{"id":20400,"date":"2026-02-13T17:52:54","date_gmt":"2026-02-13T14:52:54","guid":{"rendered":"https:\/\/sydialogue.org\/?p=20400"},"modified":"2026-02-13T17:52:54","modified_gmt":"2026-02-13T14:52:54","slug":"turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye\u2019de Suriyeli Yat\u0131r\u0131mlar: Bekleyi\u015f ile Geri D\u00f6n\u00fc\u015f Aras\u0131nda"},"content":{"rendered":"<h2 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\"><strong>Y\u00f6netici \u00d6zeti:<\/strong><\/span><\/h2>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu belge, Esad rejiminin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n e\u011filimlerini ele almaktad\u0131r. Suriyeli i\u015f adamlar\u0131, Suriye&#8217;nin ekonomik toparlanma s\u00fcrecini etkileyebilecek en \u00f6nemli ekonomik akt\u00f6rlerden biri olarak kabul edilmektedir. Belge, bu akt\u00f6rlerin e\u011filimlerinin esas olarak Suriye&#8217;deki ekonomik toparlanma ko\u015fullar\u0131 ve T\u00fcrkiye&#8217;deki yat\u0131r\u0131m durumlar\u0131yla ilgili oldu\u011funu belirtmektedir. Bu e\u011filimler, y\u00f6neti\u015fim, rekabet, riskler ve Suriye ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki kurumsal ortamlar\u0131n farkl\u0131l\u0131klar\u0131 gibi \u00e7e\u015fitli fakt\u00f6rlerle ili\u015fkilidir. Ayr\u0131ca, her iki \u00fclkedeki siyasi ve ekonomik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler de bu e\u011filimleri etkilemektedir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Ge\u00e7en y\u0131l lisansl\u0131 Suriyeli \u015firketlerin say\u0131s\u0131 15.437&#8217;ye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 tahmin edilmektedir ve bu \u015firketler, deri sanayii, tekstil, perakende ticaret, otomotiv ve toptan ticaret sekt\u00f6rlerinde yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar aras\u0131nda lider konumdad\u0131r. Ayr\u0131ca, gayrimenkul, in\u015faat, mobilya, turizm ve hizmetler gibi alanlarda da faaliyet g\u00f6stermekte ve ihracata da a\u00e7\u0131kt\u0131rlar. Ancak, T\u00fcrkiye&#8217;deki yat\u0131r\u0131m ortam\u0131 hala bir\u00e7ok yasal ve b\u00fcrokratik zorlukla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r ve Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar, T\u00fcrk m\u00fc\u015fterileri hedeflerken bir\u00e7ok k\u0131s\u0131tlama ve k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131k nedeniyle belirgin engellerle kar\u015f\u0131la\u015fmaktad\u0131r. \u00d6te yandan, bu yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n bir\u00e7o\u011fu, piyasay\u0131 ke\u015ffetmek ve bir sonraki a\u015famaya haz\u0131rl\u0131k yapmak amac\u0131yla Suriye&#8217;de yeni \u015fubeler a\u00e7maya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Sonu\u00e7lar, Suriye&#8217;nin kurtulu\u015fundan sonraki ilk y\u0131l\u0131n \u00fclkede d\u00fczenli bir ekonomik iyile\u015fme ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine &#8220;uyum ekonomisi&#8221; modelinin devam etti\u011fini g\u00f6stermektedir. Ekonomik faaliyetler, yerel pazarlar, k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmeler ve k\u0131sa tedarik zincirleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, ger\u00e7ek bir \u00fcretim veya yat\u0131r\u0131m art\u0131\u015f\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, yeni \u015firket ve projelerin kaydedilmesi ve lisanslanmas\u0131na y\u00f6nelik idari faaliyetlerin art\u0131\u015f\u0131 ile bu projelerin fiili uygulamaya ge\u00e7i\u015fi aras\u0131ndaki belirgin bo\u015flu\u011fu yans\u0131tmaktad\u0131r. Bu, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n yat\u0131r\u0131m ortam\u0131n\u0131n iyile\u015fmesini, yasalar, yarg\u0131, bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc ve altyap\u0131, \u00f6zellikle elektrik, su ve ula\u015f\u0131m gibi yap\u0131sal sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesini beklediklerini g\u00f6stermektedir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu ba\u011flamda, T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131, T\u00fcrkiye&#8217;yi temel bir operasyonel \u00fcs olarak tutarken, Suriye pazar\u0131na s\u0131n\u0131rl\u0131 ve se\u00e7ici bir kat\u0131l\u0131m sa\u011flayan \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc bir ekonomik model benimseme y\u00f6n\u00fcnde geni\u015f bir e\u011filim g\u00f6stermektedir. Bu, Suriye&#8217;yi ana operasyonel \u00fcs yapmay\u0131 ama\u00e7layan ilk d\u00fc\u015f\u00fcncelerinde belirgin bir de\u011fi\u015fikli\u011fe i\u015faret etmektedir.\u00a0 T\u00fcrkiye&#8217;deki i\u015f adamlar\u0131n\u0131n y\u00f6nelimlerini belirleyen itici g\u00fc\u00e7ler ve motivasyonlar, ulusal ba\u011fl\u0131l\u0131k ve iyile\u015fmeye katk\u0131da bulunma iste\u011finden kaynaklanmaktad\u0131r. Ancak ayn\u0131 zamanda risk ve belirsizlik seviyesinin rasyonel olarak okunmas\u0131 ile de s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye, nispeten d\u00fczenleyici istikrar sa\u011flamas\u0131na ra\u011fmen, artan ekonomik ve siyasi bask\u0131larla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmakta ve bu da orta vadede yat\u0131r\u0131m konusundaki \u00e7ekicili\u011fini azaltmaktad\u0131r. Bu durum, Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131, kesin bir geri d\u00f6n\u00fc\u015f veya \u00e7ekilme karar\u0131 almak yerine faaliyetlerini yeniden da\u011f\u0131tmaya y\u00f6nlendirmektedir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye sahas\u0131, doymam\u0131\u015f ancak y\u00fcksek riskli bir pazarda umut verici yat\u0131r\u0131m f\u0131rsatlar\u0131 sunmaktad\u0131r. Analiz, e\u011fitim, dan\u0131\u015fmanl\u0131k ve yetkinliklerin art\u0131r\u0131lmas\u0131 alanlar\u0131nda, \u00f6zel g\u00fcvenlik \u015firketlerinde ve geleneksel sanayi sekt\u00f6r\u00fcnde anl\u0131k bir\u00e7ok umut verici yat\u0131r\u0131m f\u0131rsat\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, yabanc\u0131 \u015firketlerle arac\u0131l\u0131k rolleri, lojistik hizmetlerin sa\u011flanmas\u0131 ve ta\u015feron s\u00f6zle\u015fmelerin uygulanmas\u0131 gibi alanlarda da f\u0131rsatlar bulunmaktad\u0131r. Anonim \u015firketler ve s\u0131n\u0131rl\u0131 sorumlu \u015firketlere y\u00f6nelmek, Suriyeli \u015firketlerin b\u00fcy\u00fck projelerde, gayrimenkul yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ve altyap\u0131n\u0131n yeniden in\u015fas\u0131 gibi alanlarda rekabete girmesi i\u00e7in alan a\u00e7abilmektedir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Belge, k\u0131smi geri d\u00f6n\u00fc\u015f i\u00e7in en \u00e7ekici sekt\u00f6rlerin in\u015faat, ticaret, hafif imalat sanayileri ve tedarik zincirleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 hizmetler oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Buna kar\u015f\u0131n, sermaye yo\u011fun uzun vadeli yat\u0131r\u0131mlar son derece s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaktad\u0131r. Sonu\u00e7lar, T\u00fcrkiye&#8217;deki k\u00e2r marjlar\u0131n\u0131n kademeli olarak azald\u0131\u011f\u0131n\u0131, Suriye&#8217;ye tam ge\u00e7i\u015f i\u00e7in yeterli te\u015fviklerin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu durumun &#8220;bekleme&#8221; halini peki\u015ftirerek geni\u015fleme veya geri d\u00f6n\u00fc\u015f kararlar\u0131n\u0131 erteledi\u011fini ortaya koymaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">H\u00fck\u00fbmetler d\u00fczeyinde ise sonu\u00e7lar Suriye h\u00fck\u00fbmetinin \u00f6zel sekt\u00f6re, yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki Suriyeli sermayeyi toparlanmada stratejik bir ortak haline getirebilecek net bir kurumsal anla\u015fma sunma konusunda hen\u00fcz ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Kapsaml\u0131 ekonomik vizyonun eksikli\u011fi, karar alma s\u00fcrecinin da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131, uygulama zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131, yasalar ve b\u00fcrokrasinin hantall\u0131\u011f\u0131 ve bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131, devletin piyasay\u0131 d\u00fczenleme ve vergi ile yat\u0131r\u0131m taban\u0131n\u0131 geni\u015fletme kapasitesini s\u0131n\u0131rlayan fakt\u00f6rlerdir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, T\u00fcrk h\u00fck\u00fbmeti Suriye&#8217;deki faaliyetlerin devam\u0131ndan ekonomik olarak faydalanmaktad\u0131r. Ancak bu fayda, net bir zaman ufkunun olmamas\u0131 nedeniyle giderek siyasi ve sosyal bir y\u00fcke d\u00f6n\u00fc\u015fmekte ve bu da s\u00fcrekli bir kontrol y\u00f6netimi de\u011fil, ge\u00e7i\u015f y\u00f6netimi denklemiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu verilere dayanarak, belge \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki be\u015f y\u0131l i\u00e7inde Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n gidi\u015fat\u0131na dair \u00fc\u00e7 olas\u0131 senaryo geli\u015ftirmektedir. \u0130lk senaryo, &#8220;k\u0131r\u0131lgan devaml\u0131l\u0131k&#8221;, yani durumun oldu\u011fu gibi kalmas\u0131, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n T\u00fcrkiye&#8217;den \u00e7ekilmemesi ve Suriye&#8217;ye d\u00f6nmemesi, Suriye ekonomisinin d\u00fczenli bir toparlanma olmadan \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etmesidir. Bu,orta vadede ulusal sermayenin sessizce erozyona u\u011framas\u0131na ve \u00f6zellikle ikinci nesil yat\u0131r\u0131mc\u0131lar aras\u0131nda Suriye&#8217;ye d\u00f6n\u00fc\u015f motivasyonunun azalmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. \u0130kinci senaryo, &#8220;se\u00e7ici toparlanma&#8221;, y\u00f6neti\u015fim ve altyap\u0131da k\u0131smi ve dengesiz bir iyile\u015fmeyi varsaymaktad\u0131r. Belirli b\u00f6lgelerde ve sekt\u00f6rlerde baz\u0131 \u00fcretken yat\u0131r\u0131mlar\u0131n kapsaml\u0131 bir ge\u00e7i\u015f olmaks\u0131z\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 ve d\u00fczenli bir \u015fekilde geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcne izin vermektedir. Bu senaryo, ilk y\u0131la bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda k\u0131sa vadede en ger\u00e7ek\u00e7i olan\u0131d\u0131r. Ancak daha geni\u015f reformlarla tamamlanmazsa ekonomik farkl\u0131l\u0131klar\u0131 derinle\u015ftirme riski ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc senaryo, &#8220;d\u00fczenli at\u0131l\u0131m ve \u00fcretken d\u00f6n\u00fc\u015f&#8221;. T\u00fcketim mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u0131rabilecek tek yolu temsil etmektedir. Ancak ayn\u0131 zamanda siyasi ve idari a\u00e7\u0131dan en maliyetli olan\u0131d\u0131r ve \u00e7ok fazla \u00e7aba ve uzmanl\u0131k gerektirmektedir. Bu senaryo, \u00f6zel sekt\u00f6r ve diasporadaki yat\u0131r\u0131mc\u0131larl net bir kurumsal anla\u015fma sunmay\u0131 i\u00e7ermekte, temel d\u00fczenleyici reformlar, bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn yeniden faaliyete ge\u00e7irilmesi ve altyap\u0131da s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir iyile\u015ftirme ile Suriye sermayesinin uzun vadeli \u00fcretken yat\u0131r\u0131mlara d\u00fczenli ve kademeli bir d\u00f6n\u00fc\u015f yapmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Bu senaryonun ger\u00e7ekle\u015fmesinden be\u015f y\u0131l sonra, Suriye ekonomisi uyum ekonomisinden d\u00fczenli bir iyile\u015fme yoluna ge\u00e7ebilecektir. Devlet d\u00fczenleyici rol\u00fcn\u00fc, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar \u00fcretken akt\u00f6rler olarak rollerini geri kazanacak ve T\u00fcrkiye, Suriye faaliyetlerinin kal\u0131c\u0131 merkezi olmaktan ziyade s\u0131n\u0131r \u00f6tesi bir ekonomik ortak haline gelecektir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Belge, Suriye&#8217;nin kurtulu\u015fu sonras\u0131 d\u00f6nemde Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n rol\u00fcn\u00fcn otomatik veya garanti olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine kurumsal \u00e7evre, kamu politikalar\u0131 ve bireysel risk hesaplamalar\u0131 aras\u0131ndaki hassas bir etkile\u015fim i\u00e7inde \u015fekillendi\u011fini ortaya koymaktad\u0131r. Yaln\u0131zca ulusal motivasyonlara dayanan veya risk y\u00f6netimi mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 eden herhangi bir ekonomik iyile\u015fme yakla\u015f\u0131m\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 etkili ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez kalacakt\u0131r. Bu nedenle, belge, Suriyeli sermayeyi toparlanma konusunda stratejik bir ortak olarak ele alman\u0131n ve ge\u00e7ici uyum se\u00e7enekleri geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez kal\u0131c\u0131 yollara d\u00f6n\u00fc\u015fmeden \u00f6nce, belirli bir zaman diliminde net ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir reformlar sunman\u0131n gereklili\u011fini \u00f6nermektedir. Ayr\u0131ca, yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131n durumunu ve i\u015fleyi\u015fini iyile\u015ftirmek i\u00e7in T\u00fcrk h\u00fck\u00fbmetine y\u00f6nelik bir dizi \u00f6neri ve T\u00fcrkiye&#8217;de kalmay\u0131 veya Suriye&#8217;ye tamamen ya da k\u0131smen ta\u015f\u0131nmay\u0131 planlayan Suriyeli i\u015f adamlar\u0131na y\u00f6nelik di\u011fer \u00f6nerileri sunmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<h2 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\"><strong>Giri\u015f:<\/strong><\/span><\/h2>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Esad rejimi 2024 y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda d\u00fc\u015ft\u00fc ve kurtulu\u015ftan sonraki ilk y\u0131l i\u00e7inde yakla\u015f\u0131k 1.3 milyon Suriyeli m\u00fclteci \u00fclkelerine, \u00fclke i\u00e7indeki yakla\u015f\u0131k 2 milyon g\u00f6\u00e7men de b\u00f6lgelerine geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu, M\u00fclteciler Y\u00fcksek Komiserli\u011fi Suriye temsilcisinin a\u00e7\u0131klamalar\u0131na g\u00f6re olumlu bir g\u00f6sterge sunmaktad\u0131r. Temsilci, Suriye&#8217;nin karma\u015f\u0131k bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecine girdi\u011fini ve bunun uzun zaman, koordine edilmi\u015f ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir uluslararas\u0131 destek gerektirdi\u011fini belirtmi\u015f, &#8220;Sava\u015f y\u0131llar\u0131n\u0131n b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 ekonomik y\u0131k\u0131m nedeniyle toparlanma hemen olmayacakt\u0131r&#8221; demi\u015ftir.<sup><a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a><\/sup><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">G\u00f6\u00e7menlerin ve m\u00fcltecilerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc, ekonomik toparlanma i\u00e7in hayati bir itici g\u00fc\u00e7 olu\u015fturmaktad\u0131r. D\u00f6nenlerin bir\u00e7o\u011fu yanlar\u0131nda ticari i\u015f ve giri\u015fim projeleri getirmekte, bu da tedarik zincirlerini canland\u0131r\u0131p geni\u015fletmekte, yerel \u00fcretimi yeni b\u00f6lgesel veya uluslararas\u0131 ortaklarla ba\u011flamakta, ticaret ve da\u011f\u0131t\u0131m i\u00e7in ek yollar olu\u015fturmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, d\u00f6n\u00fc\u015f yapanlar, \u00fclkeleri d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131klar\u0131 s\u00fcre boyunca biriktirdikleri deneyim, teknik bilgi ve mali kaynaklar\u0131 da beraberlerinde getirmekte, bu da be\u015feri ve mali sermayenin ak\u0131\u015f\u0131na ve yerel sanayilere yenilik kat\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmaktad\u0131r<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\"><sup>[2]<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriyeli m\u00fcltecilere zay\u0131fl\u0131k, ihtiya\u00e7 ve d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli i\u015f g\u00fcc\u00fc perspektifinden bak\u0131lsa da, \u00f6zellikle b\u00f6lgesel \u00e7evrede ba\u015far\u0131l\u0131 olan Suriyeli yat\u0131r\u0131mlara odaklanmak \u00f6nemlidir. Bu yat\u0131r\u0131mlar\u0131n ekonomik toparlanma s\u00fcrecine kat\u0131l\u0131m\u0131 ve \u00fcretim \u00e7ark\u0131n\u0131n d\u00f6nmesine katk\u0131 sa\u011flamas\u0131 beklenmektedir. Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye&#8217;deki yat\u0131r\u0131mlar\u0131 tahmini olarak 10 milyar dolar\u0131 a\u015fm\u0131\u015f<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\"><sup>[3]<\/sup><\/a>, 2025 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye&#8217;deki \u015firket say\u0131s\u0131 15 bini ge\u00e7mi\u015ftir<sup><a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a><\/sup>. \u00dcrd\u00fcn&#8217;deki akranlar\u0131n\u0131n y\u00f6netti\u011fi \u015firket say\u0131s\u0131 4100 olup, de\u011feri 310 milyon dolar\u0131 a\u015fmaktad\u0131r. Suudi Arabistan&#8217;da ise 2023 y\u0131l\u0131nda yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n bakiyesi yakla\u015f\u0131k 2.24 milyar dolar olmu\u015f, M\u0131s\u0131r&#8217;da 15 bin \u015firketin yat\u0131r\u0131m miktar\u0131 yakla\u015f\u0131k 1 milyar dolara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\"><sup>[5]<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye Diyalog Merkezi&#8217;nin 2018 y\u0131l\u0131ndan bu yana T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 izlemek i\u00e7in y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ara\u015ft\u0131rma \u00e7er\u00e7evesinde, merkezin toplum birimi &#8220;Suriyeli \u0130\u015f Adamlar\u0131n\u0131n T\u00fcrk Ekonomisine Katk\u0131s\u0131&#8221; ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir rapor yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r<sup><a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a><\/sup>. Bu rapor, Esad rejiminin d\u00fc\u015fmesinden \u00f6nceki aylarda haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun, mali kriz ve enflasyon, k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 ve \u0131rk\u00e7\u0131 s\u00f6ylemler, b\u00fcrokratik zorluklar, yabanc\u0131lar i\u00e7in yasalar\u0131n belirsizli\u011fi ve hareket k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 nedeniyle T\u00fcrkiye&#8217;nin art\u0131k yat\u0131r\u0131m i\u00e7in uygun bir ortam olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya koymu\u015ftur. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %45&#8217;i T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda bir yerde \u015fube a\u00e7may\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini belirtirken, %15&#8217;i T\u00fcrkiye&#8217;de kalmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini, %23&#8217;\u00fc ise hen\u00fcz bir karar vermediklerini ifade etmi\u015ftir<sup><a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin \u00fczerinden bir y\u0131ldan fazla zaman ge\u00e7mesinin ard\u0131ndan, Suriye&#8217;de ya\u015fanan derin siyasi, saha, ekonomik ve sosyal de\u011fi\u015fiklikler ve T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyelilerin durumunu izleyen \u00f6nceki s\u00fcrecin devam\u0131 olarak, Suriye ve T\u00fcrkiye&#8217;de siyasi, diplomatik ve ekonomik alanlarda \u00f6nc\u00fc roller oynamas\u0131 beklenen bu \u00f6nemli kesimin izlenmesi ve \u00fclkelerindeki bu \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklikten sonra, \u00f6zellikle bu konulara odaklanan \u00e7al\u0131\u015fmalar ve raporlar az oldu\u011fundan y\u00f6nelimleri ve \u00e7al\u0131\u015fma yollar\u0131ndaki de\u011fi\u015fikliklerin bilinmesi gerekmekteydi.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu belge, a\u015fa\u011f\u0131daki sorulara cevap aramaktad\u0131r:<\/span><\/p>\n<ul dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n i\u015flerinin ve ticari yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n gelece\u011fi ile ilgili e\u011filimleri nelerdir?<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu e\u011filimleri etkileyen, bilin\u00e7li ve ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 kararlar almalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan fakt\u00f6rler nelerdir?<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu kesimin bulunduklar\u0131 yerde etkili ve etkileyici bir rol oynamalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak karar al\u0131c\u0131lara y\u00f6neltilmesi gereken \u00f6neriler nelerdir?<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu belge, Suriye Diyalog Merkezi ve T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli \u0130\u015f Adamlar\u0131 Derne\u011fi &#8220;S\u0130AD&#8221; ile ortakla\u015fa ve \u0130stanbul&#8217;daki Birle\u015fmi\u015f Milletler M\u00fclteciler Y\u00fcksek Komiserli\u011fi Ofisi&#8217;nin himayesinde haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Belge, T\u00fcrk ve Suriye resmi h\u00fck\u00fbmet sitelerinden al\u0131nan bir dizi raporun analiz edilmesi yoluyla masa ba\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na dayanmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, Chatham House kural\u0131na<sup><a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a><\/sup> g\u00f6re ger\u00e7ekle\u015ftirilen ve \u0130stanbul&#8217;daki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131, baz\u0131 ekonomi uzmanlar\u0131, Suriyelilerle ilgili konularla ilgilenenler, pazarlama uzmanlar\u0131 ve T\u00fcrk hukuk uzmanlar\u0131ndan olu\u015fan yakla\u015f\u0131k 80 ki\u015fiyi i\u00e7eren \u00fc\u00e7 odak grup \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n\u0131n analizine dayanan karma bir metodolojiye dayanmaktad\u0131r. Buna ek olarak, \u0130stanbul&#8217;daki 42 i\u015f adam\u0131 ve proje sahibini kapsayan bir anketin sonu\u00e7lar\u0131<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\"><sup>[9]<\/sup><\/a> da analiz edilmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu belge, ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00e7at\u0131\u015fma sonras\u0131 a\u015famalarda diasporan\u0131n ekonomik rollerini tart\u0131\u015fmakta, ikinci b\u00f6l\u00fcmde T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n konum ve rol\u00fcn\u00fc vurgulamaktad\u0131r. T\u00fcrkiye&#8217;deki \u00e7al\u0131\u015fma deneyimlerinin \u00fczerlerindeki etkisini, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 zorluklar\u0131 ve gelecekteki i\u015flerini y\u00f6nlendirecek yat\u0131r\u0131m e\u011filimlerini incelemektedir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde, Suriye&#8217;deki ekonomik faaliyetlerin Suriye&#8217;nin kurtulu\u015funun ilk y\u0131l\u0131ndaki durumunu, geri d\u00f6n\u00fc\u015f ve istikrar s\u00fcrecini engelleyen baz\u0131 zorluklar\u0131 ele almaktad\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm, Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n gelecekteki beklenen rollerini ele almaktad\u0131r.\u00a0 Be\u015finci b\u00f6l\u00fcm, ekonomik geli\u015fmelerle ilgili beklenen senaryolar\u0131 ve bu kesimin kararlar\u0131 \u00fczerindeki etkilerini ara\u015ft\u0131rmakta ve son b\u00f6l\u00fcmde bir dizi sonu\u00e7 ve \u00f6neri ile belge son bulmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<h2 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">1. \u00c7at\u0131\u015fma sonras\u0131 a\u015famalarda diasporan\u0131n ekonomik rol\u00fc:<\/span><\/h2>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00c7at\u0131\u015fmalar ekonomiyi ve altyap\u0131y\u0131 tahrip etmekte, ancak bu s\u00fcre\u00e7te ekonomik faaliyetler, k\u0131r\u0131lgan ve d\u00fczensiz bir ortamda, yerel ve par\u00e7alanm\u0131\u015f yeni \u015fekillerde devam etmektedir. K\u00fc\u00e7\u00fck ve orta \u00f6l\u00e7ekli projelere, k\u0131sa ve gayri resmi tedarik zincirlerine odaklan\u0131l\u0131rken, yeni ekonomik akt\u00f6rler ve g\u00fc\u00e7 ile zorlamaya dayanan a\u011flar ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u00c7at\u0131\u015fmalar sona erdikten sonra, ekonomik toparlanma s\u00fcreci, piyasan\u0131n yap\u0131sal \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131n ele al\u0131nmas\u0131yla ili\u015fkilidir. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda temel altyap\u0131 ve devletin ekonomik faaliyetleri d\u00fczenleyici ve kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 rol\u00fcn\u00fcn yeniden tan\u0131mlanmas\u0131 gelir. Ancak, yerel ekonomik sistemlere entegre olmayan, k\u0131sa vadeli ve ba\u011f\u0131ms\u0131z projelere odaklanan ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131 m\u00fcdahaleleri genellikle s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmayan sonu\u00e7lara yol a\u00e7makta ve \u00e7at\u0131\u015fma sonras\u0131 ekonomileri, k\u00fcm\u00fclatif ve d\u00fczenli bir toparlanmaya ge\u00e7mek yerine s\u00fcrekli yard\u0131ma ba\u011f\u0131ml\u0131 durumda b\u0131rakmaktad\u0131r<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\"><sup>[10]<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00d6te yandan, \u00e7at\u0131\u015fmalar b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7 dalgalar\u0131 do\u011furmakta ve bu durum y\u00fcksek vas\u0131fl\u0131 yeteneklerin kayb\u0131na neden olan fakt\u00f6rlerden biri olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Ancak g\u00f6\u00e7 literat\u00fcr\u00fcnde kavramsal bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015fanmakta ve bu g\u00f6\u00e7, s\u0131n\u0131r \u00f6tesi bir &#8220;beyin dola\u015f\u0131m\u0131&#8221; s\u00fcreci olarak de\u011ferlendirilmeye ba\u015flanmaktad\u0131r. G\u00f6\u00e7ler, bilgi, sermaye ve yat\u0131r\u0131mlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 d\u00f6ng\u00fcleri ve yeni ili\u015fki a\u011flar\u0131n\u0131 canland\u0131rmaktad\u0131r. Bu g\u00f6\u00e7menler, \u00fclkelerine tam d\u00f6n\u00fc\u015f veya kapsaml\u0131 siyasi istikrar \u015fart\u0131 olmaks\u0131z\u0131n, \u00fclkeleriyle aktif ekonomik ve yat\u0131r\u0131m ili\u015fkilerine katk\u0131da bulunurlar. Ev sahibi \u00fclke ile ana vatanlar\u0131 aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kuran \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc bir alanda \u00e7al\u0131\u015farak, \u015firketler kurmakta, i\u015f imk\u00e2nlar\u0131 olu\u015fturmakta ve s\u0131n\u0131r \u00f6tesi de\u011fer zincirlerini yeniden \u015fekillendirmektedirler.