131rken, Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar perakende sekt\u00f6r\u00fcnde yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar aras\u0131nda ilk s\u0131rada yer al\u0131rken, makine ve otomobil sekt\u00f6r\u00fcnde \u0130ranl\u0131lardan sonra ikinci s\u0131rada yer almaktad\u0131r.[28]<\/a><\/sup> .<\/p>\n

\u0130stanbul Ticaret Odas\u0131 verileri, \u0130stanbul’da yeni Suriyeli \u015firketlere y\u00f6nelik talebin en y\u00fcksek oldu\u011fu y\u0131l\u0131n 2019 y\u0131l\u0131 oldu\u011funu, bunu 2022 y\u0131l\u0131n\u0131n takip etti\u011fini, yeni \u015firketlere y\u00f6nelik talebin en d\u00fc\u015f\u00fck y\u00fczdede oldu\u011fu y\u0131l\u0131n ise Korona salg\u0131n\u0131 d\u00f6neminin de gerisinde kalan 2023 oldu\u011funu g\u00f6stermektedir (\u015eekil 4).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil4 \u0130stanbul’da kurulan yeni Suriyeli \u015firketlerin say\u0131s\u0131[29]<\/a><\/sup><\/span><\/p>\n

2019 ve 2020 y\u0131llar\u0131nda \u0130stanbul’da yeni yat\u0131r\u0131m yapan yabanc\u0131 \u015firketlerin d\u00f6rtte birini Suriyeli \u015firketler temsil ederken, 2023 y\u0131l\u0131nda bu oran y\u00fczde 14,3’e gerilemi\u015ftir. \u0130stanbul’a yat\u0131r\u0131m yapan yeni yabanc\u0131 \u015firket say\u0131s\u0131nda genel bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f vard\u0131r (\u015eekil 5).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil 5: Yeni Suriyeli \u015firket say\u0131s\u0131n\u0131n \u0130stanbul’daki toplam yeni yabanc\u0131 \u015firket say\u0131s\u0131na oran\u0131[30]<\/a><\/sup><\/span><\/p>\n

2019’dan bu yana \u0130stanbul’daki yeni Suriye sermayesinin toplam de\u011feri 2,58 milyar T\u00fcrk liras\u0131na (261,76 milyon dolar) ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Rakamlar, T\u00fcrk liras\u0131 cinsinden tahmin edilen Suriye sermayesinin hacminin 2020’den sonra artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterirken, sermayenin dolar cinsinden de\u011feri ise genel olarak yeni yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131n, \u00f6zelde ise Suriye yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n hacminde \u00f6nemli bir azalma oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Rakamlar, T\u00fcrk liras\u0131n\u0131n dolar kar\u015f\u0131s\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcne ra\u011fmen \u0130stanbul’daki yeni Suriye sermayesi hacminin 2020-2021-2022 y\u0131llar\u0131nda benzer seviyeleri korudu\u011funu, yeni Suriye sermayesi hacminin ise 2023’te yar\u0131 yar\u0131ya azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir (\u015eekil 6).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil 6: \u0130stanbul’da a\u00e7\u0131lan yeni Suriyeli \u015firketlerin sermayesinin toplam de\u011ferinin bir milyon T\u00fcrk liras\u0131\/dolar oldu\u011fu tahmin edilmektedir[31]<\/a><\/sup><\/span><\/p>\n

Yeni Suriye sermayesi, 2019-2020 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda toplam yeni sermayenin yakla\u015f\u0131k %13,8’ini olu\u015fturmu\u015ftur. Ancak bu oran\u0131n %3,3’e gerilemesi, k\u00fc\u00e7\u00fck sermayeli yeni \u015firketlerin giri\u015fi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda b\u00fcy\u00fck sermayeli Suriyeli \u015firketlerin T\u00fcrkiye pazar\u0131ndan \u00e7ekilmesiyle a\u00e7\u0131klanabilir (\u015eekil 7).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil 7: Suriyeli yeni \u015firketlerin sermayesinin \u0130stanbul’daki yeni yabanc\u0131 \u015firketlerin toplam sermayesi i\u00e7indeki y\u00fczdesi<\/span><\/p>\n