<sup><a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a><\/sup><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00c7at\u0131\u015fmalardan \u00e7\u0131kan \u00fclkelerde diaspora, ayn\u0131 anda \u00fc\u00e7 t\u00fcr sermayeyi ta\u015f\u0131yan bir unsur olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r: Likidite, yat\u0131r\u0131m yapma kapasitesi ve risk y\u00f6netimi deneyimini i\u00e7eren ekonomik sermaye, istikrarl\u0131 ortamlarda kazan\u0131lan mesleki, idari ve hukuki deneyimleri i\u00e7eren be\u015feri sermaye ve sava\u015f sonras\u0131 \u00fclke i\u00e7inde genellikle mevcut olmayan bu deneyimler, g\u00f6\u00e7 veya kurumsal y\u0131k\u0131m nedeniyle eksik olabilmektedir. Ayr\u0131ca, sosyal sermaye, pazarlar, ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131lar ve uluslararas\u0131 kurumlarla olan a\u011flar ve ili\u015fkiler \u015feklinde kendini g\u00f6stermektedir<sup><a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Beyin g\u00f6\u00e7\u00fc ve diasporan\u0131n kalk\u0131nma \u00fczerindeki etkisi g\u00f6\u00e7\u00fcn b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcyle de\u011fil, men\u015fe \u00fclkenin kurumsal ortam\u0131n\u0131n kalitesi ve kamu politikalar\u0131yla ilgilidir. Zay\u0131f kurumsal ortamlarda beyin g\u00f6\u00e7\u00fc, insan sermayesinin net kayb\u0131na yol a\u00e7abilirken, daha istikrarl\u0131 ba\u011flamlarda yat\u0131r\u0131m, bilgi transferi ve ekonomik ba\u011flar\u0131n kurulmas\u0131 i\u00e7in bir kald\u0131ra\u00e7 haline gelebilir. Ancak bu kesimden en iyi \u015fekilde yararlanmak, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, m\u00fclkiyetlerin korunmas\u0131n\u0131, politikalar\u0131n istikrar\u0131n\u0131, belirsizlik maliyetinin azalt\u0131lmas\u0131n\u0131 ve aktar\u0131lan bilgiyi \u00f6z\u00fcmseyip yat\u0131r\u0131m yapabilecek e\u011fitimsel ve d\u00fczenleyici bir altyap\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerektirir<sup><a href=\"#_ftn13\" name=\"_ftnref13\">[13]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Ayn\u0131 \u015fekilde, \u00e7at\u0131\u015fma sonras\u0131 \u00fclkelerdeki giri\u015fimcilik \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar, resmi yasalar\u0131n y\u00fcr\u00fctme kapasitesi veya kurumsal g\u00fcven olmadan yeterli olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, kurumsal ba\u011flam\u0131n gelecekteki yat\u0131r\u0131mlar\u0131n niteli\u011fini ve ekonomik akt\u00f6rlerin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 belirleyen en etkili fakt\u00f6r oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Ara\u015ft\u0131rmalar, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn zay\u0131f olu\u015fu ve istikrars\u0131z d\u00fczenleyici \u00e7er\u00e7evelerin giri\u015fimcileri uzun vadeli taahh\u00fctlerden ka\u00e7\u0131nmaya ve gayri resmi a\u011flara g\u00fcvenmeye itti\u011fini, bu da geni\u015flemeyi s\u0131n\u0131rland\u0131rarak ekonomik faaliyeti dar ve k\u0131sa vadeli tuttu\u011funu g\u00f6stermektedir. Kurumsal bo\u015fluklar, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ekonomik toparlanmaya katk\u0131da bulunmadan d\u00fczenlemelerin yoklu\u011fundan yararlanan verimsiz, hatta y\u0131k\u0131c\u0131 giri\u015fimcilik bi\u00e7imlerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olabilmektedir<sup><a href=\"#_ftn14\" name=\"_ftnref14\">[14]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Diaspora giri\u015fimcilerinin \u00f6nemli rollerine ra\u011fmen, ana vatanlar\u0131na yapt\u0131klar\u0131 katk\u0131, asgari d\u00fczeyde kurumsal g\u00fcven ve d\u00fczenleyici istikrara ba\u011fl\u0131 olmaya devam etmektedir. Zira milliyet\u00e7i veya sembolik motivasyonlar, y\u00f6neti\u015fim eksikli\u011fini veya hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn zay\u0131f olu\u015funu telafi edemez. Kurumlar\u0131n yoklu\u011funda diasporan\u0131n rol\u00fcne g\u00fcvenilemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunun ekonomik toparlanma ve bar\u0131\u015f\u0131n in\u015fas\u0131 \u00fczerinde ancak s\u0131n\u0131rl\u0131 veya s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez bir etkisi olabilir<sup><a href=\"#_ftn15\" name=\"_ftnref15\">[15]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Yeni \u015firketlerin birikimi ve piyasadaki etkile\u015fimi, \u00e7at\u0131\u015fma sonras\u0131 ekonomik toparlanma a\u015famalar\u0131n\u0131 destekleyen b\u00fcy\u00fck planlar\u0131n in\u015fas\u0131na katk\u0131da bulunmakta ve planlama s\u00fcreci ile kurumlar\u0131n in\u015fas\u0131 ve ekonomik faaliyetin yeniden canland\u0131r\u0131lmas\u0131 aras\u0131nda e\u015f zamanl\u0131 bir denge kurulmas\u0131 gerekmektedir. Geni\u015f \u00e7apl\u0131 yeniden yap\u0131lanma projelerinin, altyap\u0131y\u0131 yeniden in\u015fa etme yetene\u011fine ra\u011fmen, genellikle yerel ekonomik kurumlar olu\u015fturma konusunda ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011fu, yerel akt\u00f6rleri d\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve ekonomiyi piyasadan ziyade yard\u0131mlara ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 unutulmamal\u0131d\u0131r<sup><a href=\"#_ftn16\" name=\"_ftnref16\">[16]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00d6te yandan, \u00e7at\u0131\u015fma sonras\u0131 ekonomik toparlanmaya diasporan\u0131n<sup><a href=\"#_ftn17\" name=\"_ftnref17\">[17]<\/a><\/sup> katk\u0131s\u0131 belirgin zaman k\u0131s\u0131tlamalar\u0131na tabidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7at\u0131\u015fma sonras\u0131 d\u00f6nem, duygusal ba\u011f\u0131n ve risk alma iste\u011finin zirvede oldu\u011fu nispeten k\u0131sa bir f\u0131rsat penceresi sunmaktad\u0131r. Ancak kurumsal reformlar\u0131n gecikmesi ve belirsizli\u011fin devam etmesi, diasporan\u0131n kademeli olarak geri \u00e7ekilmesine ve ili\u015fkinin s\u0131n\u0131rl\u0131 mali transferlere veya neredeyse tamamen kopmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu gecikme, daha y\u00fcksek becerilere sahip ancak ana vatana daha az ba\u011fl\u0131, kurallar\u0131n ve istikrar\u0131n<sup><a href=\"#_ftn18\" name=\"_ftnref18\">[18]<\/a><\/sup> yoklu\u011funa daha duyarl\u0131 olan ikinci nesil diasporay\u0131 kaybetme riski ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Ayr\u0131ca, diasporadaki nitelikli uzmanlar\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011fu s\u00f6ylenemez ve \u00e7o\u011funlukla bir anda ger\u00e7ekle\u015fmez. Aksine se\u00e7ici, kademeli ve \u015fartl\u0131 bir s\u00fcre\u00e7tir. D\u00f6n\u00fc\u015f karar\u0131, ulusal aidiyetin \u00f6tesinde, siyasi istikrar, y\u00f6neti\u015fim kalitesi, yasal \u00e7er\u00e7evelerin netli\u011fi, mesleki rol\u00fc etkin bir \u015fekilde yerine getirme ve etki yaratma yetene\u011fi gibi fakt\u00f6rlerden etkilenmektedir. D\u00f6n\u00fc\u015fleri, yerel elitlerle gerilimler ve kurumlar i\u00e7inde direni\u015f olu\u015fturabilmekte, bu da kurumsal de\u011fi\u015fim s\u00fcrecinin bilin\u00e7li bir \u015fekilde y\u00f6netilmesini, i\u015fe al\u0131m ve rol da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 i\u00e7in net \u00e7er\u00e7eveler gerektirmektedir<sup><a href=\"#_ftn19\" name=\"_ftnref19\">[19]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Diaspora, \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n dilini, kimli\u011fini ve haf\u0131zas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan ulusal toplulu\u011fun bir par\u00e7as\u0131 olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, istikrarl\u0131 bir yasal ve kurumsal ortamda ya\u015fam\u0131\u015f bir d\u0131\u015f akt\u00f6r olma \u00f6zelli\u011fini de birle\u015ftirerek, \u00e7at\u0131\u015fma sonras\u0131 a\u015famalarda hem i\u00e7ten hem de d\u0131\u015fardan aktif bir rol oynamaktad\u0131r. B\u00f6yle bir ortamdaki ya\u015fam deneyimleri, \u015feffafl\u0131k, hesap verebilirlik ve yasalara uyum gibi modern standartlar\u0131 aktarmalar\u0131n\u0131, i\u00e7 talepleri uluslararas\u0131 alanda anla\u015f\u0131labilir bir dile \u00e7evirmelerini, dahili toplum ile teredd\u00fctl\u00fc uluslararas\u0131 kurumlar aras\u0131ndaki g\u00fcvensizlik u\u00e7urumunu kapatmalar\u0131n\u0131, ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131larla ilk ileti\u015fim kanallar\u0131n\u0131 a\u00e7malar\u0131n\u0131 ve ge\u00e7i\u015f h\u00fck\u00fbmetlerinin d\u0131\u015f imaj\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmelerine yard\u0131mc\u0131 olmalar\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r<sup><a href=\"#_ftn20\" name=\"_ftnref20\">[20]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Diasporan\u0131n rol\u00fc sadece ekonomi ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda ara buluculuk yapma ve g\u00fcven olu\u015fturma yoluyla olumlu bar\u0131\u015f\u0131n in\u015fas\u0131nda, nefret s\u00f6ylemine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kma, intikamdan ziyade gelece\u011fe odaklanan anlat\u0131lar\u0131 yeniden \u015fekillendirme, ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi adaletini te\u015fvik etme, hakikat ve hesap verebilirlik giri\u015fimlerini destekleme konular\u0131nda da \u00f6nemli roller \u00fcstlenmektedir. Diaspora, zay\u0131f idari kapasiteler, kaynak eksikli\u011fi ve k\u0131r\u0131lgan me\u015fruiyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan ge\u00e7i\u015f a\u015famalar\u0131nda devletin zay\u0131fl\u0131klar\u0131n\u0131 a\u015fmak i\u00e7in bir mekanizma da olabilmektedir. Merkezi h\u00fck\u00fbmetin bunu yapamad\u0131\u011f\u0131 durumlarda h\u0131zl\u0131 operasyonel projeleri finanse edebilmekte, belediyeleri ve yerel y\u00f6netimleri destekleyebilmekte, hizmet sunumu ve sekt\u00f6r y\u00f6netimindeki ge\u00e7ici bo\u015fluklar\u0131 doldurabilmektedir. Bu, rol\u00fc kurumsal ve d\u00fc\u015f\u00fcnceli bir \u015fekilde y\u00f6netildi\u011finde, \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc \u00f6nleyen ve ekonomik toparlanma ile bar\u0131\u015f\u0131n in\u015fas\u0131n\u0131 destekleyen bir \u015fok emici olarak ek de\u011ferini g\u00f6stermektedir<sup><a href=\"#_ftn21\" name=\"_ftnref21\">[21]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<h2 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">2. T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131: konumlar\u0131 ve rolleri:<\/span><\/h2>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">2025 y\u0131l\u0131, Suriye i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan t\u00fcm Suriyeliler i\u00e7in k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fiklikleri beraberinde getirmi\u015ftir. \u00d6zellikle T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeliler, siyasi durumun de\u011fi\u015fmesi, g\u00fcvenlik tehditlerinin ortadan kalkmas\u0131 ve askeri faaliyetlerin belirgin bir \u015fekilde azalmas\u0131 nedeniyle bir\u00e7ok gelecek planlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmi\u015flerdir. Ayr\u0131ca, yo\u011fun siyasi faaliyetler yeni h\u00fck\u00fbmete uluslararas\u0131 tan\u0131nma sa\u011flam\u0131\u015f ve bu da \u00f6zellikle Sezar Yasas\u0131 olmak \u00fczere Suriye \u00fczerindeki ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r<sup><a href=\"#_ftn22\" name=\"_ftnref22\">[22]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">2025 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n durumuna geri d\u00f6nersek, T\u00fcrkiye Sanayi ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n verilerine g\u00f6re, 2025 y\u0131l\u0131 ortas\u0131nda T\u00fcrkiye&#8217;de lisansl\u0131 yabanc\u0131 \u015firket say\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k 86.926&#8217;ya ula\u015fm\u0131\u015f, bu da ge\u00e7en y\u0131la g\u00f6re 3.384 \u015firketlik bir art\u0131\u015fa i\u015faret etmektedir(\u015eekil 1). Suriyeli \u015firketler, say\u0131 bak\u0131m\u0131ndan yabanc\u0131 \u015firketler listesinde ba\u015f\u0131 \u00e7ekmi\u015f, 15.437 lisansl\u0131 Suriyeli \u015firketle toplam yabanc\u0131 \u015firketlerin %17,8&#8217;ini olu\u015fturmu\u015f ve 431 yeni \u015firket art\u0131\u015f\u0131 kaydetmi\u015ftir. Ard\u0131ndan %9,8 ile Alman \u015firketleri ve %8,8<\/span><a name=\"_ftnref13\"><\/a><span style=\"font-size: 14pt;\"> ile \u0130ranl\u0131 \u015firketler gelmektedir<sup><a href=\"#_ftn23\" name=\"_ftnref23\">[23]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-20420 aligncenter\" src=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062913-1.png?strip=all\" alt=\"\" width=\"1186\" height=\"960\" srcset=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062913-1.png?strip=all 1186w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062913-1-300x243.png?strip=all 300w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062913-1-1024x829.png?strip=all 1024w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062913-1-768x622.png?strip=all 768w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062913-1.png?strip=all&amp;w=237 237w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062913-1.png?strip=all&amp;w=474 474w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062913-1.png?strip=all&amp;w=711 711w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062913-1.png?strip=all&amp;w=948 948w\" sizes=\"(max-width: 1186px) 100vw, 1186px\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 10pt; color: #333399;\">\u015eekil 1: T\u00fcrkiye&#8217;deki yabanc\u0131 \u015firket say\u0131s\u0131<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye&#8217;deki siyasi de\u011fi\u015fikliklere ve Esad rejiminin d\u00fc\u015fmesine ra\u011fmen, T\u00fcrk piyasalar\u0131, t\u00fcm ekonomik zorluklara ra\u011fmen yeni \u015firketler kurmak isteyen Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n ilgisini \u00e7ekmeye devam etmektedir. Bu yeni \u015firketler hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 verilerin eksikli\u011fine ra\u011fmen, bunun baz\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n Suriye&#8217;deki yeni d\u00f6neme, yani yeniden yap\u0131lanma s\u00fcrecine haz\u0131rl\u0131k \u00e7abas\u0131 olarak anla\u015f\u0131labilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir<sup><a href=\"#_ftn24\" name=\"_ftnref24\">[24]<\/a><\/sup> (\u015eekil 2).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-20423 aligncenter\" src=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062914-1.png?strip=all\" alt=\"\" width=\"1864\" height=\"991\" srcset=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062914-1.png?strip=all 1864w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062914-1-300x159.png?strip=all 300w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062914-1-1024x544.png?strip=all 1024w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062914-1-768x408.png?strip=all 768w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062914-1-1536x817.png?strip=all 1536w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062914-1.png?strip=all&amp;w=372 372w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062914-1.png?strip=all&amp;w=1118 1118w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062914-1.png?strip=all&amp;w=450 450w\" sizes=\"(max-width: 1864px) 100vw, 1864px\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 10pt; color: #333399;\">\u015eekil 2: T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli \u015firketlerin durumu 2023-2025<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bakanl\u0131k taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan veriler ile Frans\u0131z Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Enstit\u00fcs\u00fc&#8217;n\u00fcn T\u00fcrkiye Ekonomi Politikalar\u0131 Ara\u015ft\u0131rma Vakf\u0131 (TEPAV) ile i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde 2025 y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bakanl\u0131\u011f\u0131n verileri yaln\u0131zca tamamen Suriyelilere ait olan \u015firketlerin durumunu yans\u0131tmamakta ve Suriyeliler ile T\u00fcrklerin veya vatanda\u015fl\u0131k alm\u0131\u015f Suriyelilerin sahip oldu\u011fu \u015firketleri g\u00f6stermemektedir. Son \u00e7al\u0131\u015fma, 2025 y\u0131l\u0131 ba\u015f\u0131na kadar T\u00fcrkiye&#8217;de kay\u0131tl\u0131 toplam Suriyeli \u015firket say\u0131s\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 34.210 oldu\u011funu, bunlardan 12.635&#8217;inin tamamen Suriyeli ortaklara ait oldu\u011funu (y\u00fczde 37) belirtmektedir. Bu \u015firketlerin y\u00fczde 12&#8217;si son y\u0131llarda piyasadan \u00e7ekilmi\u015f, h\u00e2lihaz\u0131rda 30.135 \u015firket aktif olarak \u00e7al\u0131\u015fmakta ve bunlar\u0131n 5.123&#8217;\u00fc imalat sekt\u00f6r\u00fcnde faaliyet g\u00f6stermektedir (\u015eekil 3).<sup><a href=\"#_ftn25\" name=\"_ftnref25\">[25]<\/a><\/sup><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-20426 aligncenter\" src=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062915.png?strip=all\" alt=\"\" width=\"602\" height=\"433\" srcset=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062915.png?strip=all 602w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062915-300x216.png?strip=all 300w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062915.png?strip=all&amp;w=120 120w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062915.png?strip=all&amp;w=240 240w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062915.png?strip=all&amp;w=361 361w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062915.png?strip=all&amp;w=481 481w\" sizes=\"(max-width: 602px) 100vw, 602px\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 10pt; color: #333399;\">\u015eekil 3: 2010-2024 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda T\u00fcrkiye&#8217;de a\u00e7\u0131lan Suriye men\u015feli limited ve anonim \u015firketler.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u015eirketlerin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 sekt\u00f6rlere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Suriyeli \u015firketlerin deri sanayi sekt\u00f6r\u00fcnde %35.16 ile yabanc\u0131 \u015firketler aras\u0131nda lider konumda oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu \u015firketler ge\u00e7en y\u0131la g\u00f6re hafif bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f g\u00f6stermi\u015f olsa da, bunu %28.11 ile tekstil sekt\u00f6r\u00fc, %26.9 ile perakende ticaret sekt\u00f6r\u00fc ve %26.7 ile otomobil ticareti sekt\u00f6r\u00fc izlemektedir. Toptan ticaret sekt\u00f6r\u00fc ise %21.74 ile bunun ard\u0131ndan gelmektedir (\u015eekil 4)<sup><a href=\"#_ftn26\" name=\"_ftnref26\">[26]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-20429 aligncenter\" src=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062916.png?strip=all\" alt=\"\" width=\"1963\" height=\"891\" srcset=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062916.png?strip=all 1963w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062916-300x136.png?strip=all 300w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062916-1024x465.png?strip=all 1024w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062916-768x349.png?strip=all 768w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062916-1536x697.png?strip=all 1536w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062916.png?strip=all&amp;w=392 392w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062916.png?strip=all&amp;w=1177 1177w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062916.png?strip=all&amp;w=450 450w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 10pt; color: #333399;\">\u015eekil 4: T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli \u015firketlerin 2023-2025 ortalar\u0131nda sekt\u00f6rlere g\u00f6re da\u011f\u0131l\u0131m\u0131<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00a0Suriyeli \u015firketler, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli sanayi faaliyetlerinde, \u00f6rne\u011fin giyim, g\u0131da, tekstil ve mobilya \u00fcretiminde faaliyet g\u00f6stermesine ra\u011fmen geni\u015f \u00e7apl\u0131 ihracat kapasitesine sahip olup, T\u00fcrk \u015firketlerine g\u00f6re daha a\u00e7\u0131k bir yap\u0131ya sahiptir. Frans\u0131z Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Enstit\u00fcs\u00fc&#8217;n\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na g\u00f6re, incelenen Suriyeli \u015firketlerin %55&#8217;i \u00fcr\u00fcnlerini ihra\u00e7 ederken, bu oran T\u00fcrk \u015firketlerinde sadece %30&#8217;dur. \u00c7al\u0131\u015fma, Suriyeli \u015firketlerin Suriye devrimi \u00f6ncesinde var olan sa\u011flam sekt\u00f6rel deneyim ve pazar a\u011flar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye&#8217;deki varl\u0131klar\u0131 s\u0131ras\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011ferlendirdiklerini g\u00f6stermektedir. \u0130ncelenen \u015firketlerin %75&#8217;i, \u00f6zellikle imalat sekt\u00f6r\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fan Suriyeli \u015firketler daha \u00f6nce \u015firket sahibi olduklar\u0131n\u0131 ve ba\u015fka \u00fclkelerde \u015fubeler kurduklar\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir<sup><a href=\"#_ftn27\" name=\"_ftnref27\">[27]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Anket sonu\u00e7lar\u0131 ayr\u0131ca \u0130stanbul&#8217;daki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n ihracata y\u00f6neldi\u011fini do\u011frulamaktad\u0131r. Sonu\u00e7lar, Arap \u00fclkeleri, K\u00f6rfez \u00fclkeleri, Suriye, M\u0131s\u0131r, Avrupa ve Asya&#8217;daki \u00fclkelere ihracat yapt\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir (\u015eekil 5).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-20432 aligncenter\" src=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062917.png?strip=all\" alt=\"\" width=\"1536\" height=\"1010\" srcset=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062917.png?strip=all 1536w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062917-300x197.png?strip=all 300w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062917-1024x673.png?strip=all 1024w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062917-768x505.png?strip=all 768w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062917.png?strip=all&amp;w=614 614w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062917.png?strip=all&amp;w=921 921w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062917.png?strip=all&amp;w=1228 1228w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062917.png?strip=all&amp;w=450 450w\" sizes=\"(max-width: 1536px) 100vw, 1536px\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 10pt; color: #333399;\">\u015eekil 5: \u0130stanbul&#8217;daki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcnlerini ihra\u00e7 etti\u011fi \u00fclkeler (Anket sonu\u00e7lar\u0131)<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">T\u00fcrkiye&#8217;deki binlerce Suriyeli \u015firket, T\u00fcrk ekonomik dokusunun bir par\u00e7as\u0131 haline gelmi\u015f ve hem Suriyeliler hem de T\u00fcrkler i\u00e7in bir\u00e7ok i\u015f f\u0131rsat\u0131 yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Suriyelilerin sahip oldu\u011fu \u015firketlerde Suriyeli personel oran\u0131 toplam personelin %85,6&#8217;s\u0131n\u0131 olu\u015ftururken, T\u00fcrk personel oran\u0131 %14,5&#8217;e ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk \u015firketlerinde ise T\u00fcrk personel toplam personelin yakla\u015f\u0131k %96,9&#8217;unu olu\u015ftururken, Suriyeli \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n oran\u0131 %3,1&#8217;i ge\u00e7memektedir<sup><a href=\"#_ftn28\" name=\"_ftnref28\">[28]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<h2 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">2-1- T\u00fcrkiye&#8217;de \u00e7al\u0131\u015fma deneyimi ve kalma veya geri d\u00f6nme kararlar\u0131na etkisi:<\/span><\/h2>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00c7o\u011fu Suriyeli \u015firket, 2013 y\u0131l\u0131ndan sonra T\u00fcrk pazar\u0131na girmi\u015f ve bu pazarda on y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir faaliyet g\u00f6stermektedir. Bu s\u00fcre zarf\u0131nda yeni \u015feyler \u00f6\u011frenmi\u015f, deneyimlerini ve i\u015f modellerini geli\u015ftirmi\u015f ve daha \u00f6nce \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131klar\u0131 alanlara girmi\u015flerdir. Bu deneyimi incelemek, \u00fczerindeki de\u011fi\u015fikliklerin anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve \u00fclkelerine d\u00f6nd\u00fcklerinde neler sunabileceklerinin g\u00f6r\u00fclmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Odak grup \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131, Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n T\u00fcrk pazar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flamas\u0131n\u0131n ticari \u00e7al\u0131\u015fma tarzlar\u0131n\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imlerini de\u011fi\u015ftirdi\u011fini, daha net bir ba\u011fl\u0131l\u0131k ve uzun s\u00fcreli \u00e7al\u0131\u015fma durumu olu\u015fturdu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu durum, ek \u00e7aba gerektirmi\u015f ve sahiplerine \u00e7ok fazla bask\u0131 ve yorgunluk getirmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000;\">&#8220;T\u00fcrkiye&#8217;deki ticari \u00e7al\u0131\u015fma tarz\u0131 \u00e7ok yorucu, zaman al\u0131c\u0131 ve b\u00fcy\u00fck \u00e7aba, bask\u0131larla y\u00fczle\u015fmeyi gerektirmektedir. Oysa ayn\u0131 i\u015fi ba\u015fka \u00fclkelerde yapmak belirgin \u015fekilde daha kolay, ayn\u0131 \u00e7abay\u0131 gerektirmemektedir. \u00d6zellikle Arap \u00fclkelerindeki \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131 daha net ve istikrarl\u0131d\u0131r.&#8221;<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><em>Ba\u015fka \u00fclkelerde de birka\u00e7 \u015fubesi olan in\u015faat malzemeleri ticareti yapan Suriyeli bir yat\u0131r\u0131mc\u0131<\/em><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye&#8217;den gelen i\u015f adamlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu, ilk ve ikinci \u00e7al\u0131\u015fma at\u00f6lyelerine kat\u0131lanlar, farkl\u0131 nedenlerle T\u00fcrk pazar\u0131na girmekten ka\u00e7\u0131nd\u0131klar\u0131n\u0131 kabul etmekte, zorluklar\u0131 ve engelleri azaltma \u00e7abas\u0131yla Arap ve Suriye toplumuna y\u00f6nelmeyi tercih etmektedirler. Durumun ve ihtiya\u00e7lar\u0131n dayatt\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde hizmet sunarak ve ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131layarak, \u00f6zellikle gayrimenkul alan\u0131nda Arap al\u0131c\u0131 ile T\u00fcrk sat\u0131c\u0131 aras\u0131nda arac\u0131l\u0131k yapmaya ba\u015flam\u0131\u015f, bu da yeni beceriler geli\u015ftirmelerini engellemi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Ayr\u0131ca, T\u00fcrkiye&#8217;ye ilk geldiklerinde belirsiz olan gelecekleri ve bu varl\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7ici olarak g\u00f6rmeleri, Suriyelilerin durumunun yasalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 konusunda ge\u00e7 kalan h\u00fck\u00fcmetin teredd\u00fctl\u00fc tutumu ve Suriyeli varl\u0131\u011f\u0131na g\u00fcvenlik perspektifinden bak\u0131lmas\u0131, Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n bir\u00e7ok yat\u0131r\u0131m f\u0131rsat\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131rmas\u0131na veya piyasadan \u00e7ekilmelerine neden olmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriyeli i\u015f adamlar\u0131, T\u00fcrkiye&#8217;deki i\u015f piyasas\u0131nda izlerini b\u0131rakmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130stanbul&#8217;un Gaziosmanpa\u015fa il\u00e7esinde i\u00e7 giyim pazar\u0131nda oldu\u011fu gibi baz\u0131 pazarlarda giri\u015fimci olarak kendilerini kabul ettirmi\u015flerdir. T\u00fcrk t\u00fcccarlarla a\u00e7\u0131k\u00e7a rekabet edebilmi\u015f, \u00f6yle ki pazarlar\u0131n \u00e7o\u011fu Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n merkezi haline gelmi\u015ftir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, T\u00fcrkiye&#8217;deki i\u015f deneyimi, Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n T\u00fcrk t\u00fcccarlarla ve di\u011fer Arap ve yabanc\u0131 t\u00fcccar ve ithalat\u00e7\u0131larla ticari ili\u015fkilerini, \u00f6zellikle ihracata y\u00f6neldiklerinde, Suriye&#8217;de sahip olduklar\u0131ndan daha fazla geni\u015fletmelerine olanak tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000;\">&#8220;Suriye&#8217;lilerin T\u00fcrkiye&#8217;deki varl\u0131\u011f\u0131, \u00f6zellikle pazarlama ara\u00e7lar\u0131na hakim bir Suriyeli arac\u0131 ile birlikte, Arap yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n T\u00fcrk pazar\u0131na olan g\u00fcvenini art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Halep&#8217;in bu rol\u00fcn\u00fcn durmas\u0131ndan sonra Arap ticari a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve ilgisi \u0130stanbul&#8217;a kaym\u0131\u015f ve T\u00fcrk pazar\u0131na a\u00e7\u0131lma f\u0131rsat\u0131 do\u011fmu\u015ftur.&#8221;<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><em>\u0130thalat ve ihracat alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan Suriyeli bir i\u015f adam\u0131<\/em><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye&#8217;li yat\u0131r\u0131mc\u0131, ki\u015fisel pazarlama ve ili\u015fki kurma konusunda ancak bireysel olarak beceri g\u00f6stermi\u015ftir. T\u00fcrk yat\u0131r\u0131mc\u0131lar ise kurumsal ili\u015fkiler kurma ve etkili \u00e7al\u0131\u015fan temsilci yap\u0131lar olu\u015fturma konusunda daha yeteneklidir. Suriyeli i\u015f adamlar\u0131 bunu fark edip denemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar, ancak hen\u00fcz ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131ndad\u0131rlar. Varl\u0131klar\u0131 hen\u00fcz siyasi, diplomatik veya ekonomik bir etki \u015fekline d\u00f6n\u00fc\u015fmemi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u0130stanbul&#8217;daki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131ndan olu\u015fan bir \u00f6rneklem \u00fczerinde yap\u0131lan anket sonu\u00e7lar\u0131, Suudi Arabistan, Kuveyt, Birle\u015fik Arap Emirlikleri, Katar, M\u0131s\u0131r, Irak, Libya ve di\u011fer \u00fclkelere uzanan geni\u015f bir pazarlama ve ekonomik ili\u015fki a\u011f\u0131na sahip olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir (\u015eekil 6).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-20435 aligncenter\" src=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062918.png?strip=all\" alt=\"\" width=\"1536\" height=\"1010\" srcset=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062918.png?strip=all 1536w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062918-300x197.png?strip=all 300w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062918-1024x673.png?strip=all 1024w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062918-768x505.png?strip=all 768w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062918.png?strip=all&amp;w=614 614w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062918.png?strip=all&amp;w=921 921w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062918.png?strip=all&amp;w=1228 1228w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062918.png?strip=all&amp;w=450 450w\" sizes=\"(max-width: 1536px) 100vw, 1536px\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 10pt; color: #333399;\">\u015eekil 6: T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131ndaki ticari ili\u015fkiler a\u011f\u0131 (anket sonu\u00e7lar\u0131)<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">At\u00f6lye kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131, T\u00fcrk pazar\u0131na a\u00e7\u0131lma konusundaki ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n, \u015firketin kimli\u011finin ve personelin t\u00fcm\u00fcyle de\u011fi\u015ftirilmesiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. \u0130simden ba\u015flayarak t\u00fcm personelin de\u011fi\u015ftirilmesi ve yerine T\u00fcrklerin istihdam edilmesi gerekmi\u015ftir. Ancak bu ba\u015far\u0131, \u00f6zellikle di\u011fer Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi bir\u00e7ok projenin T\u00fcrk m\u00fc\u015fterileri hedefleme konusunda ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda sekt\u00f6rden sekt\u00f6re farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000;\">&#8220;T\u00fcrkiye pazar\u0131nda gayrimenkul yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 olarak ba\u015far\u0131m\u0131z, bir\u00e7ok m\u00fc\u015fteriyi \u00e7ekmemiz ve bir\u00e7ok projeyi ger\u00e7ekle\u015ftirmemize ra\u011fmen, T\u00fcrk m\u00fc\u015fterisinin g\u00fcvenini kazanamad\u0131k ve birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z T\u00fcrk \u015firketleri de bizi potansiyel bir ortak olarak g\u00f6rmedi.&#8221;<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><em>\u0130n\u015faat ve gayrimenkul pazarlama sekt\u00f6r\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fan Suriyeli bir i\u015f adam\u0131<\/em><\/p>\n<h2 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">2-2-T\u00fcrk pazar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fma zorluklar\u0131:<\/span><\/h2>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00c7o\u011funlukla odak grup \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lanlar, bir\u00e7ok yetkili ve ilgili ki\u015fiyle yap\u0131lan toplant\u0131lara ve verilen bir\u00e7ok s\u00f6ze ra\u011fmen, hala \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f bir\u00e7ok zorlukla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 belirtmi\u015flerdir. Anket sonu\u00e7lar\u0131, T\u00fcrkiye&#8217;de bu ticari faaliyetlerin devam\u0131 i\u00e7in \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken \u00f6ncelikli fakt\u00f6rler aras\u0131nda vergi kolayl\u0131klar\u0131, karar al\u0131c\u0131larla toplant\u0131lar, yasal d\u00fczenlemelerin g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi ve b\u00fcrokrasinin azalt\u0131lmas\u0131 gibi unsurlar\u0131n oldu\u011funu g\u00f6stermektedir (\u015eekil 7).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-20438\" src=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062919.png?strip=all\" alt=\"\" width=\"1540\" height=\"1011\" srcset=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062919.png?strip=all 1540w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062919-300x197.png?strip=all 300w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062919-1024x672.png?strip=all 1024w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062919-768x504.png?strip=all 768w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062919-1536x1008.png?strip=all 1536w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062919.png?strip=all&amp;w=616 616w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062919.png?strip=all&amp;w=924 924w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062919.png?strip=all&amp;w=1232 1232w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062919.png?strip=all&amp;w=450 450w\" sizes=\"(max-width: 1540px) 100vw, 1540px\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 10pt; color: #333399;\">\u015eekil 7: Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye&#8217;de i\u015flerini s\u00fcrd\u00fcrmeleri i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 temel konular (anket sonu\u00e7lar\u0131)<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Odak grup \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, bu ticari faaliyetlerin seyrini etkileyen zorluklar hakk\u0131nda daha derin a\u00e7\u0131klamalar ve baz\u0131 \u00f6nemli detaylar sunmu\u015ftur. Bunlar\u0131n en \u00f6nemlileri:<\/p>\n<h3 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">2-2-1- Hukuki sorunlar ve d\u00fczenlemelerdeki belirsizlik:<\/span><\/h3>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">T\u00fcrkiye, son y\u0131llarda bir\u00e7ok yasada h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fiklikler ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum baz\u0131 i\u015f sekt\u00f6rlerini etkilemi\u015f, yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 piyasadan \u00e7ekilmeye zorlam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle gayrimenkul sekt\u00f6r\u00fcnde, T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 verilmesiyle sonu\u00e7lanan gayrimenkul yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n de\u011ferlerinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 yasalar\u0131 veya faiz oranlar\u0131n\u0131n rekor seviyelere y\u00fckseltilmesi, bir\u00e7ok yat\u0131r\u0131mc\u0131y\u0131, hatta T\u00fcrkleri bile, i\u015flerini kapatmaya ve fazla faiz almak i\u00e7in sermayelerini bankalara yat\u0131rmaya y\u00f6neltmi\u015ftir. Bu durum, odak grup \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lan baz\u0131 ki\u015filerin ve bu alanda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerine g\u00f6re ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">At\u00f6lye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na kat\u0131lanlar\u0131n \u00e7o\u011fu, T\u00fcrk yasas\u0131nda hen\u00fcz \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f bo\u015fluklar oldu\u011funu ve bunlar\u0131n yat\u0131r\u0131m i\u015flerini karma\u015f\u0131k hale getirdi\u011fini kabul etmektedir. \u00d6rne\u011fin, yasa, tek ba\u015f\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan i\u015fvereni \u00e7al\u0131\u015fma izni almaya veya 5 T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131n\u0131 istihdam etmeye zorlamamaktad\u0131r. Ancak denetim yapan g\u00f6revliler bu yasaya uymam\u0131\u015f ve at\u00f6lye kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131ndan birini haks\u0131z yere g\u00f6zalt\u0131na alm\u0131\u015f, daha sonra serbest b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r<sup><a href=\"#_ftn29\" name=\"_ftnref29\">[29]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000;\">&#8220;Kanada vatanda\u015f\u0131 olan bir yat\u0131r\u0131mc\u0131ya bir \u015firket sat\u0131lm\u0131\u015f ve daha sonra bu vatanda\u015f\u0131n T\u00fcrkiye&#8217;de ikamet izninden muaf olmas\u0131 nedeniyle yeni bir sorun ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu, T\u00fcrk kimlik numaras\u0131 almadan ikamet etmelerine izin verildi\u011fi anlam\u0131na gelmektedir. Ancak bu durum, i\u015flemlerin yasall\u0131\u011f\u0131n\u0131n tan\u0131nmamas\u0131 ve bir\u00e7ok iznin al\u0131nmas\u0131n\u0131n engellenmesi gibi b\u00fcy\u00fck bir soruna yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Yeni i\u015fveren, tek \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn bir T\u00fcrk ile ortakl\u0131k yapmak oldu\u011funu anlam\u0131\u015ft\u0131r.&#8221;<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><em>G\u0131da sanayisinde \u00e7al\u0131\u015fan Suriyeli bir i\u015f adam\u0131<\/em><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">At\u00f6lye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan birine kat\u0131lan T\u00fcrk hukuk uzman\u0131, yat\u0131r\u0131m yasalar\u0131 paketinin ve d\u00fczenlemelerinin uygulanmas\u0131n\u0131n, T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli varl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 siyasi olarak kullan\u0131lan halk\u0131n genel ruh halinden etkilendi\u011fini belirtmektedir. Bu durumun d\u00fczeltilmesi i\u00e7in kamuoyuna hitap edilmesi ve Suriyelilerin varl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 tarafs\u0131z olan kesimin kazan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Bu da siyasi a\u011f\u0131rl\u0131k ve destek yaratacak, h\u00fck\u00fbmeti pozisyonunu de\u011fi\u015ftirmeye ve tavizler vermeye itecektir.<\/span><\/p>\n<h3 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">2-2-2- \u0130\u015flemlerin yerine getirilmesi konusunda yorucu b\u00fcrokrasi:<\/span><\/h3>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00c7al\u0131\u015fma at\u00f6lyelerine kat\u0131lanlar\u0131n \u00e7o\u011fu, kamu dairelerindeki yo\u011fun b\u00fcrokrasiden \u015fikayet etmi\u015ftir. Bu durum, baz\u0131 idari veya hatta bankac\u0131l\u0131k i\u015flemlerinin tamamlanmas\u0131n\u0131n gecikmesiyle ortaya \u00e7\u0131kmakta, bu da m\u00fc\u015fteriyi endi\u015felendirip anla\u015fmay\u0131 iptal etmeye itebilmekte ve \u00f6zellikle gayrimenkul alan\u0131nda tek ba\u015f\u0131na yat\u0131r\u0131mc\u0131ya y\u00fcklenen kay\u0131plara neden olabilmektedir. Ayr\u0131ca, hen\u00fcz \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f olan oturum ve \u00e7al\u0131\u015fma izinlerinin yenilenmesindeki yinelenen sorunlar<sup><a href=\"#_ftn30\" name=\"_ftnref30\">[30]<\/a><\/sup>, personelin geni\u015f yetkileriyle daha da karma\u015f\u0131k hale gelmekte ve bu yetkiler a\u00e7\u0131k y\u00fcr\u00fctme politikalar\u0131 veya d\u00fczenlemelerle kontrol edilmemektedir<sup><a href=\"#_ftn31\" name=\"_ftnref31\">[31]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000;\">&#8220;T\u00fcrk g\u00f6revliler, bir\u00e7ok durumda yasalar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 engelleme veya keyfi olarak uygulama yetkisine sahiptir. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u00fczenlemeler takdir yetkisinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirtmemekte ve bu sorunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in m\u00fcdahale edebilecek bir ara kurum bulunmamaktad\u0131r.&#8221;<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><em>Suriyeli bir i\u015f adam\u0131, bir sanayi tesisi sahibi<\/em><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00d6te yandan, baz\u0131 T\u00fcrk kurumlar\u0131n\u0131n genel yasalara uyumu de\u011fi\u015fiklik g\u00f6stermektedir. \u00d6rne\u011fin, T\u00fcrkiye&#8217;deki i\u015f kanunu, \u00e7al\u0131\u015fma izninin yenilenme s\u00fcresinin ilk yenilemede iki y\u0131l, ikinci yenilemede \u00fc\u00e7 y\u0131l ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yenilemede d\u00f6rt y\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fini belirtir. Ancak baz\u0131 kurumlar, yasada belirtilen s\u00fcreye uymay\u0131p her seferinde bir y\u0131l s\u00fcreyle \u00e7al\u0131\u015fma izinlerini yenilemekte \u0131srar ederek b\u00fcrokratik s\u00fcre\u00e7leri daha da karma\u015f\u0131k hale getirmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bunun yan\u0131 s\u0131ra, \u00e7al\u0131\u015fma at\u00f6lyelerine kat\u0131lan Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu, yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131larla \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in her zaman yeterli niteliklere sahip olmayan ve i\u015flerini gerekti\u011fi gibi yapmayan mali m\u00fc\u015favirlerin \u00e7al\u0131\u015fma tarz\u0131nda bir sorun oldu\u011funu kabul etmi\u015ftir. \u0130leti\u015fim sorunlar\u0131, i\u015f takibinde zay\u0131fl\u0131k ve hassas konular\u0131n takibinde ihmalkarl\u0131k ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r ve bu durum bir\u00e7ok yat\u0131r\u0131mc\u0131y\u0131 mali kay\u0131plara s\u00fcr\u00fcklemi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000;\">&#8220;T\u00fcrk vergi sisteminde, di\u011fer sekt\u00f6rlerde oldu\u011fu gibi, vergilerin veya baz\u0131 \u00f6nemli i\u015flemlerin tarihleri hakk\u0131nda \u00f6nceden herhangi bir duyuru veya hat\u0131rlatma bulunmamaktad\u0131r. Bu durum, mali m\u00fc\u015favirin takibine b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f ve yat\u0131r\u0131mc\u0131lar i\u00e7in gereksiz sorunlara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r&#8221;.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><em>Hukuki ve mali hizmetler alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan Suriyeli bir i\u015f adam\u0131<\/em><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu b\u00fcrokratik sorunlar, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma tarz\u0131n\u0131 ciddi \u015fekilde etkilemekte, zaman ve \u00e7abalar\u0131 t\u00fcketmekte ve s\u00fcrekli denetim kampanyalar\u0131yla birlikte, gecikmelere ve dolay\u0131s\u0131yla kay\u0131plara neden olabilmektedir. Bu da yat\u0131r\u0131mc\u0131y\u0131, bu y\u00fckleri hafifletecek daha iyi bir \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131na ge\u00e7meyi d\u00fc\u015f\u00fcnmeye itmektedir.<\/span><\/p>\n<h3 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">2-2-3- H\u00fck\u00fcmetin ilgisizli\u011fi ve deste\u011fin olmamas\u0131:<\/span><\/h3>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00c7al\u0131\u015fma at\u00f6lyelerine kat\u0131lan Suriyeli i\u015f adamlar\u0131, T\u00fcrk pazar\u0131nda belirgin varl\u0131klar\u0131na, ekonomiyi destekleme ve d\u0131\u015f pazarlara a\u00e7\u0131lma konusundaki katk\u0131lar\u0131na ra\u011fmen, h\u00fck\u00fbmetten beklenen ilgiyi g\u00f6rmediklerini belirtmektedirler. Hatta baz\u0131lar\u0131 T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 ald\u0131ktan sonra bile bu durumun devam etti\u011fini ifade etmektedir. \u00d6te yandan, Avrupa Birli\u011fi, ge\u00e7ici koruma alt\u0131ndaki Suriyelileri istihdam eden \u015firketlere y\u00f6nelik \u00e7e\u015fitli destek paketleri sunmu\u015ftur. Ancak Suriyeli \u015firketlerin \u00e7o\u011fu bunlar\u0131n sadece k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131ndan haberdar olmu\u015ftur. Di\u011fer destek programlar\u0131 ve finansmanlar ise ger\u00e7ek ihtiya\u00e7lara uygun olmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, deprem b\u00f6lgelerinde zarar g\u00f6ren Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 destekleme program\u0131, Suriyelilerin fabrikalar\u0131n\u0131n veya at\u00f6lyelerinin kalmad\u0131\u011f\u0131 bir b\u00f6lgeye odaklanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n<h3 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">2-2-4- K\u00fclt\u00fcrel k\u0131s\u0131tlamalar ve farkl\u0131l\u0131klar:<\/span><\/h3>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00c7o\u011funlukla birinci ve ikinci at\u00f6lye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131, T\u00fcrk pazar\u0131na giri\u015fteki en b\u00fcy\u00fck zorlu\u011fun, di\u011fer k\u00fclt\u00fcrlere a\u00e7\u0131k olmamas\u0131 ve Araplara y\u00f6nelik \u00f6n yarg\u0131lar\u0131n g\u00fcven kazanmay\u0131 engellemesi oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Baz\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar bu alandaki deneyimlerini payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.Kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan biri, piyasada mevcut olanlara kalite, fiyat ve \u015fekil a\u00e7\u0131s\u0131ndan rakip bir \u00fcr\u00fcn (y\u00fcksek kaliteli kutu ka\u011f\u0131t mendil) sundu\u011funda, \u015firketinin Arap olmas\u0131 nedeniyle piyasada ilgi g\u00f6rmedi\u011fini anlatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000;\">&#8220;\u00dcretim s\u00fcre\u00e7lerine \u00f6zel bir motor geli\u015ftirdik ve piyasada ithal mallarla rekabet\u00e7i bir fiyatla, iki y\u0131l garantili olarak sunduk. Ancak m\u00fc\u015fteriler, \u00fcr\u00fcn\u00fcn Suriyeliler taraf\u0131ndan geli\u015ftirildi\u011fini \u00f6\u011frendiklerinde sat\u0131n almay\u0131 reddettiler ve piyasada bilinen \u00fcr\u00fcnleri kullanmaya devam ettiler.&#8221;<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><em>M\u00fchendislik sekt\u00f6r\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fan Suriyeli bir i\u015f adam\u0131<\/em><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00d6te yandan, bir\u00e7ok kat\u0131l\u0131mc\u0131, iki taraf aras\u0131ndaki i\u015f y\u00f6netimi zihniyetindeki k\u00fclt\u00fcrel farkl\u0131l\u0131klar\u0131n, Suriyeli ve T\u00fcrk yat\u0131r\u0131mc\u0131lar aras\u0131ndaki ortakl\u0131klar\u0131 veya ittifaklar\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011fine de\u011finmi\u015ftir. Bu, ticari i\u015f y\u00f6netimi zihniyeti ve T\u00fcrk t\u00fcccarlar\u0131n \u00e7eklerle ve uzun vadeli \u00f6demelerle i\u015flem yapma e\u011filimiyle ilgilidir ki bu, Suriyeli t\u00fcccar\u0131n tercih etmedi\u011fi bir durumdur. Ayr\u0131ca, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n hangi g\u00fcvenilir taraflarla i\u015f yapabileceklerini bilmelerine yard\u0131mc\u0131 olan kredi puanlar\u0131 sunan \u00f6zel kurulu\u015flar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan haberdar de\u011fildir. Buna, T\u00fcrk t\u00fcccar\u0131n ihtiyatl\u0131l\u0131\u011f\u0131, y\u00fcksek riskli ortamlarda \u00e7al\u0131\u015fmaya al\u0131\u015fk\u0131n ancak devlete ve kurumlar\u0131na daha az g\u00fcvenen Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n macerac\u0131 ruhu ve esnekli\u011fi ile yat\u0131r\u0131mc\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fki fark\u0131 da eklenebilir. T\u00fcrk \u015firketlerindeki personel devrinin y\u00fcksek oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken, Suriyeli t\u00fcccar personeliyle ili\u015fkisini sadakat ve g\u00fcven temelinde kurmaya \u00f6zen g\u00f6stermektedir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000;\">&#8220;Suriye&#8217;de \u00e7o\u011fu i\u015f, i\u015f\u00e7ileri se\u00e7ip geli\u015ftirme mant\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr, b\u00f6ylece onlarla \u00e7al\u0131\u015fmaya devam edilir. \u00d6zellikle tekstil olmak \u00fczere bir\u00e7ok sanayi sekt\u00f6r\u00fcnde, i\u015f\u00e7i veya muhasebeci ayn\u0131 fabrikada onlarca y\u0131l kal\u0131r.&#8221;<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><em>Suriyeli bir i\u015f adam\u0131, bir sanayi tesisi sahibi<\/em><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">G\u00fcven in\u015fa etme fakt\u00f6r\u00fc, iki taraf aras\u0131ndaki ili\u015fkinin s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 konusunda belirleyici olmu\u015ftur. \u00c7al\u0131\u015fmalar, T\u00fcrk ortaklarla ticari ili\u015fkiler kurman\u0131n zorlu\u011funa i\u015faret etmi\u015ftir. Sadece T\u00fcrk taraflarla uzun s\u00fcredir i\u015f ili\u015fkisi olan t\u00fcccarlar g\u00fcven sorununu a\u015farak bu ortakl\u0131klar\u0131 ba\u015far\u0131yla kurabilmi\u015flerdir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000;\">&#8220;Piyasay\u0131 ve yasalar\u0131 daha iyi bildikleri i\u00e7in T\u00fcrk yat\u0131r\u0131mc\u0131larla ortakl\u0131k kurmaya defalarca \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Ancak bu ortakl\u0131klar ba\u015far\u0131l\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu ortakl\u0131klar, T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fck ve kontrol \u00e7abas\u0131yla, g\u00fcven sorunlar\u0131 ve mali i\u015flemlerle karakterize edilmi\u015ftir. Bu da yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 bu ortakl\u0131klardan uzakla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.&#8221;<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: left;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><em>\u0130n\u015faat malzemeleri ticareti yapan <\/em>Suriyeli<em> bir i\u015f adam\u0131<\/em><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">T\u00fcrk pazarlama uzman\u0131, Suriyeli i\u015f adamlar\u0131na bir dizi tavsiyede bulunarak, T\u00fcrk pazar\u0131n\u0131 daha iyi anlaman\u0131n ve daha fazla entegrasyonun \u00f6nemini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk markalar\u0131n\u0131n Bat\u0131l\u0131 isimleri benimsemeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ve baz\u0131 T\u00fcrk \u015firketlerinin merkezlerini Avrupa \u00fclkelerinde kurarak T\u00fcrk t\u00fcketicisini yabanc\u0131 \u015firketler olduklar\u0131na ikna ettikleri bir d\u00f6nemde, bu \u015firketlerle daha g\u00fcvenilir ve a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde etkile\u015fimde bulunulmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<h2 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">2-3- Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye&#8217;deki yat\u0131r\u0131m e\u011filimleri: T\u00fcrkiye&#8217;de kalma, Suriye&#8217;ye geri d\u00f6nme ve \u00e7ifte model:<\/span><\/h2>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye rejiminin d\u00fc\u015fmesinden sonraki ilk alt\u0131 ay i\u00e7inde, Frans\u0131z Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Enstit\u00fcs\u00fc&#8217;n\u00fcn ara\u015ft\u0131rmas\u0131na dahil edilen g\u00fcney illerinde faaliyet g\u00f6steren Suriyeli \u015firketlerin %90&#8217;\u0131, mevcut sekt\u00f6rlerde Suriye&#8217;de bir ticari giri\u015fim ba\u015flatmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekteydi. Bu, mevcut deneyim ve tedarik zincirlerini koruyarak Suriye pazar\u0131na erken giri\u015f yapma niyetlerini g\u00f6stermi\u015ftir. Bu \u015firketlerin %52&#8217;si, Suriye&#8217;deki i\u015fler istenildi\u011fi gibi giderse T\u00fcrkiye&#8217;deki i\u015flerini sonland\u0131racaklar\u0131n\u0131 belirtirken, %42&#8217;si Suriye&#8217;de \u015fube a\u00e7t\u0131ktan sonra T\u00fcrkiye&#8217;deki i\u015flerini s\u00fcrd\u00fcreceklerini ifade etmi\u015ftir. Bu rakamlar, bu kesimin Suriye ve T\u00fcrkiye&#8217;yi ayr\u0131 de\u011fil, birbirine ba\u011fl\u0131 alanlar olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bu durumun, \u015firketlerin T\u00fcrkiye&#8217;deki g\u00f6receli istikrar ve geli\u015fmi\u015f altyap\u0131 ile Suriye&#8217;deki pazar potansiyeli ve \u00fcretim maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcrme imkanlar\u0131n\u0131 birle\u015ftirebilmeleri halinde s\u0131n\u0131r \u00f6tesi stratejilerin b\u00fcy\u00fcyece\u011fi anlam\u0131na geldi\u011fini g\u00f6stermektedir<sup><a href=\"#_ftn32\" name=\"_ftnref32\">[32]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye&#8217;nin kurtulu\u015fundan bir y\u0131l sonra, odak grup \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ve anket sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesiyle, Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n gelece\u011fine dair \u00fc\u00e7 ana e\u011filim g\u00f6zlemlendi\u011fi s\u00f6ylenebilir:<\/span><\/p>\n<ul dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Tamamen T\u00fcrkiye&#8217;de kalmak.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Tamamen Suriye&#8217;ye ta\u015f\u0131nmak.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">\u0130ki \u00fclke aras\u0131nda ortak bir modelle \u00e7al\u0131\u015fmak.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Anket sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n analizi, hedeflenen \u00f6rneklemin sadece %5&#8217;inin i\u015flerini tamamen Suriye&#8217;ye ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, %60&#8217;\u0131n\u0131n ise i\u015flerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Suriye&#8217;ye ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. %41&#8217;i 1-3 y\u0131l i\u00e7inde t\u00fcm i\u015flerini Suriye&#8217;ye ta\u015f\u0131may\u0131 planlamaktad\u0131r. \u00d6rneklemin %14&#8217;\u00fc ise T\u00fcrkiye&#8217;de kalmay\u0131 ve yerle\u015fmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini belirtmi\u015ftir (\u015eekil 8).