\u00d6te yandan, bir dizi farkl\u0131 fakt\u00f6r g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, 2023 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul’da T\u00fcrkiye pazar\u0131ndan \u00e7ekilen yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar aras\u0131nda Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar ilk s\u0131rada yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Fatih b\u00f6lgesinde yo\u011funla\u015farak perakende, ard\u0131ndan hizmet, ard\u0131ndan tekstil alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, 2019 y\u0131l\u0131ndan bu yana \u0130stanbul’dan \u00e7ekilen toplam Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131 say\u0131s\u0131 2.585 Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131ya ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r (\u015eekil 8).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil8: \u0130stanbul’da kapanan Suriyeli \u015firket say\u0131s\u0131[32]<\/a><\/sup><\/span><\/p>\n

Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ekli\u011fi ve istekleri:<\/span><\/h3>\n

Suriyeli ve Arap i\u015f adamlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini ve T\u00fcrkiye’deki mevcut duruma y\u00f6nelik isteklerini daha yak\u0131ndan incelemek amac\u0131yla, T\u00fcrkiye’deki %96’s\u0131 Suriyeli olan 115 Arap i\u015f adam\u0131 taraf\u0131ndan bir anket yan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. Veri analizi, b\u00fcy\u00fckl\u00fck kriterlerine odaklanm\u0131\u015f, \u015firket say\u0131s\u0131 ve kurulu\u015f y\u0131l\u0131, \u015firket b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc esas al\u0131narak benimsenmi\u015f olup, istihdam yaln\u0131zca \u201cESCWA\u201d standartlar\u0131na g\u00f6re dahil edilmi\u015ftir.[33]<\/a><\/sup> \u0130\u015fverenler de dahil olmak \u00fczere 10’a kadar \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 olan yat\u0131r\u0131mlar ve \u015firketler \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck yat\u0131r\u0131mlar olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131rken, 11-50 aras\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 olan yat\u0131r\u0131mlar ve \u015firketler k\u00fc\u00e7\u00fck \u015firketler, 50-100 aras\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 olan \u015firketler ise orta \u00f6l\u00e7ekli yat\u0131r\u0131mlar olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Veriler, dilimin 2019 y\u0131l\u0131 \u00f6ncesinde kurulan \u015firketler ve sonras\u0131nda kurulan \u015firketler olarak ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla da analiz edilmi\u015ftir. 2019 y\u0131l\u0131, T\u00fcrkiye’de ekonomik krizin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ve krizlerin ba\u015flang\u0131c\u0131na sahne olmas\u0131 nedeniyle farkl\u0131la\u015fma a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirleyici bir y\u0131l olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir. T\u00fcrk liras\u0131n\u0131n dolar kar\u015f\u0131s\u0131nda de\u011fer kayb\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra i\u00e7 kutupla\u015fman\u0131n daha da artt\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k olunmu\u015ftur. Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi, \u0130stanbul ve Ankara belediyelerinin kaybedilmesinden sonra T\u00fcrk h\u00fck\u00fbmeti Suriyelilere kar\u015f\u0131 daha sert politikalar benimsemi\u015ftir. Bu b\u00f6l\u00fcmde, ankette ele al\u0131nan kesimin \u00f6zelliklerini, ekonomik katk\u0131lar\u0131na genel bir bak\u0131\u015f\u0131, i\u015flerini en \u00e7ok etkileyen fakt\u00f6rleri, ayr\u0131ca gelecek alg\u0131lar\u0131n\u0131 ve kararlar\u0131n\u0131 inceleyece\u011fiz.<\/p>\n

Duyarl\u0131 kesimin \u00f6zellikleri:<\/span><\/h3>\n

Ankete kat\u0131lan i\u015f adam\u0131 ve yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n y\u00fczde 77’si \u0130stanbul’da, y\u00fczde 8’i Bursa’da, y\u00fczde 7’si Gaziantep’te, y\u00fczde 3’\u00fc Mersin’de ve y\u00fczde 5’i di\u011fer illere da\u011f\u0131lm\u0131\u015f durumdad\u0131r. Bunlar\u0131n %71\u2019i i\u015fini 2019 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nce, %29\u2019u ise i\u015fini 2019 y\u0131l\u0131ndan sonra kurmu\u015ftur (\u015eekil 9).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil9: Ankete kat\u0131lan \u00f6rneklemin \u00f6zellikleri: T\u00fcrkiye’deki i\u015f yeri ve i\u015fe ba\u015flama tarihi<\/span><\/p>\n

Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n as\u0131l uyruklar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda %96’s\u0131n\u0131n Suriyeli, %4’\u00fcn\u00fcn di\u011fer Arap uyruklu oldu\u011fu ve yan\u0131t veren kesimin %40’\u0131n\u0131n T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir.[34]<\/a><\/sup> Y\u00fczde 21’i vatanda\u015fl\u0131\u011fa al\u0131nma s\u00fcrecindeyken, y\u00fczde 39’u hen\u00fcz T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131na ge\u00e7memi\u015ftir (\u015eekil 10).<\/p>\n

\"\"\u015eekil10: Ankete kat\u0131lan \u00f6rneklemin \u00f6zellikleri: \u0130\u015f yeri, as\u0131l uyruk ve T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kazan\u0131lmas\u0131<\/span><\/p>\n

Ankete kat\u0131lan kesimin yan\u0131tlar, ankete kat\u0131lan projelerin %20’sinin tek sahibine ait oldu\u011funu, projelerin %28’inin iki orta\u011fa, %27’sinin 3 orta\u011fa, %14’\u00fcn\u00fcn 4 orta\u011fa, %6’s\u0131n\u0131n 5 orta\u011fa, %5’i ise 6 orta\u011fa ait oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Partnerlerin ayn\u0131 aileden ya da akrabalardan olmas\u0131 muhtemeldir. Suriye’deki i\u015f modeli bireysel veya aile \u015firketlerinin hakimiyetindedir. \u00d6te yandan, ankete kat\u0131lan projelerin y\u00fczde 75’i 10’dan fazla \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 olmayan “\u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck projeler” kategorisine girerken, ankete kat\u0131lan projelerin y\u00fczde 22’si \u00e7al\u0131\u015fan say\u0131s\u0131 11-50 \u00e7al\u0131\u015fan aras\u0131nda de\u011fi\u015fen \u201ck\u00fc\u00e7\u00fck projeler\u201d kategorisinde yer al\u0131rken, projelerin sadece %3’\u00fc \u00e7al\u0131\u015fan say\u0131s\u0131 51-100 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen \u201corta \u00f6l\u00e7ekli projeler\u201d olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (\u015eekil 11).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil11: Yan\u0131t veren \u00f6rne\u011fin \u00f6zellikleri, Ortak say\u0131s\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fan say\u0131s\u0131<\/span><\/p>\n

Ankete kat\u0131lan kesimin detayl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, %28’inin ithalat ve ihracat alan\u0131nda, %18’inin in\u015faat alan\u0131nda, %17’sinin hizmetler alan\u0131nda, %15’inin sanayi \u00fcretimi alan\u0131nda, %12’sinin teknoloji ve restoran alanlar\u0131nda, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. Perakende sat\u0131\u015flar\u0131n (ma\u011faza) %9’u perakende sat\u0131\u015f (ma\u011faza) alan\u0131nda, %9’u bilgi ve pazarlama hizmetleri sa\u011flayan kurulu\u015flarda, %6’s\u0131 giyim alan\u0131nda, %5’i turizm alan\u0131nda, %3’\u00fc ise gayrimenkul alan\u0131nda ve %1’i dan\u0131\u015fmanl\u0131k alan\u0131nda oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir (\u015eekil 12).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil12: Kat\u0131l\u0131mc\u0131 \u00f6rneklemin \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131<\/span><\/p>\n