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-20441 aligncenter\" src=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062920.png?strip=all\" alt=\"\" width=\"1440\" height=\"893\" srcset=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062920.png?strip=all 1440w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062920-300x186.png?strip=all 300w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062920-1024x635.png?strip=all 1024w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062920-768x476.png?strip=all 768w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062920.png?strip=all&amp;w=576 576w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062920.png?strip=all&amp;w=864 864w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062920.png?strip=all&amp;w=1152 1152w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062920.png?strip=all&amp;w=450 450w\" sizes=\"(max-width: 1440px) 100vw, 1440px\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 10pt; color: #333399;\">\u015eekil 8: T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n gelecekteki e\u011filimleri (anket sonu\u00e7lar\u0131)<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Sonu\u00e7lar, i\u015flerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Suriye&#8217;ye ta\u015f\u0131yan \u015firketlerin \u00e7o\u011funun in\u015faat, toptan ve perakende ticaret alan\u0131nda faaliyet g\u00f6sterdi\u011fini ve bu \u015firketlerin T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka \u00fclkelerde de \u015fubeleri oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. T\u00fcrkiye&#8217;deki y\u0131ll\u0131k sat\u0131\u015f hacimleri 200 bin dolar ile 1 milyon dolar aras\u0131nda de\u011fi\u015firken, T\u00fcrkiye&#8217;de 10-100 aras\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan istihdam etmektedirler. Suriye&#8217;de her bir \u015firketin en az\u0131ndan ilk y\u0131l i\u00e7inde ortalama 18 yeni i\u015f imkan\u0131 yaratabilece\u011fi ve hepsinin yabanc\u0131 ortakl\u0131klar getirebilece\u011fi belirtilmektedir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Yan\u0131tlar, i\u015flerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Suriye&#8217;ye ta\u015f\u0131yan \u015firketlerin in\u015faat malzemeleri, g\u0131da, ila\u00e7, elektronik, temiz enerji sekt\u00f6r\u00fc ve otomotivle ilgili tedarik zincirlerine sahip oldu\u011funu g\u00f6stermektedir (\u015eekil 9). Ayr\u0131ca, bu \u015firketlerin yar\u0131s\u0131 ge\u00e7en y\u0131l Suriye&#8217;deki kitlesel fon kampanyalar\u0131na katk\u0131da bulunmu\u015f ve \u00fc\u00e7te ikisi gelecekte toplumsal giri\u015fimleri desteklemeye a\u00e7\u0131k oldu\u011funu belirtmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-20444 aligncenter\" src=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062921.png?strip=all\" alt=\"\" width=\"1536\" height=\"1011\" srcset=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062921.png?strip=all 1536w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062921-300x197.png?strip=all 300w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062921-1024x674.png?strip=all 1024w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062921-768x506.png?strip=all 768w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062921.png?strip=all&amp;w=614 614w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062921.png?strip=all&amp;w=921 921w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062921.png?strip=all&amp;w=1228 1228w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062921.png?strip=all&amp;w=450 450w\" sizes=\"(max-width: 1536px) 100vw, 1536px\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 10pt; color: #333399;\">\u015eekil 9: T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n Suriye&#8217;ye sa\u011flayabilece\u011fi tedarik zincirleri (anket sonu\u00e7lar\u0131)<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00a0\u00c7al\u0131\u015fmaya kat\u0131lanlar\u0131n \u00e7o\u011fu, T\u00fcrkiye&#8217;deki i\u015flerini kapatmadan Suriye&#8217;ye ta\u015f\u0131may\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini, ancak zorluklar ve maliyetlere uygun olarak k\u00fc\u00e7\u00fclteceklerini belirtmi\u015flerdir. Bu durum, sorumluluk, vatanseverlik duygusu ve mevcut f\u0131rsatlardan yararlanma iste\u011finden kaynaklanmaktad\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 ise, \u00f6zellikle ba\u015far\u0131l\u0131 olanlar\u0131n ve k\u00e2r elde edenlerin, \u00fclkelerini d\u0131\u015far\u0131dan desteklemenin daha iyi bir yol oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Anket sonu\u00e7lar\u0131, T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun in\u015faat sekt\u00f6r\u00fcne yat\u0131r\u0131m yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, baz\u0131lar\u0131n\u0131n ise ithalat ve ihracat, e\u011fitim ve mesleki e\u011fitim gibi hizmet sekt\u00f6r\u00fc ve dijital hizmetler ile baz\u0131 sanayi alanlar\u0131na yat\u0131r\u0131m yapmay\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir (\u015eekil 10).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-20447\" src=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062922.png?strip=all\" alt=\"\" width=\"1536\" height=\"1011\" srcset=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062922.png?strip=all 1536w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062922-300x197.png?strip=all 300w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062922-1024x674.png?strip=all 1024w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062922-768x506.png?strip=all 768w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062922.png?strip=all&amp;w=614 614w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062922.png?strip=all&amp;w=921 921w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062922.png?strip=all&amp;w=1228 1228w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062922.png?strip=all&amp;w=450 450w\" sizes=\"(max-width: 1536px) 100vw, 1536px\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 10pt; color: #333399;\">\u015eekil 10: Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye&#8217;de yat\u0131r\u0131m yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc sekt\u00f6rler (Anket sonu\u00e7lar\u0131)<\/span><\/p>\n<h2 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">3. Suriye&#8217;nin Kurtulu\u015fundan Bir Y\u0131l Sonra \u00dclkedeki Ekonomik Faaliyetlerin Durumu:<\/span><\/h2>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye&#8217;nin \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirilmesi, bir\u00e7ok Suriye \u015fehrini etkileyen maddi y\u0131k\u0131m ve tahribat\u0131n a\u011f\u0131r miras\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. &#8220;Suriye 2025 Y\u0131l\u0131 Genel Mali De\u011ferlendirme Raporu&#8221;, Suriye&#8217;nin mevcut siyasi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ve b\u00f6lgesel istikrars\u0131zl\u0131k \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda son ekonomik gidi\u015fat\u0131 g\u00f6stermektedir. Rapor, Suriye&#8217;nin ekonomik temelinin ciddi \u015fekilde a\u015f\u0131nmas\u0131na, kronik mali bask\u0131lara, yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n b\u00fcy\u00fck etkisine, \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n neden oldu\u011fu huzursuzluklara ve 2011&#8217;den bu yana artan gayri resmi ve yasa d\u0131\u015f\u0131 ekonomik faaliyetlere dikkat \u00e7ekmektedir. 2010&#8217;dan bu yana gayri safi yurti\u00e7i has\u0131lan\u0131n %50&#8217;den fazla k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen gayri safi milli has\u0131lan\u0131n 2024&#8217;te 830 dolara d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, bu rakam\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck gelirli \u00fclkeler i\u00e7in uluslararas\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131n \u00e7ok alt\u0131nda oldu\u011funu belirtmektedir. Suriyelilerin %95&#8217;i yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda ya\u015famakta ve bunlar\u0131n %25&#8217;i a\u015f\u0131r\u0131 yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131ndad\u0131r. Siyasi ge\u00e7i\u015ften bu yana, Suriye, nakit s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 ve yerel para biriminin dola\u015f\u0131m\u0131ndaki daha geni\u015f \u00e7apl\u0131 aksakl\u0131klar nedeniyle ciddi bir likidite kriziyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r.<sup><a href=\"#_ftn33\" name=\"_ftnref33\">[33]<\/a><\/sup><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">D\u00fcnya Bankas\u0131, 2025 y\u0131l\u0131nda sadece %1.0 civar\u0131nda \u00e7ok zay\u0131f bir b\u00fcy\u00fcmenin olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu b\u00fcy\u00fcme, g\u00fcvenlik konusunda istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n devam etmesi, nakit ve yabanc\u0131 para birimlerine eri\u015fim s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131, kurakl\u0131kla ilgili tar\u0131msal \u015foklar ve ticaret ile finansmana uygulanan yapt\u0131r\u0131mlar gibi kritik fakt\u00f6rlerden etkilenmektedir. Ayr\u0131ca, y\u00fcksek kamu borcu tehlikeli bir g\u00f6sterge olu\u015fturmaktad\u0131r. 2024 sonunda toplam bor\u00e7 yakla\u015f\u0131k 27 milyar dolara (GSYH&#8217;nin %128&#8217;i) ula\u015fm\u0131\u015f olup, bunun 22 milyar dolardan fazlas\u0131 d\u0131\u015f bor\u00e7tur ve \u00f6zellikle \u0130ran&#8217;a olan \u00f6demelerde gecikmeler ya\u015fanmaktad\u0131r. Bu durum, \u00f6nceki y\u0131llarda yabanc\u0131 rezervlerin t\u00fckenmesinin ard\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fck h\u00fck\u00fbmet gelirleri ve azalt\u0131lm\u0131\u015f harcamalar \u015feklinde yans\u0131yan bir mali b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131 ile birlikte gelmektedir<a href=\"#_ftn34\" name=\"_ftnref34\"><sup>[34]<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Yukar\u0131daki fakt\u00f6rler ve enflasyon oranlar\u0131ndaki art\u0131\u015f, vatanda\u015flar\u0131n al\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131 etkilemi\u015ftir. \u0130\u015f f\u0131rsatlar\u0131, \u00e7o\u011fu zaman d\u00fczensiz, gayri resmi ve d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretli \u00e7al\u0131\u015fma bi\u00e7imlerine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar, Suriye pazar\u0131n\u0131n k\u00fcresel piyasalardan izole olmas\u0131na sebep olmu\u015f, bu da do\u011frudan yat\u0131r\u0131mlar\u0131n hacmini ve \u00fclkenin serbest ticaretten yararlanma kapasitesini etkilemi\u015ftir. Bu durum, ekonomiyi ticaret ve finansman i\u00e7in gayri resmi kanallara ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirmi\u015ftir. Rapor, Suriye&#8217;deki ekonomik toparlanman\u0131n yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 veya hafifletilmesi, (kom\u015fu \u00fclkeler\/b\u00f6lge \u00fclkeleri dahil) d\u0131\u015f yat\u0131r\u0131mlar\u0131n \u00e7ekilmesi ve d\u00f6n\u00fc\u015f yapanlar\u0131n ve g\u00f6\u00e7men topluluklardan gelen becerilerin ekonomiye entegrasyonuna ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu belirtmi\u015ftir.<sup><a href=\"#_ftn35\" name=\"_ftnref35\">[35]<\/a><\/sup><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Kurtulu\u015ftan sonraki ilk y\u0131l\u0131n sonunda, resmi verilere ve yay\u0131nlanan baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalara g\u00f6re baz\u0131 sekt\u00f6rlerin durumunu \u015fu \u015fekilde ortaya koyabiliriz:<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\"><strong><u>Sanayi ve zanaat projeleri:<\/u><\/strong><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Genel Sanayi \u0130daresi verileri, Kas\u0131m ay\u0131 sonu itibar\u0131yla lisansl\u0131 sanayi projelerinin say\u0131s\u0131n\u0131n 2443 oldu\u011funu, bunlardan 218 tanesinin uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Lisansl\u0131 zanaat projelerinin say\u0131s\u0131 ise 588 olup, bunlardan 56&#8217;s\u0131 uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, biri g\u0131da sekt\u00f6r\u00fcnde, di\u011feri kimya sekt\u00f6r\u00fcnde olmak \u00fczere iki tesis faaliyete ge\u00e7mi\u015ftir<a href=\"#_ftn36\" name=\"_ftnref36\"><sup>[36]<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Genel Sanayi \u0130daresi taraf\u0131ndan sunulan iyimser rakamlara ra\u011fmen, veriler lisansl\u0131 sanayi projelerinin k\u00fc\u00e7\u00fck bir ekonomiyi ve m\u00fctevaz\u0131 istihdam f\u0131rsatlar\u0131n\u0131 (tekstil tesisinde ortalama 11 i\u015f\u00e7i, di\u011fer tesislerde 3-4 i\u015f\u00e7i) yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu, bu projelerin ev veya yar\u0131 ev zanaatlar\u0131 ya da k\u00fc\u00e7\u00fck at\u00f6lyeler olmaktan \u00f6teye gitmedi\u011fini g\u00f6stermektedir. Veriler, zanaat tesislerinde lisanslama ve i\u015fletme b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc aras\u0131nda bir bo\u015fluk oldu\u011funu yans\u0131tmaktad\u0131r ve \u00e7al\u0131\u015fan tesislerin oran\u0131 toplam lisanslama oran\u0131n\u0131n sadece %11&#8217;ini ge\u00e7memektedir<a href=\"#_ftn37\" name=\"_ftnref37\">[37]<\/a>. Yat\u0131r\u0131m projelerinin say\u0131lar\u0131 ise \u00e7ok m\u00fctevaz\u0131 ve basit bir i\u015fletme kapasitesine sahiptir. Bu durum, 2025 y\u0131l\u0131nda sanayi ve zanaat tesislerinin lisanslanmas\u0131na y\u00f6nelik artan bir idari faaliyet oldu\u011funu yans\u0131tmaktad\u0131r. Ancak, lisansl\u0131 ve fiilen uygulanan tesisler aras\u0131ndaki bo\u015fluk b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Bu yeni tesislerin sadece %10&#8217;u lisanslanan toplam\u0131n uygulama a\u015famas\u0131na ge\u00e7mi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla, piyasaya geri d\u00f6nen sanayiciler, en k\u00fc\u00e7\u00fck ve en az riskli projelerle piyasay\u0131 ke\u015ffetme a\u015famas\u0131ndad\u0131r. Bu, Suriye ekonomisinin hala \u00f6nceki durumun devam\u0131 ve s\u0131n\u0131rl\u0131 i\u015fletme a\u015famas\u0131nda oldu\u011funu, \u00fcretim veya yat\u0131r\u0131m konusunda iyile\u015fme sa\u011flanmas\u0131ndan uzak oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\"><strong><u>Ticari \u015firketler:<\/u><\/strong><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">2025 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda Suriye Ekonomi ve Sanayi Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;na kay\u0131tl\u0131 yeni \u015firket say\u0131s\u0131, bir \u00f6nceki y\u0131la g\u00f6re 9348 art\u0131\u015fla 18023&#8217;\u00fc a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar aras\u0131nda 13598 bireysel \u015firket, 1526 genel \u015firket, 158 limited \u015firket, 63 anonim \u015firket, 2678 s\u0131n\u0131rl\u0131 sorumlu \u015firket bulunmakta olup, \u015firketlerin %38&#8217;i y\u0131l\u0131n son \u00e7eyre\u011finde kaydedilmi\u015ftir (\u015eekil 11).<sup><a href=\"#_ftn38\" name=\"_ftnref38\">[38]<\/a><a href=\"#_ftn39\" name=\"_ftnref39\">[39]<\/a><\/sup><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-20450\" src=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062923.png?strip=all\" alt=\"\" width=\"1208\" height=\"897\" srcset=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062923.png?strip=all 1208w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062923-300x223.png?strip=all 300w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062923-1024x760.png?strip=all 1024w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062923-768x570.png?strip=all 768w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062923.png?strip=all&amp;w=241 241w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062923.png?strip=all&amp;w=483 483w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062923.png?strip=all&amp;w=966 966w\" sizes=\"(max-width: 1208px) 100vw, 1208px\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 10pt; color: #333399;\">\u015eekil 11: T\u00fcrkiye&#8217;de kay\u0131t t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re yeni kay\u0131tl\u0131 \u015firket say\u0131s\u0131<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">2025 y\u0131l\u0131nda Suriye&#8217;de kay\u0131tl\u0131 \u015firketlerin niteliksel da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, ekonomik toparlanman\u0131n hala ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu durum, k\u00fc\u00e7\u00fck sermayeleri ve y\u00fcksek riskleri yans\u0131tan bireysel ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u015firketler taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilmekte olup, daha fazla i\u015f yaratma, geni\u015fleme ve b\u00fcy\u00fcme kapasitesine sahip s\u0131n\u0131rl\u0131 sorumlu \u015firketlerin art\u0131\u015f\u0131 gibi olumlu i\u015faretler g\u00f6stermektedir. Ancak b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar ve anonim \u015firketler hala s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r, bu da ekonomiye g\u00fcven, yasal ve parasal istikrar ve \u015feffafl\u0131kla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak tamamlanmam\u0131\u015f bir k\u0131smi toparlanmay\u0131 yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye&#8217;de, 2025 y\u0131l\u0131n\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda yabanc\u0131 \u015firketlerin \u015fube kay\u0131tlar\u0131nda belirgin bir art\u0131\u015f ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Y\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda sadece iki olan yabanc\u0131 \u015firket \u015fubesi say\u0131s\u0131, 44&#8217;e y\u00fckselmi\u015ftir<sup><a href=\"#_ftn40\" name=\"_ftnref40\">[40]<\/a><\/sup>. Bu rakam, baz\u0131 ekonomik akt\u00f6rlerin Suriye pazar\u0131na y\u00f6nelik beklentilerinde bir iyile\u015fmeye i\u015faret etmektedir. Ancak bu durum, tek ba\u015f\u0131na ger\u00e7ek yat\u0131r\u0131mlar\u0131n ak\u0131\u015f\u0131 veya yap\u0131sal ekonomik iyile\u015fme i\u00e7in bir kan\u0131t te\u015fkil etmemektedir. Bu \u015fubelerin \u00e7o\u011fu, yasal temsil ve gelece\u011fe haz\u0131rl\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde kalmakta ve faal hale gelip daha fazla personel \u00e7ekmedik\u00e7e ve tedarik zincirlerine kat\u0131lmad\u0131k\u00e7a, istihdam veya \u00fcretim \u00fczerinde somut bir etkisi bulunmamaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\"><strong><u>Yeni kurulan \u015firketler:<\/u><\/strong><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Yak\u0131n tarihli bir rapor, 3 ya\u015f\u0131n\u0131 ge\u00e7meyen Suriye&#8217;deki 200&#8217;den fazla yeni kurulan \u015firketin takip etti\u011fi yolu g\u00f6stermektedir. Bu \u015firketlerden 25&#8217;i, i\u015f modeli konusunda sorunlar ve k\u0131s\u0131tlamalarla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u015firketler, do\u011fa\u00e7lama, hayatta kalma stratejileri, taktiksel anla\u015fmalar ve k\u0131sa vadeli \u00e7\u00f6z\u00fcmlere dayanan bir ortamda \u00e7al\u0131\u015fmaktayd\u0131. 2025 y\u0131l\u0131, diaspora d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc ve uluslararas\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131yla yenilenen bir faaliyet y\u0131l\u0131 olmu\u015f, ancak ayn\u0131 zamanda baz\u0131 \u015firketlerin kapanmas\u0131na neden olan bir \u015fok yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Yabanc\u0131 kurulu\u015flar, olgun \u00fcr\u00fcnler ve g\u00fc\u00e7l\u00fc markalarla sekt\u00f6rlere giri\u015f yaparak rekabeti ve yenili\u011fi te\u015fvik etmek yerine kapanmalara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<sup><a href=\"#_ftn41\" name=\"_ftnref41\">[41]<\/a><\/sup><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Rapor, yeni kurulan \u015firketlerin a\u00e7\u0131k\u00e7a \u015eam&#8217;da yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, ard\u0131ndan Humus, Halep ve Lazkiye&#8217;nin geldi\u011fini g\u00f6stermektedir. Bu \u015firketlerin \u00e7o\u011funlu\u011fu teknoloji ve dijital hizmetler alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmakta, hafif g\u0131da sanayileri, d\u00f6ng\u00fcsel ekonomi projeleri<sup><a href=\"#_ftn42\" name=\"_ftnref42\">[42]<\/a><\/sup> ve tar\u0131mla ilgili giri\u015fimlerle birlikte faaliyet g\u00f6stermektedir. Ancak, bu \u015firketlerin %39&#8217;u h\u00e2l\u00e2 fikir a\u015famas\u0131nda, %38&#8217;i ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famalar\u0131nda, %18&#8217;i b\u00fcy\u00fcme a\u015famas\u0131nda iken sadece %4&#8217;\u00fc olgunluk a\u015famas\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r<sup><a href=\"#_ftn43\" name=\"_ftnref43\">[43]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Rapor, belirsiz ve zay\u0131f yasal yap\u0131, fikri m\u00fclkiyeti koruyan yasalar\u0131n eksikli\u011fi, elektronik \u00f6deme sistemlerinin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle sermaye hareketlerinin verimsizli\u011fi, kurucular\u0131n kurumsal \u00f6\u011frenme s\u00fcrecinden veya s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir yap\u0131ya sahip modellere ge\u00e7i\u015ften mahrum kalmas\u0131na neden olan bilgi bo\u015flu\u011fu, veri eksikli\u011fi ve piyasa belirsizli\u011finin risk de\u011ferlendirmesini engellemesi ve karar alma s\u00fcrecini kan\u0131tlara de\u011fil sezgilere dayand\u0131rmas\u0131 gibi bu \u015firketlerin \u00e7al\u0131\u015fma a\u015famas\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 alt\u0131 yap\u0131 engellerine i\u015faret etmektedir. \u00c7al\u0131\u015fma, bir\u00e7ok kurulu\u015fun, \u00fcniversitelerin, i\u015f h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131n ve di\u011fer kurumlar\u0131n yeni kurulan \u015firketleri desteklemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak bu \u00e7abalar\u0131 koordine eden tek bir birle\u015fik vizyonun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve altyap\u0131n\u0131n zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131, elektrik, su, ileti\u015fim ve yol sorunlar\u0131n\u0131n etkisini ortaya koymaktad\u0131r.<sup><a href=\"#_ftn44\" name=\"_ftnref44\">[44]<\/a><\/sup><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye&#8217;nin ekonomik faaliyetlerinin kurtulu\u015fundan bir y\u0131l sonraki durumunun incelenmesi, bir ekonomi uzman\u0131n\u0131n analizinde belirtilenleri do\u011frulamaktad\u0131r. \u00dclkede ya\u015fananlar, ekonomik iyile\u015fme olarak tan\u0131mlanamaz, daha \u00e7ok hayatta kalma ve riskleri azaltma kayg\u0131lar\u0131yla y\u00f6netilen k\u0131r\u0131lgan bir uyum ekonomisinin devam\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmektedir<a href=\"#_ftn45\" name=\"_ftnref45\"><sup>[45]<\/sup><\/a>. \u015eirketlerin ve projelerin kaydedilmesiyle artan idari hareketlilik g\u00f6stergelerine ra\u011fmen, lisanslama ile uygulama aras\u0131ndaki belirgin bo\u015fluk, k\u00fc\u00e7\u00fck ve mikro projelerin hakimiyeti ve zay\u0131f operasyonel kapasite, mevcut faaliyetin hala s\u0131n\u0131rl\u0131 etkili ve birikimli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bireysel ve yeni ticari \u015firketlerin geni\u015flemesi sosyal ve giri\u015fimci bir canl\u0131l\u0131\u011f\u0131 yans\u0131tmakta, ancak ayn\u0131 zamanda kurumsal \u00e7evrenin k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve giri\u015fimleri s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir b\u00fcy\u00fcme yollar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilecek yasal, mali ve yap\u0131sal \u00e7er\u00e7evelerin eksikli\u011fini ortaya koymaktad\u0131r. Baz\u0131 yabanc\u0131 \u015firketlerin artan ilgisi ve diaspora yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n k\u0131smi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc, \u00f6zellikle altyap\u0131n\u0131n bozulmas\u0131 ve politikalar\u0131n belirsizli\u011fi ile birlikte, ger\u00e7ek bir yat\u0131r\u0131m olmaktan ziyade daha \u00e7ok bir bekleme ve haz\u0131rl\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde kalmaktad\u0131r. Bu nedenle, bu durumdan ger\u00e7ek bir ekonomik iyile\u015fmeye ge\u00e7i\u015f, kurumsal bozukluklar\u0131n k\u00f6k nedenlerinin ele al\u0131nmas\u0131, ekonomik y\u00f6neti\u015fimin iyile\u015ftirilmesi ve yerel ve diaspora sermayesini \u00e7ekebilecek g\u00fcvenilir bir yat\u0131r\u0131m ortam\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131 ile, ekonomik faaliyetin k\u0131sa vadeli tepkilerden d\u00fczenli ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u00fcretim s\u00fcrecine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi \u015fart\u0131na ba\u011fl\u0131 kalmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<h2 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">3-1-Suriye&#8217;ye d\u00f6n\u00fc\u015f ve yat\u0131r\u0131m\u0131n \u00f6n\u00fcndeki engeller:<\/span><\/h2>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l boyunca g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz i\u015f adamlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu, durumu anlamak ve i\u015flerine ba\u015flamak i\u00e7in uygun bir zemin aramak amac\u0131yla Suriye&#8217;ye tekrar tekrar ziyaretlerde bulunmu\u015flard\u0131r. Bir\u00e7o\u011fu Suriye&#8217;de \u015fube a\u00e7m\u0131\u015f ve genel durumlar te\u015fvik edici olmasa da i\u015flerine ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Ancak, i\u015flerini ve kararlar\u0131n\u0131 etkileyen bir\u00e7ok engelle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f ve bu da onlar\u0131 k\u00f6ylerinde beklemeye itmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Anket sonu\u00e7lar\u0131, g\u00fcvenlik eksikli\u011finin, T\u00fcrkiye&#8217;deki bir\u00e7ok Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n Suriye pazar\u0131na geri d\u00f6nmesinde belirleyici ve etkili bir fakt\u00f6r oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bunu yasal karma\u015f\u0131kl\u0131klar, zay\u0131f altyap\u0131, yapt\u0131r\u0131m sorunlar\u0131 ve deneyimli i\u015f g\u00fcc\u00fc eksikli\u011fi izlemektedir. Vergi sorunlar\u0131, y\u00fcksek \u00fccretler ve garantilerin olmamas\u0131 da di\u011fer sorunlar aras\u0131ndad\u0131r (\u015eekil 12).<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-20453 aligncenter\" src=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062924.png?strip=all\" alt=\"\" width=\"1536\" height=\"1010\" srcset=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062924.png?strip=all 1536w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062924-300x197.png?strip=all 300w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062924-1024x673.png?strip=all 1024w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062924-768x505.png?strip=all 768w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062924.png?strip=all&amp;w=614 614w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062924.png?strip=all&amp;w=921 921w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062924.png?strip=all&amp;w=1228 1228w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u0635\u0648\u0631\u062924.png?strip=all&amp;w=450 450w\" sizes=\"(max-width: 1536px) 100vw, 1536px\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 10pt; color: #333399;\">\u015eekil 12: T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n Suriye&#8217;ye yat\u0131r\u0131m karar\u0131n\u0131 etkileyen engeller (Anket sonu\u00e7lar\u0131)<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00c7al\u0131\u015fma at\u00f6lyeleri, \u00f6zellikle Suriye&#8217;ye d\u00f6n\u00fc\u015f ve yat\u0131r\u0131m karar\u0131n\u0131 etkileyen engelleri detayl\u0131 bir \u015fekilde ele alm\u0131\u015ft\u0131r. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda i\u015flerinin \u00e7o\u011funu Suriye&#8217;ye ta\u015f\u0131may\u0131 ve k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye&#8217;de b\u0131rakmay\u0131 planlad\u0131klar\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Ancak ziyaretleri s\u0131ras\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 sorunlar zinciri, planlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirip i\u015flerinin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye&#8217;de tutmaya ve k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Suriye&#8217;ye ta\u015f\u0131maya y\u00f6nlendirmi\u015ftir. Bunun nedenleri ve \u00f6n\u00fcndeki engeller aras\u0131nda \u015funlar bulunmaktad\u0131r:<\/span><\/p>\n<h3 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">3-1-1-Hukuki sorunlar:<\/span><\/h3>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye, hen\u00fcz geli\u015ftirilmemi\u015f y\u0131pranm\u0131\u015f bir yasa sisteminden muzdariptir. Ticaret mahkemeleri ve d\u00fczenleyici yasalar h\u00e2l\u00e2 hantall\u0131k ve b\u00fcrokrasi ile \u00f6ne \u00e7\u0131kmakta, davalar\u0131n karara ba\u011flanmas\u0131 birka\u00e7 y\u0131l almakta ve bu da haklar\u0131n kaybolmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Baz\u0131lar\u0131, haklar\u0131 koruyan yasalar\u0131n g\u00fcncellenmesi ve h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde uygulanmas\u0131n\u0131n, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 yeni yasa sistemine ve esnekli\u011fine g\u00fcvenerek piyasaya girmeye, anonim ve limited \u015firket gibi yeni ticaret modellerine kat\u0131lmaya te\u015fvik edece\u011fine inanmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Di\u011ferleri ise h\u00fck\u00fcmetin baz\u0131 yeni kararlar konusunda h\u00e2l\u00e2 karars\u0131zl\u0131k ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bakanl\u0131klar aras\u0131nda tek bir d\u00fczenleyici vizyonun bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, baz\u0131 kararlar\u0131n \u00e7eli\u015fkili bir \u015fekilde \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya al\u0131nd\u0131ktan sonra geri \u00e7ekildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Ayr\u0131ca, al\u0131nan baz\u0131 kararlar, \u00f6rne\u011fin kara ve deniz limanlar\u0131 otoritesinden \u00e7\u0131kan g\u00fcmr\u00fck tarifesi gibi, yat\u0131r\u0131m s\u00fcrecini engellemi\u015ftir. Bu tarife h\u00fck\u00fbmete mali gelir sa\u011flasa da sanayi ve yeniden yap\u0131lanma sekt\u00f6r\u00fc i\u00e7in gerekli \u00fcr\u00fcnlerle t\u00fcketim \u00fcr\u00fcnleri aras\u0131nda ayr\u0131m yap\u0131lmam\u0131\u015f, bu da baz\u0131 temel \u00fcr\u00fcnlerin fiyatlar\u0131n\u0131 art\u0131rarak bu a\u015famada k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 beraberinde getirmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Ticari yasal sorunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, gayrimenkul sorunlar\u0131 da \u00f6zellikle gayrimenkul yat\u0131r\u0131m sekt\u00f6r\u00fcnde yat\u0131r\u0131m\u0131n \u00f6n\u00fcndeki engellerden biri olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu durum, bir yandan gayrimenkul geli\u015ftirme \u015firketlerinin \u00fclkeye giri\u015fini te\u015fvik eden, di\u011fer yandan da yeniden in\u015fa s\u00fcrecini engellemeden bireylerin haklar\u0131n\u0131n ve m\u00fclkiyetlerinin korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan yeni d\u00fczenleyici yasalar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000; font-size: 12pt;\">&#8220;Mevcut yasalar bizi, *** projesi modeline g\u00f6re haks\u0131z devlet kamula\u015ft\u0131rmas\u0131 veya yar\u0131 y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f bir binada tek bir m\u00fclk sahibinin ya da miras\u00e7\u0131lardan birinin evini satmay\u0131 veya gelen gayrimenkul geli\u015ftirme \u015firketleriyle yat\u0131r\u0131m yapmay\u0131 reddetmesi durumunda geni\u015f alanlarda herhangi bir gayrimenkul projesinin engellenmesi aras\u0131nda bir se\u00e7imle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rak\u0131yor.&#8221;<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">G<em>ayrimenkul geli\u015ftirme ve in\u015faat alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan Suriyeli bir i\u015f adam\u0131.<\/em><\/span><\/p>\n<h3 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">3-1-2- B\u00fcrokratik sorunlar ve yolsuzluk \u015febekeleri:<\/span><\/h3>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye, karma\u015f\u0131k yasa sisteminin yan\u0131 s\u0131ra, eski istihdam sistemi nedeniyle devlet i\u015flerini destek\u00e7ilerine ve yanda\u015flar\u0131na kazan\u00e7 ve \u00f6d\u00fcl haline getiren karma\u015f\u0131k b\u00fcrokratik sorunlar ya\u015famaktad\u0131r. Bu durum, i\u015f g\u00fcc\u00fcnde gev\u015feklik ve idari karma\u015f\u0131kl\u0131k yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, mevcut idari sistemlerin \u00e7o\u011fu otomasyona ge\u00e7memi\u015f ka\u011f\u0131t tabanl\u0131 sistemlerdir ve i\u015flemler uzun zaman ve \u00e7aba gerektirmektedir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000; font-size: 12pt;\">&#8220;Mevcut idari prosed\u00fcrler, piyasaya girmek isteyen yeni yat\u0131r\u0131mc\u0131lar i\u00e7in engel te\u015fkil etmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc hala arac\u0131l\u0131k ve kay\u0131rmac\u0131l\u0131k \u00fczerine kuruludur. \u0130dari sistemin geli\u015ftirilmesi, yat\u0131r\u0131m kolayl\u0131klar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ve tek bir yat\u0131r\u0131m penceresi modeli benimsenmesi gereklidir&#8221;.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><em>Teknoloji alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan Suriyeli bir i\u015f adam\u0131. <\/em><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bir\u00e7ok tan\u0131kl\u0131k, yolsuzluk, torpil ve kay\u0131rmac\u0131l\u0131k sisteminin farkl\u0131 devlet dairelerinde h\u00e2l\u00e2 mevcut oldu\u011funu, ancak bir yerden di\u011ferine farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterdi\u011fini belirtmektedir. H\u00fck\u00fbmet sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn otomasyonunu, r\u00fc\u015fvet ve yolsuzlukla m\u00fccadele etmek ve personel ile vatanda\u015f aras\u0131ndaki temas\u0131 azaltan yasal prosed\u00fcrleri basitle\u015ftirmek i\u00e7in bir \u00f6ncelik olarak g\u00f6rmektedirler.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000; font-size: 12pt;\">&#8220;Suriye&#8217;li bir yat\u0131r\u0131mc\u0131 olarak, Esad rejimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olan ve ondan fayda sa\u011flayan personelin devlet dairelerinde bulunmas\u0131n\u0131 kabul etmek benim i\u00e7in \u00e7ok zor. Varl\u0131klar\u0131, bu kurumlara olan g\u00fcvenimi zay\u0131flatmakta ve i\u015f yapmak i\u00e7in g\u00fcvenli olmayan bir ortam haline getirmektedir. &#8220;<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><em>Ticaret ve dijital pazarlama konusunda uzman Suriyeli bir yat\u0131r\u0131mc\u0131.<\/em><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar, kamu sekt\u00f6r\u00fcndeki personel aras\u0131nda yayg\u0131n olan kurumsal k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve zay\u0131f mesleki ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ele\u015ftirmi\u015flerdir. Personelin \u00e7o\u011fu, ald\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck maa\u015f\u0131n, denet\u00e7ilere hizmet etmelerini veya g\u00f6revlerini gerekti\u011fi gibi yerine getirmelerini zorunlu k\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, \u00f6zellikle personelin teknik alandaki yetersiz e\u011fitimi ve deneyimi, i\u015flerin yava\u015flamas\u0131na ve karma\u015f\u0131kla\u015fmas\u0131na neden olmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000; font-size: 12pt;\">&#8220;\u0130\u015flemlerim bir personel nedeniyle aksad\u0131. Gerek\u00e7esi yaz\u0131c\u0131daki bir sorun nedeniyle onaylar\u0131n yazd\u0131r\u0131lamamas\u0131yd\u0131. Bu alanda uzman oldu\u011fum i\u00e7in detaylar\u0131 sordu\u011fumda, sorun personelin yaz\u0131c\u0131y\u0131 bilgisayara nas\u0131l tan\u0131taca\u011f\u0131n\u0131 bilmemesiydi ve sorumlu at\u00f6lyeyi beklemekteydi. Dakikalar i\u00e7inde yaz\u0131c\u0131y\u0131 cihaza tan\u0131tt\u0131m, belgemin \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131m ve i\u015flemi tamamlad\u0131m.&#8221;<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><em>Teknoloji alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan Suriyeli bir i\u015f adam\u0131.<\/em><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00d6te yandan, h\u00fck\u00fbmetin, Esad rejimi d\u00f6neminde belirgin rolleri olan baz\u0131 i\u015f adamlar\u0131yla i\u015f birli\u011fini yeniden ba\u015flatma y\u00f6n\u00fcnde baz\u0131 yeni e\u011filimleri oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. &#8220;Muhammed Ham\u015fo&#8221; ve &#8220;Muhyiddin el-Menfu\u015f&#8221; gibi isimler, bir \u015fekilde insanlar\u0131n ac\u0131lar\u0131n\u0131 art\u0131rmaya katk\u0131da bulunmu\u015flar ve bu, \u00f6zellikle ma\u011fdurlar aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir \u00f6fke olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r<sup><a href=\"#_ftn46\" name=\"_ftnref46\">[46]<\/a><\/sup>. Bu ad\u0131m, \u00f6nceki sistemsel ve gayri resmi ekonomi bi\u00e7imlerini yeniden \u00fcretebilecek, \u00f6nceki yolsuzluk ve kay\u0131rmac\u0131l\u0131k sistemlerini yeniden \u015fekillendirebilecek ve ihlallere kar\u0131\u015fanlar\u0131n cezas\u0131z kalmas\u0131na izin verebilecektir.<\/span><\/p>\n<h3 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">3-1-3-Vizyon ve planlar\u0131n eksikli\u011fi:<\/span><\/h3>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Baz\u0131 at\u00f6lye kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131, mevcut \u00e7al\u0131\u015fma yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 ele\u015ftirerek, bunun \u00f6nceki uygulamalardan \u00e7ok farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015flerdir. Mevcut h\u00fck\u00fbmetin, yat\u0131r\u0131m ve gelecek ekonomi \u015fekliyle ilgili vizyon ve planlar\u0131n\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 te\u015fvik edecek \u015fekilde sunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler. \u00d6rne\u011fin, devletin gayrimenkul yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ve kentsel kalk\u0131nma konusundaki vizyonu net de\u011fildir ve ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00e7o\u011fu kentsel proje, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli ve \u00f6nceki model (d\u00fc\u015f\u00fck kaliteli ve hizmetli tekil yap\u0131) do\u011frultusunda yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000; font-size: 12pt;\">&#8220;T\u00fcrk ve Arap gayrimenkul \u015firketlerinin Suriye pazar\u0131na girdi\u011fini g\u00f6zlemledim, ancak \u015fu ana kadar beklemedeler ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flamad\u0131lar. Bu durum, ba\u015flamalar\u0131n\u0131 engelleyen endi\u015felerinin oldu\u011funa i\u015faret ediyor ve bu endi\u015felerin h\u0131zla ele al\u0131nmas\u0131 gerekiyor. Aksi takdirde sahneden \u00e7ekilebilirler.&#8221;<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\">G<em>ayrimenkul geli\u015ftirme alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan Suriyeli bir i\u015f adam\u0131<\/em><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar, ger\u00e7ek bir konut krizi oldu\u011funu ve bunun i\u00e7in bir plan veya strateji olu\u015fturulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu durumun gayrimenkul ve arazi fiyatlar\u0131nda mant\u0131ks\u0131z bir art\u0131\u015fa neden oldu\u011funu, bunun yat\u0131r\u0131m getirisi ve yerel \u00fcr\u00fcn fiyatlar\u0131na yans\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015flerdir. Cubar ve Kabun gibi Geni\u015f \u00e7apta y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f mahalleler, yasalar ve m\u00fclkiyet sorunlar\u0131yla ilgili bir\u00e7ok meseleyi g\u00fcndeme getirmekte ve ilgili devlet kurumlar\u0131 hen\u00fcz bunlara \u00e7\u00f6z\u00fcm sunmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bunun yan\u0131 s\u0131ra, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar sanayi sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn geli\u015ftirilmesine ve Suriyeli sanayicilerin \u00e7ekilmesine y\u00f6nelik ger\u00e7ek bir ilgi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ele\u015ftirmi\u015flerdir. Ekonominin \u00e7arklar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten d\u00f6nmeyece\u011fini, yaln\u0131zca teknik ve hizmet projeleriyle kalk\u0131nma a\u015famas\u0131na ge\u00e7menin ger\u00e7ek sanayiler olmadan m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler. Sanayi sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn desteklenmesine y\u00f6nelik h\u00fck\u00fcmetin net bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 ancak ge\u00e7 bir zamanda yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Sanayi alan\u0131, destekleyici mevzuat ve te\u015fviklerin yoklu\u011funun yan\u0131 s\u0131ra bir\u00e7ok zorlukla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmaya devam etmektedir. Bunlardan biri, mevcut modelde ithalat\u0131n kontrols\u00fcz bir \u015fekilde a\u00e7\u0131lmas\u0131 sorunu olup, bu durum yerel at\u00f6lyeleri rekabet edememeleri nedeniyle kapanmaya zorlam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6te yandan, Suriye sanayisinin ulusal kimli\u011fine odaklan\u0131lmam\u0131\u015f ve yeniden in\u015fa edilmemi\u015f, \u00f6zellikle de \u201cMade in Syria\u201d ticari markas\u0131n\u0131n son y\u0131llarda rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fc kaybetmesi ve \u00e7ok fazla \u00e7al\u0131\u015fma ve \u00e7aba gerektirmesi, \u201cMade in T\u00fcrkiye\u201d ticari markas\u0131n\u0131n ise daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ve rekabet\u00e7i olmas\u0131 nedeniyle, T\u00fcrkiye&#8217;deki bir\u00e7ok Suriyeli sanayicinin i\u015flerini Suriye&#8217;ye ta\u015f\u0131may\u0131 ertelemesine neden olmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Belirtmek gerekir ki, bir\u00e7ok Suriyeli sanayici ve yat\u0131r\u0131mc\u0131, \u00fclkeden uzakta olduklar\u0131 d\u00f6nemde \u015firket ad\u0131, \u00fcr\u00fcn ve \u00f6zelliklerinin \u00e7al\u0131nmas\u0131 sorunuyla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r ve bu da ticari m\u00fclkiyetlerinin yasal korumas\u0131n\u0131 kaybetmelerine neden olmu\u015ftur. Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131llarda ayn\u0131 isim ve marka ile \u015firketler a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, baz\u0131 \u015firketler ise h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan sa\u011flanan kolayl\u0131klar\u0131n ve mali kolayl\u0131klar\u0131n olmamas\u0131 nedeniyle m\u00fclkiyet ve ticari haklar\u0131n\u0131 geri kazanma sorunuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r<sup><a href=\"#_ftn47\" name=\"_ftnref47\">[47]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<h3 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">3-1-4-Altyap\u0131 ve yat\u0131r\u0131m zorluklar\u0131:<\/span><\/h3>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Sava\u015f y\u0131llar\u0131 sonucunda altyap\u0131da meydana gelen y\u0131k\u0131m\u0131n de\u011feri, (fabrikalar, binalar, makineler, elektrik ve su \u015febekeleri gibi) Suriye&#8217;deki sabit \u00fcretim varl\u0131klar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7te birine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Altyap\u0131, konut ve konut d\u0131\u015f\u0131 binalardaki do\u011frudan maddi kay\u0131plar\u0131n de\u011feri yakla\u015f\u0131k 108 milyar dolara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Altyap\u0131 en \u00e7ok zarar g\u00f6ren sekt\u00f6r olmu\u015f ve toplam zarar\u0131n %48&#8217;ini olu\u015fturmu\u015ftur<a href=\"#_ftn48\" name=\"_ftnref48\"><sup>[48]<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bir ekonomi uzman\u0131, altyap\u0131n\u0131n onar\u0131m\u0131n\u0131n bir ekonomik iyile\u015fme i\u00e7in temel ad\u0131m oldu\u011funu belirtmektedir. Benzer deneyimler, h\u00fck\u00fbmetlerin yol, liman ve ula\u015f\u0131m a\u011f\u0131n\u0131n bak\u0131m\u0131na y\u00f6nelmesi ve bunlar\u0131 standartlara uygun hale getirmesi, elektrik ve su \u015febekelerinin yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131n\u0131n, Almanya, G\u00fcney Kore ve Vietnam gibi yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 \u00e7ekmenin anahtar\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Oysa baz\u0131 deneyimlerde, h\u00fck\u00fbmetlerin bu temel unsurlar olmadan yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve bu altyap\u0131n\u0131n onar\u0131m maliyetini yat\u0131r\u0131m getirilerinden kar\u015f\u0131lamas\u0131, bu yat\u0131r\u0131mlar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131na, getirilerinin pahal\u0131 olmas\u0131na ve yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n Irak, Afganistan ve G\u00fcney Sudan&#8217;da oldu\u011fu gibi geri \u00e7ekilmesine neden olmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Ana hizmetlerin yan\u0131 s\u0131ra, sa\u011flam ve esnek bir yasal altyap\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, gerekli lojistiklerin sa\u011flanmas\u0131, yat\u0131r\u0131m kolayl\u0131klar\u0131n\u0131n sunulmas\u0131 ve \u00f6zellikle ham madde ile ilgili olarak net ve iyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f bir g\u00fcmr\u00fck tarifesinin belirlenmesi, yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n riskleri a\u015fmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak ve maceraya at\u0131lma konusunda te\u015fvik edecektir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000; font-size: 12pt;\">&#8220;Suriye&#8217;de yat\u0131r\u0131m yapmak ek maliyetler ve yeni maddi y\u00fckler gerektirmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc konut ve ofislerin k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve artan talep, kiralar\u0131n ve bu gayrimenkullerin i\u015fin do\u011fas\u0131na uygun hale getirilmesi i\u00e7in gereken haz\u0131rl\u0131klar\u0131n maliyetini art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, alternatif enerji ve internet sistemlerinin sa\u011flanmas\u0131 ihtiyac\u0131 da bulunmaktad\u0131r ve bu durum \u00fcr\u00fcn\u00fcn de\u011ferine ve kalitesine yans\u0131makta ve onu rekabet\u00e7i olmaktan \u00e7\u0131karmaktad\u0131r.&#8221;<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><em>\u0130n\u015faat, ithalat ve ihracat alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan <\/em>Suriyeli<em> bir i\u015f adam\u0131.<\/em><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Baz\u0131lar\u0131, \u00f6zellikle sokaklar\u0131n yeniden d\u00fczenlenmesinde sunulan hizmetlerin kalitesinin zay\u0131f ve plans\u0131z oldu\u011funu ele\u015ftirirken, baz\u0131lar\u0131 yap\u0131lanlar\u0131n mevcut ve s\u0131n\u0131rl\u0131 b\u00fct\u00e7elere uygun oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. \u00d6zellikle, yeniden yap\u0131lanma karar\u0131 hen\u00fcz al\u0131nmam\u0131\u015f uluslararas\u0131 bir siyasi karar oldu\u011fundan ve yeniden yap\u0131lanma konferans\u0131n\u0131n onaylanmas\u0131ndaki gecikme bir\u00e7ok soruyu g\u00fcndeme getirmektedir.<\/span><\/p>\n<h3 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">3-1-5- Bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc, likidite ve d\u00f6viz kurunun serbestle\u015ftirilmesi:<\/span><\/h3>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriyeli bir mali uzman, Suriye liras\u0131n\u0131n dolar kar\u015f\u0131s\u0131ndaki d\u00f6viz kurunun mant\u0131ks\u0131z oldu\u011funu ve ger\u00e7ek de\u011feri yans\u0131tmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. \u00c7at\u0131\u015fma sonras\u0131 a\u015famalarda \u00fclkelerin d\u00f6viz kurlar\u0131nda beklenen ve do\u011fal dalgalanmalar ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ederek, mevcut kurun sanayiciye ve s\u0131radan t\u00fcketiciye zarar verdi\u011fini, yabanc\u0131 para birimindeki havalelerin de\u011ferini d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve enflasyonu art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. Bu uzman, yakla\u015fan ekonomik a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n ve ekonominin serbestle\u015fmesinin b\u00fcy\u00fck dalgalanmalara yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131, bunun yat\u0131r\u0131m s\u00fcrecine fayda sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 ancak yerel \u00fcretim maliyetlerini art\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 ve Suriyelilerin \u00fcretti\u011fi \u00fcr\u00fcnlerin di\u011fer \u00fcr\u00fcnlerle rekabet edemez hale gelebilece\u011fini \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00d6te yandan uzman, bankalar\u0131n geli\u015ftirilmesinin ve g\u00fcvenin yeniden tesis edilmesinin \u00f6nemine dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. \u00d6zellikle Suriye&#8217;de para arz\u0131n\u0131n sadece %10&#8217;u bankalarda tutulurken, geri kalan\u0131 vatanda\u015flar\u0131n elinde oldu\u011fu i\u00e7in bu durum daha da \u00f6nem arz etmektedir. Buna ek olarak, eski Esad rejiminin ortaklar\u0131, t\u00fcccarlar\u0131 ve yararlan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n elinde gizli finansal rezervler de bulunmaktad\u0131r. Uzman, mevcut d\u00f6viz bozdurma s\u00fcrecinde bir t\u00fcr hesap verebilirlik uygulamas\u0131n\u0131n \u00f6nemine ve paran\u0131n kayna\u011f\u0131 ile gerek\u00e7esinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na dikkat \u00e7ekmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000; font-size: 12pt;\">&#8220;Sezar yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131na ve Swift sistemine geri d\u00f6n\u00fclmesine ra\u011fmen, t\u00fcm Suriye kamu ve \u00f6zel bankalar\u0131n\u0131n altyap\u0131s\u0131, bu k\u00fcresel finansal sistemlere girmelerine izin verecek uluslararas\u0131 standartlarla uyumlu de\u011fildir.&#8221;<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><em>Teknoloji ve dijital pazarlama alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan Suriyeli bir i\u015f adam\u0131. <\/em><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan biri, bankalar\u0131n performans\u0131ndaki dalgalanman\u0131n yat\u0131r\u0131m\u0131 olumsuz etkiledi\u011fi konusunda 2025 y\u0131l\u0131n\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u00e7eyre\u011finde merkez bankas\u0131n\u0131n elektronik \u00f6deme a\u011f ge\u00e7itleri i\u00e7in lisans verme s\u00fcrecini ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve gerekli \u015fartlar\u0131 yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Buna dayanarak, bir\u00e7ok yerli ve yabanc\u0131 \u015firket ba\u015fvuruda bulunmu\u015f, ancak dosya tamamen kapat\u0131lm\u0131\u015f ve halk meclisinin \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flamas\u0131na kadar ertelenmi\u015ftir. Bu durum yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n g\u00fcvenini zay\u0131flatan sorunlar hakk\u0131nda h\u00fck\u00fbmetin teredd\u00fctl\u00fc politikalara sahip oldu\u011fu izlenimi vermi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Y\u00f6neti\u015fim uzmanlar\u0131ndan biri, mevcut mali vizyonun hala belirsiz oldu\u011funu belirtmektedir. H\u00fck\u00fbmetin mali metodolojisinin y\u00f6neti\u015fimi i\u00e7in uygulanan mali denetim s\u00fcre\u00e7lerinin olup olmad\u0131\u011f\u0131 net de\u011fildir. Bu, di\u011fer t\u00fcm \u00fclkelerde uygulanan ve ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda Suriye&#8217;de di\u011fer ekonomilerle mali ili\u015fkileri d\u00fczenlemek i\u00e7in yap\u0131lan bir uygulamayd\u0131. Ayr\u0131ca, Suriye&#8217;de ekonomik b\u00fcy\u00fcme s\u00fcrecinin y\u00f6nelimleri hakk\u0131nda net bilgi veren ger\u00e7ek bir mali g\u00f6sterge bulunmamaktad\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, &#8220;ShamCash&#8221; elektronik c\u00fczdan\u0131n ekonomideki yeri ve Suriye&#8217;deki merkez bankas\u0131n\u0131n rol\u00fcyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ger\u00e7ek rol\u00fc belirsizdir.<\/span><\/p>\n<h3 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">3-1-6- \u0130\u015f sekt\u00f6rlerinin ve bu alanda \u00e7al\u0131\u015fan uzmanl\u0131klar\u0131n geli\u015ftirilmesi ihtiyac\u0131:<\/span><\/h3>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">T\u00fcrkiye&#8217;deki \u00e7al\u0131\u015fma at\u00f6lyelerindeki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015fmalar\u0131, Suriye&#8217;deki mevcut i\u015f modellerinin geli\u015ftirilmesi ve g\u00fcncellenmesinin hem m\u00fc\u015fterileri hem de yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 \u00e7ekmek i\u00e7in \u00f6nemine i\u015faret etmektedir. \u00d6rne\u011fin, Suriye ve T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki gayrimenkul pazarlama alan\u0131ndaki i\u015f modeli fark\u0131n\u0131 el alm\u0131\u015flar ve baz\u0131lar\u0131, Suriye pazar\u0131nda yayg\u0131n olan ve d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda pop\u00fcler olan yeni gayrimenkul pazarlama sistemine uyum sa\u011flamayan zihniyeti ele\u015ftirmi\u015ftir. H\u00e2l\u00e2 fiyat, \u00f6zellikler veya teslim s\u00fcresi hakk\u0131nda do\u011fru bilgi vermeyen ve sadece m\u00fctevaz\u0131 pazarlama komisyonlar\u0131 \u00f6deyen eski modelle \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Baz\u0131 i\u015f sekt\u00f6rlerini geli\u015ftirmenin en b\u00fcy\u00fck zorlu\u011fu, at\u00f6lyelere kat\u0131lan t\u00fcm kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u015fikayet etti\u011fi Suriye&#8217;deki belirgin yetkinlik eksikli\u011fi sorununa \u00e7\u00f6z\u00fcmler bulmakt\u0131r. Suriye&#8217;deki i\u015f g\u00fcc\u00fc piyasas\u0131n\u0131n ikiye ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler: B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yetersiz e\u011fitimli, g\u00fcvenilemeyecek kadar d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretli i\u015f g\u00fcc\u00fc, T\u00fcrkiye ve K\u00f6rfez \u00fclkelerindeki emsallerinin maa\u015flar\u0131n\u0131 a\u015fabilecek, baz\u0131 yetkinlikler i\u00e7in 3000 dolara ula\u015fan y\u00fcksek maa\u015flar talep eden nadir nitelikli i\u015f g\u00fcc\u00fc. Bu durum, bir\u00e7ok yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n ilk beklentilerini kar\u015f\u0131lamam\u0131\u015f ve onlar\u0131 i\u015f yaparken temkinli olmaya itmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000; font-size: 12pt;\">&#8220;Teknoloji alan\u0131ndaki i\u015fimin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Suriye&#8217;ye ta\u015f\u0131d\u0131ktan sonra, sadece i\u00e7 ekiplerle \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n zor oldu\u011funa ikna oldum. T\u00fcrkiye&#8217;deki ekibime te\u015fvikler sundum, baz\u0131 ek avantajlar ve tazminatlar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ta\u015f\u0131nmalar\u0131n\u0131 te\u015fvik ettim. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n yeni ekibin yan\u0131nda bulunmas\u0131 ve ekibin \u00fc\u00e7te biri oran\u0131nda olmas\u0131, Suriye&#8217;deki i\u015fi geli\u015ftirmek i\u00e7in tek yoldu.&#8221;<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><em>Teknoloji ve dijital pazarlama alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan Suriyeli bir i\u015f adam\u0131. <\/em><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan biri, eski Esad rejimi h\u00fck\u00fbmetinin genel olarak \u00fclkenin kurumlar\u0131ndaki personelin yeterliliklerindeki zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 fark etti\u011fini ve son y\u0131llarda K\u00f6rfez&#8217;deki gurbet\u00e7ileri Suriye&#8217;ye d\u00f6nmeye ve \u00e7al\u0131\u015fmaya davet eden bir\u00e7ok ilan yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Suriye&#8217;den beyin g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fcn boyutunu fark etmi\u015f, ancak bu konuda herhangi bir \u00f6nlem almam\u0131\u015flard\u0131r. Ayr\u0131ca, bir\u00e7ok kat\u0131l\u0131mc\u0131, personel ve gen\u00e7lerin e\u011fitimine y\u00f6nelik deneyimlerini hem h\u00fck\u00fbmet kurumlar\u0131yla ortakl\u0131k i\u00e7inde hem de ayr\u0131 olarak payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fitimler, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar taraf\u0131ndan ilgi g\u00f6rm\u00fc\u015f, ancak farkl\u0131 kalitede ve i\u00e7erik de\u011feri sunan \u00e7e\u015fitli kurumlar taraf\u0131ndan verilen e\u011fitimlerin d\u00fczensizli\u011fi ele\u015ftirilmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Geleneksel meslekler ve zanaat sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn geli\u015ftirilmesi, bu alana yat\u0131r\u0131m yap\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6nemi, sosyal ekonomiyi yeniden canland\u0131rma kapasitesi nedeniyle dikkatle ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Y\u00f6neti\u015fim uzmanlar\u0131ndan birine g\u00f6re, bu sekt\u00f6r\u00fcn geli\u015ftirilmesi, y\u00f6neti\u015fimi ve i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yeniden e\u011fitilmesi, bu sekt\u00f6r\u00fcn s\u00fcreklili\u011fini ve b\u00fcy\u00fcmesini garanti eden net bir i\u015f modeli ile sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n<h2 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">3-2- Suriye pazar\u0131ndaki mevcut ekonomik f\u0131rsatlar:<\/span><\/h2>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bir ekonomi uzman\u0131, mevcut ekonomik f\u0131rsatlar\u0131 ke\u015ffetme giri\u015fimi konusunda Suriye&#8217;ye y\u00f6nelen para kaynaklar\u0131n\u0131n izlenmesi ve analiz edilmesinin, yat\u0131r\u0131m piyasalar\u0131ndaki mevcut f\u0131rsatlar hakk\u0131nda net bir resim sundu\u011funu belirtmi\u015ftir. Bu kaynaklar d\u00f6rt ana k\u0131sma ayr\u0131labilir:<\/span><\/p>\n<ul dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\"><strong><u>Gurbet\u00e7i havaleleri<\/u><\/strong><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">2019 y\u0131l\u0131nda Suudi Arabistan, L\u00fcbnan, \u00dcrd\u00fcn ve T\u00fcrkiye&#8217;den Suriye&#8217;ye resmi kanallar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6nderilen havalelerin de\u011feri 1.6 milyar ABD dolar\u0131yd\u0131<sup><a href=\"#_ftn49\" name=\"_ftnref49\">[49]<\/a><\/sup> ve 2022 y\u0131l\u0131nda Suriye&#8217;ye g\u00f6nderilen havaleler i\u00e7in D\u00fcnya Bankas\u0131&#8217;n\u0131n resmi tahminleri ayn\u0131 s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde kalarak yakla\u015f\u0131k 1.5 milyar dolar olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r<a href=\"#_ftn50\" name=\"_ftnref50\"><sup>[50]<\/sup><\/a>. Eski Esad rejiminin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnden sonra bu havalelerin de\u011feri iki kat\u0131ndan fazla artm\u0131\u015f ve Suriye Merkez Bankas\u0131 Ba\u015fkan\u0131&#8217;n\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131na g\u00f6re 2025 y\u0131l\u0131nda yakla\u015f\u0131k 4 milyar dolara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r<sup><a href=\"#_ftn51\" name=\"_ftnref51\">[51]<\/a><\/sup>. Bu da ailelerin %38&#8217;i i\u00e7in gelir kayna\u011f\u0131 ve gayri safi yur ti\u00e7i has\u0131lan\u0131n %8 ila %12&#8217;si aras\u0131nda bir oran olu\u015fturmu\u015ftur<sup><a href=\"#_ftn52\" name=\"_ftnref52\">[52]<\/a><\/sup>. Ayr\u0131ca, k\u0131r\u0131lgan b\u00f6lgelere para transfer \u00fccretleri en y\u00fcksek seviyededir. Suriye&#8217;ye havale \u00fccretleri 200 dolar ba\u015f\u0131na 36 dolar ile ikinci s\u0131rada yer almaktad\u0131r<sup><a href=\"#_ftn53\" name=\"_ftnref53\">[53]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Resmi rakamlar, \u00f6zellikle bu havalelerin bir\u00e7o\u011fu kara borsa ve d\u00fczensiz ofisler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan ger\u00e7ek havale de\u011ferlerini yans\u0131tmamaktad\u0131r. Ancak, bu havaleler, bu ailelerin hayatta kalmas\u0131na ve sadece al\u0131c\u0131 ailelerin temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamas\u0131na katk\u0131da bulunmu\u015ftur. Bu da \u00f6zellikle de bu havalelerin ortalama de\u011ferinin k\u00fc\u00e7\u00fck olmas\u0131 nedeniyle sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcn\u00fcn zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u015eu anda Suriye pazar\u0131nda yayg\u0131n olan ekonomik faaliyetlerin do\u011fas\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, pazar\u0131n t\u00fcketim mallar\u0131 ve temel ihtiya\u00e7 maddeleri satan k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fckkanlar ve s\u00fcpermarketlerle dolu oldu\u011funu g\u00f6rmekteyiz. Bu da pazar\u0131n bu t\u00fcr yat\u0131r\u0131mlar\u0131 absorbe etme kapasitesini zay\u0131f k\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6zellikle bu k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmeler uyum stratejileri geli\u015ftirmi\u015f ve pazar gereksinimlerini daha net bir \u015fekilde anlam\u0131\u015flard\u0131r.<\/span><\/p>\n<ul dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\"><strong><u>Yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar<\/u><\/strong><strong>:<\/strong><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye&#8217;deki yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar, Suriye Ekonomi Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan resmi verilere g\u00f6re, 2025 y\u0131l\u0131nda enerji, altyap\u0131, ileti\u015fim, ula\u015f\u0131m ve limanlar gibi stratejik projeler kapsam\u0131nda 28 milyar dolar\u0131 a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa g\u00f6\u00e7 edenlerin veya yerel Suriyeli sermayenin katk\u0131s\u0131 sadece 2-3 milyar dolar aras\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r<sup><a href=\"#_ftn54\" name=\"_ftnref54\">[54]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu rakamlar, h\u00fck\u00fcmet duyurular\u0131 veya imzalanan anla\u015fmalar\u0131 temsil etmekte ve do\u011frudan yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131n ger\u00e7ek ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilir bir istatisti\u011fini yans\u0131tmamaktad\u0131r. Ancak bu yat\u0131r\u0131mlar\u0131n, 2025 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda Suriye \u00fczerindeki Sezar yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra gelecek y\u0131l artmas\u0131 beklenmektedir<strong>.<\/strong><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Ekonomi uzman\u0131, d\u0131\u015f yat\u0131r\u0131mlara, \u00f6zellikle altyap\u0131 gibi hayati sekt\u00f6rlerde f\u0131rsat ve k\u00e2r arayan projeler olarak bakman\u0131n gerekli oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Bu yat\u0131r\u0131mc\u0131lar hesapl\u0131 ad\u0131mlarla gireceklerdir, ancak yerel ortaklar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 onlar\u0131 bu alanda ad\u0131m atmaya te\u015fvik edebilecektir. \u00d6zellikle yerel ortak, lisans ve yasal i\u015flemler y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00fcstlenebilecek, bu \u015firketler i\u00e7in lojistik, i\u015f g\u00fcc\u00fc ve gerekli hizmetleri sa\u011flayabilecektir. Bu ortaklar, yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lara ve uluslararas\u0131 kurulu\u015flara hizmet sunan ta\u015feronlar \u015feklinde de olabilirler.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000; font-size: 12pt;\">&#8220;Suriyeli \u015firketleri, yabanc\u0131 \u015firketlerle ileti\u015fime ge\u00e7meye ve kendilerini Suriye&#8217;deki yasal \u00e7evreyi ve \u00e7al\u0131\u015fma sistemini anlayan yerel bir ortak olarak tan\u0131tmaya davet ediyorum.&#8221;<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><em>Suriyeli ekonomik ve mali uzman<\/em><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan biri, baz\u0131 Bat\u0131l\u0131 yat\u0131r\u0131mlar ve yabanc\u0131 \u015firketlerin, \u00e7at\u0131\u015fma ortamlar\u0131n\u0131, modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f veya art\u0131k piyasada talep g\u00f6rmeyen \u00fcr\u00fcnlerini satmak i\u00e7in uygun yerler olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcne dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. \u00c7o\u011fu zaman bu yat\u0131r\u0131mlar, baz\u0131 \u015firketlerin iflastan ka\u00e7\u0131nmak veya mallardan kurtulmak i\u00e7in son \u00e7abas\u0131 olabilmektedir.<\/span><\/p>\n<ul dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\"><strong><u>H\u00fck\u00fcmet gelirleri: <\/u><\/strong><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye h\u00fck\u00fcmetinin b\u00fct\u00e7elerinde Esad rejimi kontrol\u00fc alt\u0131ndaki ard\u0131\u015f\u0131k mali a\u00e7\u0131klar ve piyasalardaki nakit s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131na ra\u011fmen<sup><a href=\"#_ftn55\" name=\"_ftnref55\">[55]<\/a><\/sup>, baz\u0131 devlet kurumlar\u0131 hizmet sunmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan mali gelirler sa\u011flamay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan biri, kara ve deniz s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131 ile g\u00fcmr\u00fck sekt\u00f6r\u00fc ve Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131 deneyimlerine a\u015fina oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Bu kurumlar, g\u00fcmr\u00fck ve ihale sekt\u00f6rlerindeki yolsuzlu\u011fu ilk etapta kontrol ederek personelin temel maa\u015flar\u0131n\u0131 ve hazineye k\u0131smi deste\u011fi g\u00fcvence alt\u0131na alabilmi\u015flerdir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bir\u00e7ok kat\u0131l\u0131mc\u0131, mevcut h\u00fck\u00fcmetin e\u011fitim ve devlet kadrolar\u0131n\u0131n verimlili\u011fini art\u0131rmaya olan ilgisine dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. H\u00fck\u00fbmet, b\u00fct\u00e7ede en b\u00fcy\u00fck harcama kalemini buna ay\u0131rm\u0131\u015f ve bu da e\u011fitim ve dan\u0131\u015fmanl\u0131k \u015firketleri i\u00e7in iyi yat\u0131r\u0131m f\u0131rsatlar\u0131 sunmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<ul dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\"><strong><u>Suriye&#8217;deki zengin kesim<\/u><\/strong><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Ge\u00e7en y\u0131llar, mevcut t\u00fcccar ve eski varl\u0131kl\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131n yan\u0131 s\u0131ra yeni zenginler s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u0131n\u0131f hala sermaye sahibidir ve y\u00fcksek kaliteli hizmetler aramaktad\u0131r. Suriyeli bir ekonomi uzman\u0131na g\u00f6re bu nedenle, uluslararas\u0131 okullar ve ileri d\u00fczey hastaneler gibi y\u00fcksek kaliteli yat\u0131r\u0131m projeleri, bu s\u0131n\u0131f\u0131 hedefleyen ba\u015far\u0131l\u0131 yat\u0131r\u0131mlar olabilir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #008000; font-size: 12pt;\">&#8220;Suriye yat\u0131r\u0131m pazar\u0131na \u015fu anda girmek y\u00fcksek risk fakt\u00f6rleri ta\u015f\u0131maktad\u0131r, ancak y\u00fcksek kar marjlar\u0131 i\u00e7ermektedir. Bug\u00fcn Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar, piyasaya girme ve maceraya at\u0131lma konusunda en cesur ve istekli olan\u0131d\u0131r.&#8221;<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 12pt;\"><em>Suriyeli ekonomik ve mali uzman<\/em><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">At\u00f6lyelerin \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131, ekonomik alandaki mevcut durumla ilgili bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131yla \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. Bu \u00e7al\u0131\u015fma, bug\u00fcn ekonomik yasalar\u0131n ve d\u00fczenlemelerin eksikli\u011fi, karar alma yetkilerinin da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131, yerel pazarlar ile yerel otoriteler ve uluslararas\u0131 kalk\u0131nma programlar\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131n\u0131n yoklu\u011fu nedeniyle ekonomik alan\u0131n zay\u0131f oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Bireysel projeleri \u00e7ekmeye odaklanman\u0131n, sistemleri geli\u015ftirmek yerine, yerel ekonomik kalk\u0131nman\u0131n ge\u00e7im programlar\u0131na indirgenmesi, \u00f6zellikle y\u00f6neti\u015fimin eksikli\u011fi ve yerel otoriteler ile payda\u015flar\u0131n g\u00f6z ard\u0131 edilmesiyle etkiyi zay\u0131flatm\u0131\u015f ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi azaltm\u0131\u015ft\u0131r.<sup><a href=\"#_ftn56\" name=\"_ftnref56\">[56]<\/a><\/sup><\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00c7al\u0131\u015fma, mevcut yakla\u015f\u0131mlar\u0131n y\u00f6neti\u015fim bo\u015flu\u011funu ele almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Ekonomik m\u00fcdahaleyi, entegre yerel ekonomik sistemler in\u015fa etme s\u00fcreci olarak de\u011fil, ayr\u0131 projeler b\u00fct\u00fcn\u00fc olarak g\u00f6rmektedir. Bu nedenle, etki s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r ve birikimli de\u011fildir, geni\u015fleme veya s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik f\u0131rsatlar\u0131 zay\u0131ft\u0131r. Uluslararas\u0131 odak, \u015fimdiye kadar de\u011ferlendirmelere, te\u015fhis, veri toplama ve planlamaya yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f, somut operasyonel m\u00fcdahalelere veya kurumsal ara\u00e7lara yat\u0131r\u0131m yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r<sup><a href=\"#_ftn57\" name=\"_ftnref57\">[57]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Uyum ekonomisinden s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ekonomik toparlanmaya ge\u00e7i\u015f, yerel ekonomik y\u00f6neti\u015fime kas\u0131tl\u0131 bir yat\u0131r\u0131m olmadan m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu, d\u00fczenli ve kal\u0131c\u0131 b\u00fcy\u00fcmenin d\u00fczenleyici \u00e7er\u00e7evesi olarak kabul edilmelidir. Yerel otoritelerle d\u00fczenleme ve uygulama ortaklar\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131, pazar d\u00fczenleme, kaynak y\u00f6netimi ve basit ve etkili hesap verebilirlik mekanizmalar\u0131 geli\u015ftirme kapasitelerini art\u0131rmay\u0131 i\u00e7ermektedir. Mevcut durum, karar alma ve pazar\u0131n d\u00fczenlenmesinin hala eksik veya par\u00e7al\u0131 oldu\u011funu ve net kurumsal \u00e7er\u00e7eveler yerine do\u011fa\u00e7lama uygulamalara tabi oldu\u011funu g\u00f6stermektedir<a href=\"#_ftn58\" name=\"_ftnref58\"><sup>[58]<\/sup><\/a>.<\/span><\/p>\n<h2 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">4. T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n ekonomik toparlanmadaki beklenen rolleri:<\/span><\/h2>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye ve T\u00fcrkiye, k\u00f6kl\u00fc ticari ili\u015fkilere sahiptir. 2010 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye&#8217;nin Suriye&#8217;ye ihracat\u0131 1,9 milyar dolar\u0131 a\u015fm\u0131\u015f, ancak 2012 y\u0131l\u0131nda en d\u00fc\u015f\u00fck seviyesine gerileyerek 486 milyon dolara d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ancak 2023 y\u0131l\u0131nda tekrar y\u00fckselerek 2,1 milyar dolar\u0131 a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. 2025 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye, Suriye&#8217;nin ithalat\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131 ve ihracat\u0131n\u0131n d\u00f6rtte birinden fazlas\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir pazar haline gelmi\u015ftir<sup><a href=\"#_ftn59\" name=\"_ftnref59\">[59]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">T\u00fcrkiye&#8217;de faaliyet g\u00f6steren Suriyeli \u015firketlerin potansiyel rol\u00fc, sadece \u00e7at\u0131\u015fma sonras\u0131 d\u00f6nemde sembolik kat\u0131l\u0131mla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p, tedarik zincirlerini geni\u015fleterek ve Suriye pazar\u0131n\u0131 b\u00f6lgesel ticarete yeniden ba\u011flayarak Suriye ekonomisinin canland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli yollar\u0131ndan birini olu\u015fturmaktad\u0131r. Veriler, bu \u015firketlerin \u00e7o\u011funlu\u011funun, merkezlerini ta\u015f\u0131yarak veya s\u0131n\u0131r \u00f6tesi faaliyetlerini geni\u015fleterek Suriye&#8217;deki varl\u0131klar\u0131n\u0131 yeniden kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Suriyeli giri\u015fimcilerin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131n \u00fclkeleriyle s\u00fcrekli bir ba\u011f i\u00e7inde olmalar\u0131 ve yeniden in\u015fay\u0131, beklenen bir yol ve mevcut bir sorumluluk olarak g\u00f6rmeleri s\u00f6z konusudur. Bu \u015firketler, g\u00f6\u00e7 y\u0131llar\u0131 boyunca dayan\u0131kl\u0131l\u0131k ve uyum sa\u011flama yetenekleri sayesinde, resmi ve gayri resmi Suriye ekonomik ba\u011flam\u0131 hakk\u0131nda derin bir bilgiye sahiptir. Ayr\u0131ca, mevcut tedarik\u00e7iler, m\u00fc\u015fteriler ve i\u015f\u00e7ilerden olu\u015fan a\u011flar, Suriye pazar\u0131n\u0131 y\u00fcksek riskli ve belirsiz bir yabanc\u0131 pazar olarak g\u00f6ren T\u00fcrk \u015firketlerine k\u0131yasla belirgin bir avantaj sa\u011flamaktad\u0131r<sup><a href=\"#_ftn60\" name=\"_ftnref60\">[60]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye ve T\u00fcrkiye ortamlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fma yetene\u011fine sahip Suriyeli i\u015f adamlar\u0131, Suriye&#8217;nin b\u00f6lgesel ticarete yeniden entegrasyonunu h\u0131zland\u0131ran s\u0131n\u0131r \u00f6tesi ekonomik koridorlar olu\u015fturma imkan\u0131 sunmakta ve d\u00fczenleyici farkl\u0131l\u0131klar, k\u00fclt\u00fcrel beklentiler ve lojistik zorluklarla ba\u015fa \u00e7\u0131kma konusunda rekabet avantaj\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Bu unsurlar genellikle di\u011fer yat\u0131r\u0131mc\u0131lar i\u00e7in engel te\u015fkil etmektedir. Bu \u015firketlerin geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn \u00f6nemi, \u00f6zellikle sekt\u00f6rel da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 destekleme ve toparlanma f\u0131rsatlar\u0131na yans\u0131maktad\u0131r. Geri d\u00f6nmek isteyenlerin \u00e7o\u011fu ticaret, imalat sanayii ve hizmet sekt\u00f6rlerinde aktiftir. \u0130malat sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn nispi a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, tekstil, g\u0131da sanayii ve hafif sanayide yo\u011funla\u015fmas\u0131 nedeniyle y\u00fcksek potansiyele sahiptir. Bu da ana \u00fcretim b\u00f6lgelerinin yeniden canland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve geni\u015f i\u015f f\u0131rsatlar\u0131 yarat\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Hizmet sekt\u00f6r\u00fc, \u00f6zellikle ula\u015f\u0131m, lojistik ve i\u015f deste\u011fi, altyap\u0131n\u0131n geni\u015f \u00e7apta tahrip edilmesinin b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bo\u015fluklar\u0131 doldurma konusunda hayati bir rol oynamaktad\u0131r<sup><a href=\"#_ftn61\" name=\"_ftnref61\">[61]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u0130\u015f adamlar\u0131n\u0131n, g\u00f6\u00e7 \u00f6ncesi i\u015fgal ettikleri sekt\u00f6rlere geri d\u00f6nme iste\u011fi, hesaplanm\u0131\u015f riskleri \u00fcstlenmeye ve birikmi\u015f uzmanl\u0131k alanlar\u0131n\u0131 canland\u0131rmaya haz\u0131r olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu da ekonomik ba\u011flar\u0131n derinle\u015fmesine ve yerel tedarik zincirlerinin g\u00fc\u00e7lenmesine yol a\u00e7acakt\u0131r. Bu ba\u011flamda, Suriye pazar\u0131, d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli i\u015f g\u00fcc\u00fc, zay\u0131f rekabet ve T\u00fcrkiye&#8217;nin kendi i\u00e7indeki zorlu \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131 nedeniyle gelecekte T\u00fcrk yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 \u00e7ekebilecek doymam\u0131\u015f bir yap\u0131 sunmaktad\u0131r. Ancak bu yat\u0131r\u0131mlar siyasi, mali ve operasyonel risklerin azalmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r<sup><a href=\"#_ftn62\" name=\"_ftnref62\">[62]<\/a><\/sup>.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00d6te yandan, hedeflenmi\u015f mali deste\u011fe ve tam hizmet sunulan g\u00fcvenli sanayi b\u00f6lgelerinin sa\u011flanmas\u0131na, T\u00fcrk bankalar\u0131yla i\u015flem yapmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131racak bankac\u0131l\u0131k kolayl\u0131klar\u0131na, makinelerin ve ekipmanlar\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131 prosed\u00fcrlerinin basitle\u015ftirilmesine ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r. Giri\u015fimcilerin \u00f6ncelikleri, elektrik ve su eksikli\u011finin, g\u00fcvenlik kayg\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde, \u00e7at\u0131\u015fma sonras\u0131 d\u00f6nemde en b\u00fcy\u00fck zorluk oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Bu ki\u015filer, temel hizmetler sa\u011fland\u0131\u011f\u0131nda ve tesisler yeniden \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, eksik g\u00fcvenlik ve yasal \u00e7er\u00e7evelere ra\u011fmen, ideal olmayan ko\u015fullarda \u00e7al\u0131\u015fmaya istekli olduklar\u0131n\u0131 belirtmektedirler. Bu durum, g\u00fcvenli ve etkili sanayi b\u00f6lgelerinin olu\u015fturulmas\u0131 ve geni\u015fletilmesini, b\u00fcy\u00fcmeyi te\u015fvik etmek ve istihdam yaratmak i\u00e7in temel bir giri\u015f noktas\u0131 haline getirmektedir. Bu, Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n Suriye ve T\u00fcrk pazarlar\u0131na dair bilgilerine ve toparlanma gereksinimleri ile kalk\u0131nma hedeflerini birbirine ba\u011flama yeteneklerine dayanmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriyeli \u015firketlerin Suriye i\u00e7inde geni\u015fleme y\u00f6nelimi, sadece ulusal veya insani g\u00fcd\u00fclerle de\u011fil, ayn\u0131 zamanda doymam\u0131\u015f bir pazar, d\u00fc\u015f\u00fck i\u015f g\u00fcc\u00fc maliyetleri ve s\u0131n\u0131rl\u0131 rekabetle ilgili net ekonomik hesaplamalarla da \u015fekillenmektedir. Bununla birlikte, g\u00fcvenilir hizmetlerin ve dalgalanmalar\u0131 azaltacak yasal garantilerin varl\u0131\u011f\u0131yla desteklenmelidir. Bu ba\u011flamda, \u00fcretken yat\u0131r\u0131mlar, \u00f6l\u00e7\u00fclebilir sonu\u00e7lar, belirli yararlan\u0131c\u0131lar ve net hesap verebilirlik yap\u0131lar\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in uluslararas\u0131 destek i\u00e7in y\u00fcksek bir uygunluk kazanmaktad\u0131r. Bu da, toparlanman\u0131n ilk a\u015famalar\u0131nda d\u0131\u015f deste\u011fi y\u00f6nlendirmek i\u00e7in tarafs\u0131z ve pratik bir giri\u015f noktas\u0131 olarak deneysel g\u00fcvenli sanayi b\u00f6lgelerinin olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<h2 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">5. Ekonomik de\u011fi\u015fimlere g\u00f6re Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n gelecekteki rollerine dair senaryolar:<\/span><\/h2>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu belgede senaryo yakla\u015f\u0131m\u0131, belirsizli\u011fin y\u00fcksek oldu\u011fu ve olas\u0131 yollar\u0131n \u00e7ok oldu\u011fu ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin do\u011fas\u0131na uygun bir analitik ara\u00e7 olarak ele al\u0131nmaktad\u0131r. Ekonomik toparlanma e\u011filimlerini ve akt\u00f6rlerin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 tahmin etmenin zor oldu\u011fu bu d\u00f6nemde, ekonomiler tek bir \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir yolda ilerlemez, aksine sonu\u00e7lar, tamamlanmam\u0131\u015f siyasi kararlar, temkinli yat\u0131r\u0131m davran\u0131\u015flar\u0131 ve birikmi\u015f yap\u0131sal k\u0131s\u0131tlamalar aras\u0131ndaki karma\u015f\u0131k etkile\u015fimden olu\u015fmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00d6te yandan, Suriye&#8217;nin kurtulu\u015fundan sonraki ilk y\u0131l, resmi ve gayri resmi ekonomik davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131n\u0131n \u015fekillendi\u011fi ve yat\u0131r\u0131mc\u0131 beklentilerinin olu\u015ftu\u011fu kritik bir pencereyi temsil etmektedir. Ge\u00e7ici uyum se\u00e7enekleri, daha sonra tersine \u00e7evrilmesi zor kal\u0131c\u0131 yollara d\u00f6n\u00fc\u015fmeden \u00f6nce, beklenen ekonomik toparlanma e\u011filimlerinin analizi yoluyla \u00fc\u00e7 senaryo olu\u015fturulabilir:<\/span><\/p>\n<h3 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">Birinci senaryo: K\u0131r\u0131lgan devaml\u0131l\u0131k (en k\u00f6t\u00fc senaryo):<\/span><\/h3>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Devam eden k\u0131r\u0131lgan senaryo (<strong><u>mevcut durumun devam\u0131<\/u><\/strong>), g\u00fcvenlik \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc veya kapsaml\u0131 ekonomik iyile\u015fme ya\u015famadan, gri bir ge\u00e7i\u015f ortam\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Ancak ayn\u0131 zamanda ekonomik y\u00f6neti\u015fimde veya temel altyap\u0131da, \u00f6zellikle elektrik, su, yarg\u0131, bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc, yol a\u011flar\u0131 ve ileti\u015fimde somut bir iyile\u015fmeden yoksun olacakt\u0131r (\u015eekil 13). Bu ortamda, Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 ekonomik a\u011f\u0131rl\u0131k merkezlerini i\u00e7eriye ta\u015f\u0131maya te\u015fvik edecek yeterli te\u015fvik bulunmamakta ve Suriye h\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan diasporadaki Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lara istikrar ve uzun vadeli planlama yetene\u011fini garanti eden net bir kurumsal anla\u015fma sunulmamaktad\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, T\u00fcrkiye&#8217;nin Suriyeli sermayeyi b\u00fcnyesinde tutmaya y\u00f6nelik mevcut politikas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi beklenmektedir. Bu, i\u015fletmelerin kapat\u0131lmas\u0131 veya s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 etme d\u00fczeyine ula\u015fmaz. Ancak T\u00fcrk pazar\u0131nda tam entegrasyon veya geni\u015fleme i\u00e7in geni\u015f ufuklar a\u00e7ma seviyesine de \u00e7\u0131kmaz ve ekonomik krizin sert etkileriyle birlikte sorunlar ve zorluklar devam eder.