Yan\u0131t veren kesimin ekonomik katk\u0131lar\u0131:<\/span><\/h3>\n

Ankete kat\u0131lan Suriyeli i\u015f adam\u0131 ve yat\u0131r\u0131mc\u0131lardan olu\u015fan kesimin ekonomik katk\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek ve analiz etmek amac\u0131yla, bu \u015firketlerin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 yabanc\u0131 fon miktar\u0131n\u0131 belirlemeye y\u00f6nelik bir dizi soru sorulmu\u015ftur. \u0130\u015fletmenin sahip oldu\u011fu gayrimenkul, araba, ofis ve makinelerin de\u011ferini i\u00e7eren yan\u0131t veren \u00f6rnek projelerin varl\u0131klar\u0131n\u0131n toplam de\u011ferine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu \u00f6rneklemin %19’unun varl\u0131klar\u0131n\u0131n de\u011ferinin 10.000 ABD Dolar\u0131na ula\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, %44’\u00fcn\u00fcn varl\u0131klar\u0131n\u0131n de\u011ferinin 10.000-100.000 dolar aras\u0131nda oldu\u011funu, %28’i varl\u0131klar\u0131n\u0131n de\u011ferinin 101-999 bin dolar aras\u0131nda oldu\u011funu, %9’unun ise varl\u0131klar\u0131n\u0131n de\u011ferinin bir milyon dolar ve \u00fczerinde oldu\u011funu g\u00f6rmekteyiz (\u015eekil 13).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil 13: Yan\u0131t veren \u00f6rnek projelere ili\u015fkin varl\u0131klar\u0131n toplam de\u011feri<\/span><\/p>\n

Sonu\u00e7lar ayn\u0131 zamanda yan\u0131t veren \u00f6rnek projelere y\u00f6nelik, kar hari\u00e7, kiralar\u0131, faturalar\u0131, maa\u015flar\u0131, vergileri ve ham maddeleri i\u00e7eren harcamalar\u0131n toplam de\u011ferini de g\u00f6stermektedir. Sonu\u00e7lar, bu \u00f6rneklemin %19’unun harcamalar\u0131n\u0131n 10.000 $’a ula\u015fmad\u0131\u011f\u0131na, %55’inin harcamalar\u0131n\u0131n 10.000-100.000 $ aras\u0131nda, %24’\u00fcn\u00fcn harcamalar\u0131n\u0131n 101.000-999.000 $ aras\u0131nda de\u011fi\u015fti\u011fine, %2’sinin ise harcamalar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k bir milyon veya daha fazla oldu\u011funa i\u015faret etmektedir (\u015eekil 14).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil 14: Yan\u0131t veren \u00f6rnek projelerin toplam y\u0131ll\u0131k harcamalar\u0131<\/span><\/p>\n

T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131ndan mal ithalat\u0131 faaliyetleri soruldu\u011funda kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %28’i ithalat faaliyeti y\u00fcr\u00fctt\u00fcklerini belirtmi\u015ftir. Bunlar\u0131n %10’u periyodik olarak bunu yapmakta ve 2019 \u00f6ncesinde kurulan \u015firketlerin yan\u0131 s\u0131ra orta \u00f6l\u00e7ekli \u015firketlerin de ithalat faaliyetlerinde daha aktif oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir (\u015eekil 15). \u0130thal edilen malzemeler; end\u00fcstriye y\u00f6nelik ham maddeler, elektronik aletler ve teknik cihazlar, plastik malzemeler, baz\u0131 g\u0131da maddeleri, t\u0131bbi malzemeler, aksesuarlar ve otomobiller aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil15: T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131ndan mal ithalat\u0131<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n\n
 <\/p>\n

Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 cevaplar, y\u0131ll\u0131k ithalat hacminin %59’unun 100.000 dolar\u0131n alt\u0131nda, %18’inin 100.000-300.000 dolar aras\u0131nda, %8’inin 301.000-999.000 dolar aras\u0131nda ve %15’inin 1 milyon dolar\u0131n \u00fczerinde oldu\u011funu g\u00f6stermektedir (\u015eekil 16).<\/p>\n<\/td>\n

\"\"<\/td>\n<\/tr>\n
<\/td>\n\u015eekil16: Y\u0131ll\u0131k ithalat i\u015flemlerinin hacmi dolar cinsinden tahmin edilmektedir<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131na mal ihra\u00e7 etme faaliyetlerine gelince, bunlar daha nettir. Ankete kat\u0131lan kesimin %60’\u0131 ihracat faaliyetleri y\u00fcr\u00fctt\u00fcklerini, bunlar\u0131n %39’u periyodik olarak ger\u00e7ekle\u015ftirdiklerini ve orta \u00f6l\u00e7ekli \u015firketlerin ihracat operasyonlar\u0131nda daha aktif g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hem k\u00fc\u00e7\u00fck hem de \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck \u015firketlerin aktif oldu\u011funu ve ihracat faaliyetlerinde bulunan \u015firketlerin ise ihracat operasyonlar\u0131nda daha aktif g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtmi\u015ftir. 2019 y\u0131l\u0131 \u00f6ncesinde kurulan firmalar d\u00f6nemsel ihracat faaliyetleri g\u00f6stermi\u015f olup, 2019 sonras\u0131 kurulan \u015firketlere g\u00f6re daha y\u00fcksek oranlarda, 2019 sonras\u0131 kurulan firmalar 2019 \u00f6ncesi kurulan \u015firketlere g\u00f6re ara s\u0131ra ihracat faaliyetlerini daha y\u00fcksek oranda ger\u00e7ekle\u015ftirmektedir (\u015eekil 17). \u0130hra\u00e7 edilen bu malzemeler, deterjan, kimyasal madde, in\u015faat malzemeleri ve baz\u0131 t\u0131bbi malzeme ve cihazlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra mobilya, g\u0131da \u00fcr\u00fcnleri, aksesuarlar, otel ekipmanlar\u0131, makine ve g\u0131da \u00fcr\u00fcnleri, giyim, \u00f6zellikle tesett\u00fcr giyim ve baz\u0131 yaz\u0131l\u0131m hizmetleri gibi farkl\u0131 \u00fcr\u00fcnlerden olu\u015fmaktad\u0131r. Bir \u00e7al\u0131\u015fma, Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n yerel pazarlara y\u00f6nelmek yerine ihracat yap\u0131p d\u0131\u015f pazarlarla ilgilenme e\u011filiminde olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu, s\u00fcrt\u00fc\u015fmeyi azaltmak, sorunlardan ka\u00e7\u0131nmak ve daha iyi kar elde etmek amac\u0131yla yap\u0131lmaktad\u0131r[35]<\/a><\/sup>.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil17: T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131na mal ihracat\u0131<\/span><\/p>\n

\u0130hracat, d\u00f6vizi g\u00fcvence alt\u0131na alma ve ekonomik toparlanmay\u0131 te\u015fvik etmede \u00f6nemli bir kaynak oldu\u011fundan, ekonomiyi destekleyen \u00f6nemli ekonomik faaliyetlerden biri olarak kabul edilmektedir. Suriyeliler, ba\u015fta Orta Do\u011fu \u00fclkeleri olmak \u00fczere bir\u00e7ok \u00fclkeye T\u00fcrk ihracat\u0131n\u0131n artmas\u0131na ve canlanmas\u0131na katk\u0131da bulunmu\u015ftur. Belediye ba\u015fkan\u0131n\u0131n Suriyelilerin uluslararas\u0131 ticareti te\u015fvik etme ve \u015fehre yeni pazarlar a\u00e7ma konusundaki rol\u00fcn\u00fc kabul etti\u011fi Gaziantep gibi Suriyeli \u015firketlerin bulundu\u011fu illerin ihracat\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artm\u0131\u015ft\u0131r[36]<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n\n
\n

Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 cevaplar, y\u0131ll\u0131k ihracat i\u015flem hacminin %37’sinin 100.000 $’\u0131n alt\u0131nda, %31’inin 100.000-300.000 $ aras\u0131nda, %19’unun 301.000-999.000 $ aras\u0131nda ve %13’\u00fcn\u00fcn 1 milyon $’\u0131n \u00fczerinde oldu\u011funu g\u00f6stermektedir (\u015eekil 18).<\/p>\n

\u00d6zellikle baz\u0131 Suriyeli firmalar\u0131n b\u00fcrokratik y\u00fck\u00fc azaltmak amac\u0131yla arac\u0131 T\u00fcrk firmalar \u00fczerinden ihracat yapmas\u0131 nedeniyle ihracat hacminin a\u00e7\u0131klanan resmi rakamlar\u0131n \u00fczerinde olmas\u0131 beklenmektedir[37]<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/td>\n

\"\"<\/td>\n<\/tr>\n
<\/td>\n\u015eekil18: Y\u0131ll\u0131k ihracat i\u015flemlerinin hacmi dolar cinsinden takdir edilmektedir.<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Ankete kat\u0131lan kesimin \u00f6dedi\u011fi y\u0131ll\u0131k vergi miktar\u0131na ili\u015fkin – sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 hari\u00e7 – %19’u 1.000 $’\u0131n alt\u0131nda vergi \u00f6dedi\u011fini, %38’i 1.001-5.000 $ aras\u0131nda, %13’\u00fc 5.001-10.000 $ aras\u0131nda ve %26’s\u0131 10.000 $’dan fazla vergi \u00f6dedi\u011fini belirtmi\u015ftir (\u015eekil 19).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil19: Kat\u0131l\u0131mc\u0131 kesimin \u00f6dedi\u011fi y\u0131ll\u0131k vergiler<\/span><\/p>\n

T\u00fcrk h\u00fck\u00fbmetinin yat\u0131r\u0131m\u0131 te\u015fvik etmek amac\u0131yla sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 vergi muafiyetleri ve te\u015fviklere gelince, toplam kat\u0131l\u0131mc\u0131 kesiminin %20’si bu muafiyet veya te\u015fviklerden yararland\u0131klar\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Orta \u00f6l\u00e7ekli \u015firketlerin, \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck \u015firketlere ve 2019’dan sonra kurulan \u015firketlere k\u0131yasla bu muafiyetlerden bir dereceye kadar daha fazla yararland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu da h\u00fck\u00fbmetin \u00f6zellikle ekonomik kriz g\u00f6lgesinde yat\u0131r\u0131mlar\u0131 \u00e7ekme ve yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 te\u015fvik etme \u00e7abalar\u0131n\u0131 yans\u0131tmaktad\u0131r[38]<\/a><\/sup> (\u015eekil 20).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil20: Devletten vergi muafiyeti veya te\u015fvik al\u0131nmas\u0131<\/span><\/p>\n

Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131 etkileyen fakt\u00f6rler:<\/span><\/h3>\n

Yan\u0131t veren kesime yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 etkileyen en \u00f6nemli fakt\u00f6rler soruldu\u011funda, anketin sonu\u00e7lar\u0131, a\u015fa\u011f\u0131dakilere g\u00f6re en etkili olandan en az etkili olana do\u011fru s\u0131ralanabilecek bir dizi fakt\u00f6re i\u015faret etmektedir:<\/p>\n