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu ko\u015fullar alt\u0131nda, Suriyeli \u015firketlerin \u00e7o\u011funlu\u011funun temel operasyonlar\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye&#8217;de s\u00fcrd\u00fcrmesi, Suriye pazar\u0131na s\u0131n\u0131rl\u0131 ve se\u00e7ici kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n ticaret, arac\u0131l\u0131k ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmayan k\u0131sa vadeli d\u00fc\u015f\u00fck riskli faaliyetlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmas\u0131 muhtemeldir ve bu da ilk y\u0131lda fiilen ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Bu kat\u0131l\u0131m, piyasay\u0131 test etmeyi ve b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131m taahh\u00fctleri \u00fcstlenmeden ba\u011flant\u0131lar\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeyi ama\u00e7lar. Bu da risk y\u00f6netimi mant\u0131\u011f\u0131n\u0131, geri d\u00f6n\u00fc\u015f veya yeniden konumlanma mant\u0131\u011f\u0131ndan daha fazla yans\u0131tmaktad\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, Suriye ekonomisi, \u00fcretken iyile\u015fme veya yeniden yap\u0131lanmaya ger\u00e7ek bir ge\u00e7i\u015f olmadan ticari ve t\u00fcketici faaliyetlerine dayal\u0131 &#8220;uyum&#8221; modelinde kal\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">T\u00fcrk h\u00fck\u00fbmeti i\u00e7in, Suriyeli sermaye \u00fcretim, istihdam ve ihracata katk\u0131da bulunmaya devam etmektedir. Ancak bu katk\u0131 yava\u015f yava\u015f ekonomik bir avantajdan siyasi ve sosyal bir y\u00fcke d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Suriyeli yat\u0131r\u0131m\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, \u00f6zellikle yakla\u015fan se\u00e7imlerle birlikte i\u00e7 gerilimlere neden olabilir ve piyasadaki rekabeti art\u0131rarak T\u00fcrk karar al\u0131c\u0131lar \u00fczerinde artan bir bask\u0131 olu\u015fturabilir. Bu durumda, T\u00fcrk karar al\u0131c\u0131 kendini iki se\u00e7enekle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulabilir: Daha net koruma ve d\u00fczenleme politikalar\u0131 benimsemek veya bu \u015firketlerin i\u015f ortam\u0131na kademeli ve \u00f6rt\u00fck bir s\u0131k\u0131la\u015ft\u0131rma uygulamak. Zamanla, bu Suriyeli \u015firketlerin T\u00fcrk pazar\u0131na a\u00e7\u0131lmak veya Suriye d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc pazarlara y\u00f6nelmek yerine ihracata ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 derinle\u015fecektir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye h\u00fck\u00fbmeti d\u00fczeyinde ise, bu senaryo, vergi taban\u0131nda veya hayati sekt\u00f6rlerdeki \u00fcretken yat\u0131r\u0131mlarda bir geni\u015fleme olmadan bu grubun ekonomik faaliyetlerinden \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 bir fayda sa\u011flayacakt\u0131r. Devlet, ekonomik faaliyetin d\u00fczenleyicisi olmaktan ziyade al\u0131c\u0131s\u0131 konumunda kalacak, Suriyeli sermayenin g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve etkisini siyasi veya ekonomik bir kald\u0131ra\u00e7 olarak kullanma kapasitesi s\u0131n\u0131rl\u0131 olacakt\u0131r. G\u00fcven verici kurumsal reformlar\u0131n yoklu\u011funda, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar aras\u0131nda teredd\u00fct artacak ve bu da ekonominin hayatta kalma ve uyum a\u015famas\u0131ndan k\u00fcm\u00fclatif iyile\u015fme yoluna ge\u00e7i\u015fini engelleyecektir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye&#8217;li yat\u0131r\u0131mc\u0131lar ise, Suriye i\u00e7inde sabit varl\u0131klardan ve uzun vadeli y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerden ka\u00e7\u0131narak, risk azaltma stratejilerine y\u00f6nelecek ve daha g\u00fcvenli olan, ancak s\u0131n\u0131rl\u0131 kar marjlar\u0131na sahip h\u0131zl\u0131 d\u00f6nen faaliyetlere odaklanacaklard\u0131r. Ancak bu se\u00e7enek, artan maliyetlerden muaf de\u011fildir ve \u00f6zellikle T\u00fcrkiye&#8217;deki i\u015f getirilerinin mevcut durumun iyile\u015fmeden devam etmesiyle kademeli olarak azalmas\u0131, rekabetin artmas\u0131, Suriyeli m\u00fcltecilerin geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyle talebin d\u00fc\u015fmesi ve baz\u0131 Arap topluluklar\u0131n\u0131n azalmas\u0131 nedeniyle umut verici f\u0131rsatlar ka\u00e7\u0131r\u0131lacakt\u0131r. Zamanla, bekleme ve g\u00f6zlem durumu peki\u015fecek ve de\u011fi\u015fime y\u00f6nlendiren politikalar\u0131n yoklu\u011funda yat\u0131r\u0131mc\u0131lar geni\u015fleme veya geri d\u00f6n\u00fc\u015f kararlar\u0131n\u0131 erteleyecektir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye ekonomisi genelinde, bu modelin devam etmesi, \u00f6zellikle \u00fcretim sekt\u00f6rlerinde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir i\u015f f\u0131rsatlar\u0131n\u0131n yarat\u0131lmas\u0131nda belirgin bir s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131k ile ekonomik faaliyetin devam etmesine ancak d\u00fczensiz ve birikimsiz olmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. Yerel pazarlar, zay\u0131f d\u00fczenleme ara\u00e7lar\u0131 ve entegre de\u011fer zincirlerinin yoklu\u011funda \u015foklara ve arz-talep dalgalanmalar\u0131na maruz kalmaya devam edecektir. Ayr\u0131ca, birikmi\u015f deneyimlerin ve s\u0131n\u0131r \u00f6tesi ekonomik a\u011flar\u0131n kayb\u0131 devam edecek. Ulusal ekonominin yeniden in\u015fas\u0131na katk\u0131da bulunmak yerine \u00fclke d\u0131\u015f\u0131nda merkezlenmi\u015f halde kalacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Senaryonun be\u015f y\u0131l boyunca devam etmesinin ard\u0131ndan, &#8220;k\u0131r\u0131lgan devaml\u0131l\u0131k&#8221; ge\u00e7ici bir durumdan sessiz bir ekonomik tuza\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fecektir. Suriye sermayesi yurt d\u0131\u015f\u0131nda yava\u015f yava\u015f erirken, i\u00e7erde yeniden yat\u0131r\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmeden veya ba\u015fka yerlere ta\u015f\u0131nmadan kalacak ve \u00f6zellikle Suriye pazar\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 kaybeden ikinci nesil yat\u0131r\u0131mc\u0131lar i\u00e7in zamanla Suriye&#8217;ye d\u00f6n\u00fc\u015f te\u015fvikleri azalacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, bu senaryodan \u00e7\u0131k\u0131\u015f daha sonra f\u0131rsat kay\u0131plar\u0131n\u0131n birikmesi, ekonomik davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131n\u0131n kat\u0131la\u015fmas\u0131 ve ge\u00e7ici uyumun kal\u0131c\u0131 bir duruma d\u00f6n\u00fc\u015fmesi nedeniyle daha maliyetli ve zor hale gelecek, bu da uzun vadeli toparlanma potansiyelini s\u0131n\u0131rlayacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n<h3 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">\u0130kinci Senaryo: Se\u00e7ici Toparlanma (daha ger\u00e7ek\u00e7i ve uygulanabilir):<\/span><\/h3>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Se\u00e7ici toparlanma senaryosu (\u015eekil 14), baz\u0131 y\u00f6neti\u015fim ve altyap\u0131 unsurlar\u0131nda <strong><u>k\u0131smi ve dengesiz bir iyile\u015fmenin<\/u><\/strong> ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7i\u015f ortam\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kacak, ancak kapsaml\u0131 bir ekonomik toparlanma seviyesine ula\u015fmayacakt\u0131r. Bu iyile\u015fme, elektrik, su ve yol a\u011flar\u0131na y\u00f6nelik yat\u0131r\u0131mlarda, bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn k\u0131smi yeniden i\u015fletilmesinde, yarg\u0131 ve yat\u0131r\u0131mda s\u0131n\u0131rl\u0131 d\u00fczenleyici ad\u0131mlarda, belirli b\u00f6lgeler veya sekt\u00f6rlerde kendini g\u00f6sterecektir. Bu ba\u011flamda, Suriye h\u00fck\u00fbmeti, \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn ve diasporadaki Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 te\u015fvik etmek i\u00e7in <strong>se\u00e7ici bir kurumsal anla\u015fma<\/strong> sunmaya ba\u015flayacak, bu kapsaml\u0131 bir reform \u00fczerine de\u011fil, belirli yat\u0131r\u0131mc\u0131 gruplar\u0131n\u0131 ve \u00f6ncelikli sekt\u00f6rleri hedefleyen pratik d\u00fczenlemeler \u00fczerine kurulu, orta vadeli planlamaya izin veren asgari bir istikrar ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik sa\u011flayacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Buna paralel olarak, bu senaryo T\u00fcrkiye i\u00e7in umut verici yat\u0131r\u0131m f\u0131rsatlar\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli \u015firketler, bir yandan T\u00fcrkiye&#8217;nin Suriye&#8217;ye ihracat\u0131n\u0131 art\u0131ran bir kaynak olurken, di\u011fer yandan Suriye pazar\u0131na giren ve yeniden yap\u0131lanma a\u015famas\u0131na katk\u0131da bulunan T\u00fcrk-Suriye ortakl\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in bir giri\u015f kap\u0131s\u0131 olacakt\u0131r. Ayr\u0131ca, baz\u0131 faaliyetlerin <strong>kademeli olarak yeniden konumland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131<\/strong> te\u015fvik eden T\u00fcrk politikalar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, T\u00fcrk ve Suriyeli \u015firketler aras\u0131ndaki s\u00fcrt\u00fc\u015fmeyi azaltmak, rekabeti hafifletmek ve taraflar aras\u0131nda gelecekteki ortakl\u0131klara yol a\u00e7abilecek yeni \u00e7\u0131karlar alanlar\u0131 olu\u015fturmak anlam\u0131na gelecektir. B\u00f6ylece, Suriyeli \u015firketler di\u011fer pazarlara \u00e7ekilmek yerine T\u00fcrk pazar\u0131na a\u00e7\u0131k kalacak ve bu Suriyeli \u015firketlerin varl\u0131\u011f\u0131yla ilgili siyasi bask\u0131, k\u0131smen Suriye i\u00e7ine ge\u00e7i\u015fleriyle azalacakt\u0131r. Bu \u015fekilde T\u00fcrkiye, ticaret, hizmet ve finansman i\u00e7in b\u00f6lgesel bir merkez olarak rol\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcrmekten fayda sa\u011flayacak ve s\u0131n\u0131r \u00f6tesi tedarik zincirleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Suriye pazar\u0131yla ekonomik ba\u011flar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirecektir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu ko\u015fullar alt\u0131nda, \u00f6zellikle orta ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli veya organizasyonel ve sermaye deneyimi biriktirmi\u015f Suriyeli \u015firketlerin daha geni\u015f bir kesimi, s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00fcretim yat\u0131r\u0131mlar\u0131 veya yerel kadrolar\u0131n deneyimlerini art\u0131ran ve g\u00fc\u00e7lendiren de\u011fer zincirlerinin par\u00e7alar\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131 yoluyla Suriye&#8217;ye k\u0131smi ve d\u00fczenli d\u00f6n\u00fc\u015fe kat\u0131l\u0131rken, di\u011fer bir kesim temel operasyonlar\u0131n\u0131 yurt d\u0131\u015f\u0131nda s\u00fcrd\u00fcrmeye devam edecektir. Bu kat\u0131l\u0131m, hafif sanayi projeleri, lojistik hizmetler veya yerel ortakl\u0131klar \u015feklini alacak, asgari altyap\u0131 ve d\u00fczenleyici korumaya sahip b\u00f6lgelere odaklanacakt\u0131r. Bu noktada, Suriye ekonomisi, \u00fcretken ceplerin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde, kapsaml\u0131 bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yerine <strong>se\u00e7ici ve dengesiz bir iyile\u015fmeye<\/strong> do\u011fru kademeli olarak &#8220;uyum&#8221; modelinden \u00e7\u0131kmaya ba\u015flayacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye h\u00fck\u00fbmeti d\u00fczeyinde, bu senaryo vergi taban\u0131n\u0131 kademeli olarak geni\u015fletmeyi ve kapsaml\u0131 ve ani bir reforma ihtiya\u00e7 duymadan belirli sekt\u00f6rlerde somut ekonomik getiriler elde etmeyi sa\u011flayacakt\u0131r. Devlet, al\u0131c\u0131 yerine d\u00fczenleyici rol\u00fcn\u00fc yeniden kazanacak ve ister \u00fcretim sekt\u00f6rlerini yeniden canland\u0131rma ister b\u00f6lgesel ortakl\u0131klar kurma konusunda olsun Suriye sermayesini ekonomik ve siyasi bir kald\u0131ra\u00e7 olarak kullanmaya ba\u015flayacakt\u0131r. Ancak, reformlar\u0131n aksamas\u0131 veya fayda sa\u011flayan ve sa\u011flamayan b\u00f6lgeler ve sekt\u00f6rler aras\u0131ndaki fark\u0131n geni\u015flemesi durumunda toparlanma k\u0131r\u0131lgan ve gerilemeye a\u00e7\u0131k kalacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar i\u00e7in bu senaryo, t\u00fcm\u00fcyle bir risk ve dura\u011fanl\u0131k aras\u0131nda bir orta yol a\u00e7acakt\u0131r. Kapsaml\u0131 bir d\u00f6n\u00fc\u015f yerine veya tamamen yurt d\u0131\u015f\u0131nda kalmak yerine, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar, Suriye i\u00e7inde \u00fcretim yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ile yurt d\u0131\u015f\u0131nda ticari veya finansal faaliyetleri birle\u015ftiren co\u011frafi \u00e7e\u015fitlendirme stratejileri benimseyeceklerdir. Bu strateji, orta vadede getirileri iyile\u015ftirmeye ve yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n sadece bir risk y\u00f6neticisi de\u011fil, ekonomik bir akt\u00f6r olarak rol\u00fcn\u00fc yeniden kazanmas\u0131na olanak tan\u0131yacak, uzun vadeli taahh\u00fctlere kar\u015f\u0131 temkinli kalmaya devam edecektir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye ekonomisi genelinde, bu yol, baz\u0131 sekt\u00f6rlerin ve b\u00f6lgelerin geni\u015flemesiyle dengesiz bir toparlanman\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7acak, di\u011fer b\u00f6lgelerde ise k\u0131r\u0131lganl\u0131k devam edecektir. Bu b\u00fcy\u00fcmenin s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, daha s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir i\u015f f\u0131rsatlar\u0131 yarat\u0131lmas\u0131na, yerel \u00fcretimin iyile\u015ftirilmesine ve daha sonra geni\u015fletilebilir de\u011fer zincirlerinin in\u015fas\u0131na katk\u0131da bulunacakt\u0131r. Ancak, kapsaml\u0131 bir ulusal kalk\u0131nma \u00e7er\u00e7evesinin olmamas\u0131, bu yol daha geni\u015f reformlarla tamamlanmazsa ekonomik ve sosyal farkl\u0131l\u0131klar\u0131n derinle\u015fmesine yol a\u00e7abilecektir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Be\u015f y\u0131l sonra bu senaryo yerle\u015ftikten sonra, Suriye ekonomisi k\u0131smen uyum tuza\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131km\u0131\u015f olacak, ancak tam bir iyile\u015fmeye ula\u015famayacakt\u0131r. Suriye h\u00fck\u00fbmeti ulusal sermayenin ve uzmanl\u0131klar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 geri kazanm\u0131\u015f olacak, Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar ise etkilerini, k\u00e2rlar\u0131n\u0131 ve uzmanl\u0131k transferi ile i\u015f sekt\u00f6rlerini geli\u015ftirme imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u015fekilde daha dengeli bir konum alm\u0131\u015f olacaklard\u0131r. Bu arada, T\u00fcrkiye, siyasi ve ekonomik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 art\u0131rmay\u0131 ve vaatk\u00e2r Suriye pazar\u0131na a\u00e7\u0131lmay\u0131 garanti alt\u0131na alacakt\u0131r. Ancak bu s\u00fcre\u00e7 do\u011fas\u0131 gere\u011fi ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecidir: Ya h\u00fck\u00fbmetin net bir vizyonla kapsaml\u0131 bir reform yolu izlemesiyle daha geni\u015f ve kapsay\u0131c\u0131 bir iyile\u015fmeye ge\u00e7i\u015fin temeli olacak ya da en \u00fcst s\u0131n\u0131rlar\u0131nda donarak tamamlanmam\u0131\u015f bir hibrit model olu\u015fturacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n<h3 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Senaryo: D\u00fczenli ilerleme ve \u00fcretken geri d\u00f6n\u00fc\u015f (\u0130deal Senaryo):<\/span><\/h3>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">D\u00fczenli ilerleme ve \u00fcretken geri d\u00f6n\u00fc\u015f senaryosu (\u015eekil 15), ancak kapsaml\u0131 veya ani bir iyile\u015fme varsay\u0131lmaks\u0131z\u0131n, <u>devletin rol\u00fcnde ve \u00f6zel sekt\u00f6rle ve diaspora yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131yla olan ili\u015fkilerinde niteliksel bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015fanan siyasi<\/u> ve ekonomik bir ge\u00e7i\u015f ba\u011flam\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Bu senaryo, Suriye h\u00fck\u00fbmetinin erken bir a\u015famada, iyile\u015fmenin mevcut ekonomik faaliyetlerin y\u00f6netimi veya yerel iyile\u015ftirmelerle sa\u011flanamayaca\u011f\u0131n\u0131, aksine yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki i\u015f adamlar\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere ulusal sermaye ile a\u00e7\u0131k ve ilan edilmi\u015f kurumsal bir ortakl\u0131k gerektirdi\u011fini fark etmesine dayan\u0131r. Esnek ve a\u015famal\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131 planlar ve vizyonlar in\u015fa edilmelidir. Bu anla\u015fma, yat\u0131r\u0131m ortam\u0131n\u0131 etkileyen temel d\u00fczenleyici reformlar, ekonomik yarg\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn yeniden i\u015fletilmesi ve \u00f6zellikle elektrik, su, ula\u015f\u0131m ve ileti\u015fim gibi hayati altyap\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u015fekilde iyile\u015ftirilmesi gibi \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir zaman \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde somutla\u015f\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu ba\u011flamda, reformlar belirli b\u00f6lgeler veya sekt\u00f6rlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmayacak, aksine ekonomik toparlanma i\u00e7in ulusal bir vizyon \u00e7er\u00e7evesinde \u015fekillendirilecektir. Bu vizyonda net \u00fcretim \u00f6ncelikleri belirlenecek ve yat\u0131r\u0131m\u0131n \u00e7ekilmesi i\u00e7in kurumsal ara\u00e7lar olu\u015fturulacakt\u0131r. Nitelikli sanayi b\u00f6lgeleri, \u015fartl\u0131 vergi te\u015fvikleri, yat\u0131r\u0131m te\u015fvik programlar\u0131 ve kamu-\u00f6zel sekt\u00f6r ortakl\u0131k mekanizmalar\u0131 gibi ara\u00e7lar geli\u015ftirilecektir. Bu s\u00fcre\u00e7, Suriye sermayesini ek bir kaynak olarak g\u00f6rmekten, onu yeniden yap\u0131lanmada stratejik bir ortak olarak kabul etmeye do\u011fru bir de\u011fi\u015fimle birlikte ilerleyecektir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Paralel olarak, T\u00fcrkiye ve baz\u0131 kom\u015fu \u00fclkeler, Suriye ekonomisine y\u00f6nelik konumlar\u0131n\u0131 daha net bir b\u00f6lgesel yakla\u015f\u0131mla yeniden \u015fekillendirecektir. Bu yakla\u015f\u0131m, d\u00fczenli toparlanmay\u0131, ge\u00e7ici bir durumu s\u00fcrd\u00fcrmek yerine s\u0131n\u0131r \u00f6tesi de\u011fer zincirlerini yeniden in\u015fa etme f\u0131rsat\u0131 olarak g\u00f6recektir. Ekonomik ili\u015fki, Suriyelilerin T\u00fcrk pazar\u0131ndaki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00f6netmekten, sermaye ve \u00fcretim faaliyetlerinin d\u00fczenli ge\u00e7i\u015fini y\u00f6netmeye do\u011fru evrilecektir. T\u00fcrkiye&#8217;nin ticaret, hizmet ve finans merkezi olma rol\u00fcn\u00fc koruyarak, Suriye faaliyetlerinin kal\u0131c\u0131 merkezi olmaktan ziyade, Suriyelilerin ayr\u0131lmas\u0131ndan sonra g\u00fcney s\u0131n\u0131r illerindeki ekonomiyi canland\u0131rmay\u0131 hedefleyecektir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu ortamda, Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131 k\u00f6kl\u00fc bir de\u011fi\u015fim ge\u00e7irecektir. Risk azaltma veya s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00e7e\u015fitlendirme stratejileri yerine, orta ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli \u015firketler taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen ve ger\u00e7ek \u00fcretim zincirleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 tedarik\u00e7i a\u011flar\u0131 ve k\u00fc\u00e7\u00fck projelerin takip etti\u011fi, sermayenin i\u00e7e do\u011fru d\u00fczenli ve kademeli bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc ba\u015flayacakt\u0131r. Yat\u0131r\u0131m, sadece ticaret ve hizmetlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p, uzun vadeli \u00fcretken bir nitelik kazanacak ve imalat sanayileri, katma de\u011ferli tar\u0131m, enerji ve lojistik hizmetlere kadar uzanacakt\u0131r. Yat\u0131r\u0131mc\u0131, kriz y\u00f6neticisi veya arac\u0131 olarak de\u011fil, ekonomik ve kalk\u0131nmac\u0131 bir akt\u00f6r olarak rol\u00fcn\u00fc yeniden kazanacak ve bu d\u00f6n\u00fc\u015f, Arap ve Bat\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 te\u015fvik eden, h\u00fck\u00fbmetin me\u015fruiyetini ve piyasalara olan g\u00fcveni art\u0131ran yeni bir model olu\u015fturacakt\u0131r. Ayr\u0131ca, vergi gelirlerini art\u0131racak, yeni i\u015f f\u0131rsatlar\u0131 yaratacak ve sahip oldu\u011fu uzmanl\u0131klarla baz\u0131 i\u015f sekt\u00f6rlerinin daha belirgin bir \u015fekilde geli\u015fmesine katk\u0131da bulunacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriye h\u00fck\u00fbmeti d\u00fczeyinde, bu senaryo vergi gelirlerinde istikrar ve d\u00f6vizde art\u0131\u015fa, planlama yetene\u011finin iyile\u015fmesine ve yerel akt\u00f6rlerle ortakl\u0131klar kurma kapasitesine yol a\u00e7acakt\u0131r. Devlet, rekabeti d\u00fczenleyebilen, yat\u0131r\u0131m\u0131 koruyabilen ve b\u00fcy\u00fcmeyi kalk\u0131nma \u00f6nceliklerine y\u00f6nlendirebilen etkin bir piyasa d\u00fczenleyicisine d\u00f6n\u00fc\u015fecektir. Ayr\u0131ca, h\u00fck\u00fbmet, ulusal sermayeyi yeniden yap\u0131lanma veya daha dengeli b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 ekonomik ili\u015fkiler kurma gibi siyasi ve ekonomik bir kald\u0131ra\u00e7 olarak kullanma yetene\u011fini geri kazanacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Be\u015f y\u0131l d\u00fczenli bir at\u0131l\u0131m senaryosunun ger\u00e7ekle\u015fmesinden sonra, Suriye ekonomisi uyum ve k\u0131r\u0131lganl\u0131k a\u015famas\u0131ndan s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00fcretimsel iyile\u015fme yoluna girmi\u015f olacak, ancak hen\u00fcz tam istikrar a\u015famas\u0131na ula\u015fmam\u0131\u015f olacakt\u0131r. Devlet, daha net kurallar, daha \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir gelirler ve \u00f6zel sekt\u00f6rle etkili ortakl\u0131klar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u00fczenleyici rol\u00fcn\u00fc kademeli olarak geri kazanacak ve Suriye sermayesinin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 \u00fcretim sekt\u00f6rlerine yat\u0131r\u0131m yapmak i\u00e7in geri d\u00f6necektir. B\u00f6lgesel de\u011fer zincirlerini g\u00fc\u00e7lendiren d\u00fczenli bir d\u0131\u015f ba\u011flant\u0131 ile, \u00f6zellikle diasporadaki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131, i\u015f sekt\u00f6rlerini in\u015fa ederek ve geli\u015ftirerek kat\u0131l\u0131mc\u0131 kalk\u0131nma vizyonlar\u0131 olu\u015fturma konusunda yerel ekonomik liderlere d\u00f6n\u00fc\u015fecektir. T\u00fcrkiye, Suriyeli faaliyetlerin kal\u0131c\u0131 merkezi olmaktan ziyade s\u0131n\u0131r \u00f6tesi bir ekonomik ortak haline gelecek, bu da siyasi bask\u0131lar\u0131 azaltacak ve ortak \u00e7\u0131karlar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirecektir. Riskler devam etse de, iyile\u015fme yolu bir istisna de\u011fil kural haline gelecektir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-20456\" src=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Birinci-senaryo.png?strip=all\" alt=\"\" width=\"1161\" height=\"826\" srcset=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Birinci-senaryo.png?strip=all 1161w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Birinci-senaryo-300x213.png?strip=all 300w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Birinci-senaryo-1024x729.png?strip=all 1024w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Birinci-senaryo-768x546.png?strip=all 768w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Birinci-senaryo.png?strip=all&amp;w=232 232w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Birinci-senaryo.png?strip=all&amp;w=464 464w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Birinci-senaryo.png?strip=all&amp;w=696 696w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Birinci-senaryo.png?strip=all&amp;w=928 928w\" sizes=\"(max-width: 1161px) 100vw, 1161px\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 10pt; color: #333399;\">\u015eekil 13: Birinci senaryo: K\u0131r\u0131lgan devaml\u0131l\u0131k<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-20459\" src=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ikinci-Senaryo.png?strip=all\" alt=\"\" width=\"1182\" height=\"848\" srcset=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ikinci-Senaryo.png?strip=all 1182w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ikinci-Senaryo-300x215.png?strip=all 300w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ikinci-Senaryo-1024x735.png?strip=all 1024w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ikinci-Senaryo-768x551.png?strip=all 768w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ikinci-Senaryo.png?strip=all&amp;w=236 236w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ikinci-Senaryo.png?strip=all&amp;w=472 472w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ikinci-Senaryo.png?strip=all&amp;w=709 709w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ikinci-Senaryo.png?strip=all&amp;w=945 945w\" sizes=\"(max-width: 1182px) 100vw, 1182px\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 10pt; color: #333399;\">\u015eekil 14: \u0130kinci senaryo: Se\u00e7ici Toparlanma<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\"><img decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-20462\" src=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ucuncu-Senaryo.png?strip=all\" alt=\"\" width=\"1107\" height=\"818\" srcset=\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ucuncu-Senaryo.png?strip=all 1107w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ucuncu-Senaryo-300x222.png?strip=all 300w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ucuncu-Senaryo-1024x757.png?strip=all 1024w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ucuncu-Senaryo-768x568.png?strip=all 768w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ucuncu-Senaryo.png?strip=all&amp;w=221 221w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ucuncu-Senaryo.png?strip=all&amp;w=442 442w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ucuncu-Senaryo.png?strip=all&amp;w=664 664w, https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Ucuncu-Senaryo.png?strip=all&amp;w=885 885w\" sizes=\"(max-width: 1107px) 100vw, 1107px\" \/><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: 10pt; color: #333399;\">\u015eekil 15: \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Senaryo: D\u00fczenli ilerleme ve \u00fcretken geri d\u00f6n\u00fc\u015f<\/span><\/p>\n<h2 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">6. Sonu\u00e7lar ve \u00f6neriler:<\/span><\/h2>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131, T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n, altyap\u0131 reformlar\u0131n\u0131n yava\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve zay\u0131f y\u00f6neti\u015fim nedeniyle teredd\u00fctle s\u0131n\u0131rl\u0131 olsa da, Suriye&#8217;de ekonomik faaliyetlerine etkili ve etkin bir \u015fekilde devam etme konusunda h\u00e2l\u00e2 ilgilendiklerini g\u00f6stermektedir. Bu nedenle, Esad rejiminin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnden bir y\u0131l sonra T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n e\u011filimleri, geri d\u00f6n\u00fc\u015f veya kalma ikilemiyle \u00f6zetlenemez, aksine Suriye ve T\u00fcrkiye aras\u0131nda farkl\u0131 iyile\u015fme seviyeleri ile y\u00fcksek risk ve belirsizlikle karakterize edilen ge\u00e7i\u015f ortam\u0131nda karma\u015f\u0131k risk y\u00f6netimi modellerini yans\u0131tmaktad\u0131r. Nicel ve nitel veriler, Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun, T\u00fcrkiye&#8217;de bir operasyonel \u00fcs tutarken, baz\u0131 faaliyetleri Suriye&#8217;ye k\u0131smen ve dikkatlice ta\u015f\u0131yarak pazar\u0131 test etmeye y\u00f6nelik \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc bir ekonomik model benimsemeye y\u00f6neldi\u011fini g\u00f6stermektedir. Bu, Suriye&#8217;nin kurtulu\u015funun ard\u0131ndan g\u00f6r\u00fc\u015flerinde belirgin bir de\u011fi\u015fiklik olup, i\u015flerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Suriye&#8217;ye ta\u015f\u0131mak ve T\u00fcrkiye&#8217;de k\u00fc\u00e7\u00fck bir operasyonel \u00fcs b\u0131rakma isteklerini yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Sonu\u00e7lar, Suriye&#8217;de k\u0131smen veya tamamen yat\u0131r\u0131m yapma karar\u0131n\u0131n \u00f6ncelikle ulusal ba\u011fl\u0131l\u0131k, sorumluluk duygusu, toparlanmaya katk\u0131da bulunma ve umut verici f\u0131rsatlar\u0131 de\u011ferlendirme arzusundan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Ancak, bu karar, Suriye&#8217;nin kurtulu\u015fundan bir y\u0131l sonra \u00fclkedeki kurumsal iyile\u015fmenin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131, yasalar, b\u00fcrokratik s\u00fcre\u00e7ler ve yarg\u0131 sekt\u00f6r\u00fc gibi bir\u00e7ok zorlukla birlikte bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc ve altyap\u0131dan a\u00e7\u0131k\u00e7a etkilenmektedir. T\u00fcrk ortam\u0131 ise daha d\u00fczenli ve istikrarl\u0131 bir yap\u0131 sergilemekle birlikte, ayn\u0131 zamanda orta vadede yat\u0131r\u0131m \u00e7ekicili\u011fini azaltan artan ekonomik ve siyasi bask\u0131larla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunmaktad\u0131r. Bu nedenle, Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131 iki \u00fclke aras\u0131nda se\u00e7im yapmamakta, riskleri azaltma, esnekli\u011fi art\u0131rma ve Suriye&#8217;yi in\u015fa etme konusunda olumlu etki sa\u011flama mant\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re faaliyetlerini co\u011frafi ve zamansal olarak yeniden da\u011f\u0131tmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Sonu\u00e7lar, k\u0131smi d\u00f6n\u00fc\u015f i\u00e7in en \u00e7ekici sekt\u00f6rlerin in\u015faat, ticaret, hafif imalat sanayileri ve tedarik zincirleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 hizmetler oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Uzun vadeli sermaye yo\u011fun yat\u0131r\u0131mlar ise olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaktad\u0131r. Veriler, Suriye&#8217;de artan idari faaliyet (\u015firket ve proje kayd\u0131) ile fiili uygulama ve \u00fcretken yat\u0131r\u0131m aras\u0131nda belirgin bir bo\u015fluk oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r. Bu durum, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n faaliyetlerine ba\u015flama konusunda temkinli davrand\u0131klar\u0131n\u0131 ve Suriye ekonomisinin h\u00e2l\u00e2 ger\u00e7ek bir toparlanma yolunda olmaktan ziyade &#8220;k\u0131r\u0131lgan uyum ekonomisi&#8221; a\u015famas\u0131nda oldu\u011funu do\u011frulamaktad\u0131r. Bu durumu, k\u00fc\u00e7\u00fck ve mikro projelerin hakimiyeti, operasyonel kapasitenin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 ve entegre de\u011fer zincirlerinin eksikli\u011fi peki\u015ftirmektedir.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">H\u00fck\u00fbmetler d\u00fczeyinde, sonu\u00e7lar Suriye h\u00fck\u00fbmetinin \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fc veya diasporadaki yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 te\u015fvik etmek i\u00e7in net yat\u0131r\u0131m kolayl\u0131klar\u0131 sunma konusunda hen\u00fcz ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki Suriye sermayesini potansiyel bir kaynaktan stratejik bir orta\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme konusunda \u00e7abalad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Kapsaml\u0131 ekonomik vizyon eksikli\u011fi, kararlar\u0131n \u00e7eli\u015fkili olmas\u0131 ve sanayi sekt\u00f6r\u00fcne olan ilginin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 teredd\u00fctl\u00fc veya se\u00e7ici stratejiler benimsemeye itmekte, vergi ve yat\u0131r\u0131m taban\u0131n\u0131n geni\u015flemesini s\u0131n\u0131rlamaktad\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, T\u00fcrk h\u00fck\u00fbmeti Suriye&#8217;deki faaliyetlerin devam\u0131ndan ekonomik olarak faydalanmakta, ancak bu fayda toplumsal gerilimlerin yeniden ba\u015flamas\u0131 durumunda siyasi ve sosyal olarak a\u015f\u0131nabilecek ve bu da yeni zorluklarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Sonu\u00e7lar ayr\u0131ca, diasporan\u0131n Suriye ekonomisine katk\u0131s\u0131n\u0131n sonsuz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kurumsal belirsizli\u011fin devam etmesinin te\u015fvikleri a\u015f\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00f6zellikle Suriye pazar\u0131na daha az ba\u011fl\u0131 olan ikinci nesil yat\u0131r\u0131mc\u0131lar aras\u0131nda geri d\u00f6nme iste\u011fini azaltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. H\u00fck\u00fbmetin ilk y\u0131l\u0131ndaki politikalar\u0131na ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 zorluklara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki be\u015f y\u0131l i\u00e7inde en ger\u00e7ek\u00e7i senaryonun, Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar ve h\u00fck\u00fbmetler aras\u0131nda esnek ortakl\u0131klar taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen, \u00fcretken cepler, belirli b\u00f6lgeler ve sekt\u00f6rlere dayal\u0131 &#8220;se\u00e7ici toparlanma&#8221; oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu, kapsaml\u0131 bir ge\u00e7i\u015f veya tam bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f olmadan ger\u00e7ekle\u015fecektir. &#8220;D\u00fczenli at\u0131l\u0131m ve \u00fcretken d\u00f6n\u00fc\u015f&#8221; ideal senaryosuna ge\u00e7i\u015f ise daha fazla \u00e7aba, ba\u011fl\u0131l\u0131k, irade ve planlama gerektirecek ve devletin rol\u00fcn\u00fc yeniden tan\u0131mlayan ve Suriye sermayesini sadece ba\u011f\u0131ml\u0131 bir de\u011fi\u015fken de\u011fil, toparlanman\u0131n bir kald\u0131rac\u0131 olarak de\u011ferlendiren ger\u00e7ek kurumsal reformlara ba\u011fl\u0131 kalacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Buna g\u00f6re, sonu\u00e7lar, Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n \u00fclkenin kurtulu\u015fundan sonraki d\u00f6nemdeki rol\u00fcn\u00fcn otomatik veya garanti olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine h\u00fck\u00fbmet e\u011filimleri, kurumsal \u00e7evre, kamu politikalar\u0131 ve bireysel risk hesaplamalar\u0131 aras\u0131ndaki hassas bir etkile\u015fim i\u00e7inde \u015fekillendi\u011fini ortaya koymaktad\u0131r. Ekonomik toparlanmaya y\u00f6nelik herhangi bir yakla\u015f\u0131m bu karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z ard\u0131 ederse veya yaln\u0131zca ulusal motivasyonlara bel ba\u011flarsa, etkisi s\u0131n\u0131rl\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez kalacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Sonu\u00e7lar d\u00f6rt temel politika mesaj\u0131na i\u015faret etmektedir:<\/span><\/p>\n<ul dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Birincisi, T\u00fcrkiye ve diasporadaki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131, \u00fclkeye en ba\u011fl\u0131, ger\u00e7ekli\u011fi en iyi anlayan, uyum sa\u011flama yetene\u011fi en y\u00fcksek, Arap ve yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lardan daha fazla risk alabilen ve Suriye pazar\u0131na yat\u0131r\u0131m yapabilen kesimdir. Bu kesimi ihmal etmek veya k\u00fc\u00e7\u00fcmsemek, Suriye pazarlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcmesi, geli\u015fmesi ve nitelikli yeteneklerle desteklenmesi \u00fczerinde belirgin bir etki yaratacakt\u0131r.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">\u0130kincisi, i\u015f adamlar\u0131n\u0131n toparlanma konusundaki rol\u00fcn\u00fc yeniden kazanmas\u0131, ge\u00e7ici te\u015fviklerin \u00f6tesine ge\u00e7en, istikrarl\u0131 ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir kurallara dayanan ve tan\u0131ma ve ortakl\u0131\u011fa ge\u00e7i\u015fi i\u00e7eren net bir kurumsal anla\u015fma gerektirmektedir.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, yat\u0131r\u0131m ortam\u0131 ve temel altyap\u0131n\u0131n reformunun gecikmesi, \u00f6zellikle ikinci nesil yat\u0131r\u0131mc\u0131lar aras\u0131nda, diasporan\u0131n katk\u0131 penceresini kademeli olarak kapatacak, ekonomiyi onarma ve toparlanma y\u00f6n\u00fcnde itme f\u0131rsat\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131racak ve daha sonra yabanc\u0131 ve Arap yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n ka\u00e7\u0131\u015f\u0131na neden olacakt\u0131r.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Suriye sermayesi ile stratejik bir ortak olarak, ge\u00e7ici bir kaynak olarak de\u011fil, ili\u015fkiyi y\u00f6netmek, uyum ekonomisinden d\u00fczenli ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir toparlanma yoluna ge\u00e7i\u015f i\u00e7in belirleyici bir ko\u015fuldur. \u00c7\u00fcnk\u00fc pazar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 anlamada daha yetenekli, geli\u015ftirmeye daha istekli ve projeleri y\u00fcksek kalitede ve makul k\u00e2r marjlar\u0131yla uygulamaya daha yatk\u0131nd\u0131r.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"font-size: 14pt;\">Yukar\u0131dakilere dayanarak, bu alandaki payda\u015flar ve akt\u00f6rler i\u00e7in bir dizi tavsiyede bulunuyoruz:<\/span><\/p>\n<h3 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">T\u00fcrk h\u00fck\u00fbmetine \u00f6neriler:<\/span><\/h3>\n<ul dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Yat\u0131r\u0131m yasalar\u0131 ve yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131 te\u015fvik politikalar\u0131n\u0131n yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi, bu politikalar\u0131n a\u015famal\u0131 olarak de\u011ferlendirilmesi ve bu yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etmeye te\u015fvik edecek \u015fekilde d\u00fczeltilmesi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Yat\u0131r\u0131m yasalar\u0131yla ilgili politikalar ve d\u00fczenlemelerin incelenmesi, personelin se\u00e7ici yorumunu engelleyecek ve yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n gerekliliklere uyumunu kolayla\u015ft\u0131racak \u015fekilde a\u00e7\u0131k\u00e7a form\u00fcle edilmesi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lara idari ve b\u00fcrokratik i\u015flemlerde kolayl\u0131klar sa\u011flanmas\u0131, \u00f6nemli vergi i\u015flemleri ve di\u011fer etkili konularla ilgili erken hat\u0131rlatmalar ve uyar\u0131lar g\u00f6nderilmesi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmeti veren ve sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde ara buluculuk yapan arac\u0131 ofislerin olu\u015fturulmas\u0131 ve Suriyeli i\u015f adamlar\u0131 temsilcileri ile karar vericiler aras\u0131nda d\u00fczenli toplant\u0131lar\u0131n yap\u0131lmas\u0131na \u00f6zen g\u00f6sterilmesi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriyeli ve T\u00fcrk \u015firketleri aras\u0131nda ortakl\u0131klar\u0131n te\u015fvik edilmesi ve Suriye pazar\u0131na giri\u015f ve yeniden yap\u0131lanma s\u00fcrecine kat\u0131l\u0131m i\u00e7in ortak kolayl\u0131klar sa\u011flanmas\u0131.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Suriye i\u00e7inde ta\u015f\u0131maya te\u015fvik edecek te\u015fviklerin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi, ekipman, ara\u00e7 ve hareketin iki \u00fclke aras\u0131nda kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lara en \u00f6nemli yasal g\u00fcncellemeleri bildiren ve s\u0131k\u00e7a sorulan sorular\u0131 yan\u0131tlayan periyodik b\u00fcltenlerin yay\u0131nlanmas\u0131.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h3 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">Suriye h\u00fck\u00fbmetine \u00f6neriler:<\/span><\/h3>\n<ul dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Yeniden yap\u0131lanma a\u015famas\u0131na erken haz\u0131rl\u0131k, gerekli yasal ve idari ortam\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131, t\u00fcm illerde ve tesislerde dengeli bir ekonomi in\u015fa etmeye ve altyap\u0131y\u0131 geli\u015ftirmeye odaklanan adil kalk\u0131nma planlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">H\u00fck\u00fbmet deneyimini art\u0131rmak ve niteliklerini y\u00fckseltmek i\u00e7in bir h\u00fck\u00fbmet plan\u0131n\u0131n benimsenmesi, i\u015fe al\u0131m s\u00fcrecinin ve personel say\u0131s\u0131n\u0131n yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi ve vazge\u00e7ilen kesimler i\u00e7in adil se\u00e7enekler bulunmas\u0131.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Dijital h\u00fck\u00fbmet sisteminin desteklenmesi ve in\u015fa edilmesi, b\u00fcrokrasiyi hafifletmeye ve personel ile vatanda\u015f aras\u0131ndaki etkile\u015fimi azaltmaya katk\u0131da bulunulmas\u0131 ki yolsuzluk, r\u00fc\u015fvet ve vatanda\u015flar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n istismar\u0131n\u0131 azaltmay\u0131 gerektirmektedir.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Mali planlar\u0131n y\u00f6neti\u015fimini standartlara uygun olarak sa\u011flamak i\u00e7in profesyonel mali denetim \u015firketleriyle i\u015f birli\u011fi yap\u0131lmas\u0131, enflasyon durumu ve y\u0131ll\u0131k ekonomik de\u011fi\u015fiklikleri \u00f6l\u00e7en periyodik \u00e7al\u0131\u015fmalar ve finansal g\u00f6stergelerin yay\u0131nlanmaya \u00f6zen g\u00f6sterilmesi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu a\u015famada bireylerin sorumluluklar\u0131 konusunda fark\u0131ndal\u0131k olu\u015fturulmas\u0131, ekonomik durumlar\u0131 ve \u00f6deme g\u00fc\u00e7lerine uygun olarak devletin vergilendirme ve kamu kaynaklar\u0131 konusundaki yeni politikalar\u0131n\u0131 a\u015famal\u0131 olarak kabul etmeye haz\u0131r hale getirilmeleri gerekmektedir.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Holding ve anonim \u015firketlerin kurulmas\u0131n\u0131 te\u015fvik etme, bununla ilgili kolayl\u0131klar ve te\u015fvikler sa\u011flama, \u00fcyelerinin haklar\u0131n\u0131 koruyan uygun yasal altyap\u0131y\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alma ve yabanc\u0131 \u015firketlerle rekabet\u00e7i maliyetlerle bir\u00e7ok projeyi ger\u00e7ekle\u015ftirme yetenekleri nedeniyle altyap\u0131 projelerine \u00f6ncelik verilmesi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Altyap\u0131 projelerinin onar\u0131m\u0131, geni\u015fletilmesi veya yeniden in\u015fas\u0131 i\u00e7in s\u0131k\u0131 denetim gereklili\u011fi, bunlar\u0131n uluslararas\u0131 standartlara ve onaylanm\u0131\u015f \u015fartnamelere uygun olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinin sa\u011flanmas\u0131, uygulama s\u00fcre\u00e7lerini izleme ve projenin kalitesini ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fini garanti eden a\u015famal\u0131 de\u011ferlendirme yollar\u0131n\u0131n benimsenmesi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Ticari ve fikri m\u00fclkiyet koruma yasalar\u0131n\u0131n g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi, \u015firketlerin haklar\u0131n\u0131n ve \u00fcr\u00fcnlerinin korunmas\u0131.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Vergi sisteminin g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi, i\u015flerini Suriye&#8217;ye ta\u015f\u0131yan Suriyeli \u015firketlere ve ithal veya ihra\u00e7 ettikleri \u00fcr\u00fcnlere vergi te\u015fvikleri sa\u011flanmas\u0131.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Sanayi \u015fehirlerinin geni\u015fletilmesi ve geli\u015ftirilmesi, gerekli t\u00fcm lojisti\u011fin sa\u011flanmas\u0131, sanayicilere ve \u00e7ift\u00e7ilere yak\u0131t fiyatlar\u0131nda te\u015fvikler ve indirimler sa\u011flanmas\u0131 imkan\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Ticaret ve gayrimenkul yasalar\u0131n\u0131n g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi, geli\u015ftirilmesi, anla\u015fmazl\u0131klar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131, haklar\u0131n sahiplerine iade edilmesi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Esad rejimiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olan veya a\u011flar\u0131na dahil olan eski i\u015f adamlar\u0131na dikkat edilmesi ve hesap vermeye \u00e7a\u011fr\u0131lmalar\u0131.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">\u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n ve yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n haklar\u0131n\u0131 koruyan ve taraflar\u0131n birbirini istismar etmesini engelleyen yasalar\u0131n yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n ve diasporadaki i\u015f adamlar\u0131n\u0131n temsilcileriyle d\u00fczenli toplant\u0131lar d\u00fczenlenmesi, ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve h\u00fck\u00fbmetin onaylanm\u0131\u015f planlardaki \u00f6nceliklerinin tan\u0131t\u0131lmas\u0131.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Piyasa hakk\u0131nda d\u00fczenli ve \u015feffaf \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan, ekonomik de\u011fi\u015fiklikler hakk\u0131nda yay\u0131nlar yaparak yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n piyasay\u0131 ve do\u011fas\u0131n\u0131 anlamalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan bir ara\u015ft\u0131rma ve ekonomik izleme merkezi kurulmas\u0131.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h3 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131 i\u00e7in:<\/span><\/h3>\n<ul dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131 ve \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil eden bir \u00e7at\u0131 veya topluluk olu\u015fturma ihtiyac\u0131, mevcut \u00e7at\u0131lar\u0131 ve yap\u0131lar\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve desteklenmesi, b\u00f6ylece i\u015f adamlar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 engellerin azalt\u0131lmas\u0131, i\u015flerini s\u00fcrd\u00fcrmelerine yard\u0131mc\u0131 olacak kolayl\u0131klar ve ekonomik faaliyetlere etkin bir \u015fekilde kat\u0131lmalar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Yabanc\u0131 i\u015f adamlar\u0131na yasalar\u0131 anlamalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak, sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmelerine yard\u0131mc\u0131 olacak, baz\u0131 personel ve karar vericilerle ara buluculuk yaparak b\u00fcrokratik sorunlar\u0131 azaltmay\u0131 ama\u00e7layan \u00fccretsiz veya sembolik \u00fccretlerle hukuki hizmetler sunan bir ofis veya organizasyon kurulmas\u0131.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli i\u015f\u00e7ilerin haklar\u0131 ile ilgilenilmesi, i\u015f\u00e7ileri koruma ve \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirme konusunda \u00e7aba g\u00f6sterilmesi ve istismara u\u011framalar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131larla \u00e7al\u0131\u015fan muhasebecilere e\u011fitim ve yeterlilik sa\u011flama, \u00e7al\u0131\u015fma izinleri gibi d\u00fczenli idari i\u015flemler i\u00e7in ba\u015fvuru esaslar\u0131n\u0131n tan\u0131t\u0131lmas\u0131.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Finansal dan\u0131\u015fmanlar\u0131n yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131larla \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken performanslar\u0131n\u0131 geli\u015ftirme mekanizmalar\u0131n\u0131n g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi ve bu dan\u0131\u015fman\u0131n k\u00f6t\u00fc performans\u0131 i\u015fverene kay\u0131plara neden oldu\u011funda ba\u015fvurulabilecek bir mercinin bulunmas\u0131.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriyeli i\u015f adamlar\u0131na, yasa ve \u00e7al\u0131\u015fma sistemindeki g\u00fcncellemeler ve de\u011fi\u015fiklikler hakk\u0131nda bilgi veren, yararlanabilecekleri hibeler ve yard\u0131m paketlerini tan\u0131tan periyodik b\u00fcltenlerin yay\u0131nlanmas\u0131.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<h3 dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><span style=\"color: #000080;\">K\u0131smen veya tamamen Suriye&#8217;ye ta\u015f\u0131nmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen i\u015f adamlar\u0131 i\u00e7in:<\/span><\/h3>\n<ul dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Baz\u0131 ekonomi uzmanlar\u0131, \u00f6zellikle sanayi sekt\u00f6r\u00fcnde, sabit maliyetlerin en d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu k\u00fc\u00e7\u00fck projelerle ba\u015flamay\u0131, piyasadaki istikrars\u0131zl\u0131k nedeniyle kay\u0131plardan ve zararlardan ka\u00e7\u0131nmay\u0131, ard\u0131ndan ekonomik iyile\u015fme durumuna uygun olarak kademeli geni\u015flemeyi tavsiye etmektedir.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Risklere ra\u011fmen Suriye pazar\u0131na erken ve dikkatli giri\u015f yap\u0131lmas\u0131, beklentilerin y\u00fckseltilmemesi, engellerin \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesi ve bunlara haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olunmas\u0131, pazar\u0131n incelenmesi ve ani de\u011fi\u015fikliklerin anla\u015f\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131larak bilin\u00e7li bir \u015fekilde yat\u0131r\u0131m yapmaya haz\u0131rlan\u0131lmas\u0131.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">\u0130thalat ve altyap\u0131 alan\u0131nda do\u011frudan veya dolayl\u0131 b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131m ihtiyac\u0131, \u00f6zel g\u00fcvenlik \u015firketleri, e\u011fitim ve dan\u0131\u015fmanl\u0131k \u015firketleri ve pazar ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 gibi umut verici f\u0131rsatlar sunan hayati sekt\u00f6rlerin varl\u0131\u011f\u0131.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">D\u00f6viz kurundaki beklenen dalgalanmalardan ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131, risklerin ve kay\u0131plar\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 i\u00e7in i\u015fletme d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn k\u0131sa ve para tahsilat s\u00fcresinin net olmas\u0131 gerekti\u011fine dikkat edilmesi.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Bu yeni yat\u0131r\u0131mlar\u0131n ayakta kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in kurulu\u015f ve i\u015f ba\u015flatma a\u015famalar\u0131nda sabit maliyetlerin azalt\u0131lmas\u0131.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Suriyeli yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n ahlaki sorumlulu\u011fundan hareketle, Suriye i\u00e7inde g\u00fc\u00e7l\u00fc uzman kadrolar olu\u015fturma planlar\u0131na ba\u015flanmas\u0131, s\u0131f\u0131rdan ekipler kurulmas\u0131, maliyet ve \u00e7aban\u0131n \u00fcstlenilmesi, yerel ekiplerle yurt d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ekiplerin harmanlanmas\u0131 ve zaman, \u00e7aba ve kaynak gerektirse de bunlardan yararlan\u0131larak beceri ve deneyimlerin geli\u015ftirilmesi gereklidir.<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-size: 14pt;\">Yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 aranmas\u0131, ortakl\u0131klar kurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve bu konudaki ihtiya\u00e7lar\u0131ndan yararlan\u0131lmas\u0131.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.aljazeera.net\/news\/2025\/12\/21\/%D9%85%D9%81%D9%88%D8%B6%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%A7%D8%AC%D8%A6%D9%8A%D9%86-%D8%AA%D8%AA%D9%88%D9%82%D8%B9-%D8%B9%D9%88%D8%AF%D8%A9-%D9%85%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A\">M\u00fclteciler Y\u00fcksek Komiserli\u011fi, 2026 y\u0131l\u0131nda bir milyon Suriyelinin \u00fclkelerine geri d\u00f6nece\u011fini tahmin ediyor<\/a>, aljazeera.net, yay\u0131n tarihi 21\/12\/2025.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> Suriye&#8217;de ekonomik canlanma nas\u0131l te\u015fvik edilebilir? T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli giri\u015fimcilerin rol\u00fc<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Sak, G. ve Ergezer, E.B. (2025) Suriye&#8217;de Ekonomik Canlanma Nas\u0131l Ba\u015flat\u0131l\u0131r? T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli Giri\u015fimcilerin Rol\u00fc. Ifri Belgeleri. Paris: Frans\u0131z Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Enstit\u00fcs\u00fc (Ifri). Kas\u0131m. A\u015fa\u011f\u0131daki ba\u011flant\u0131 ile eri\u015filebilir:<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"https:\/\/www.ifri.org\/en\/papers\/how-jumpstart-economic-recovery-syria-role-syrian-entrepreneurs-turkey\">https:\/\/www.ifri.org\/en\/papers\/how-jumpstart-economic-recovery-syria-role-syrian-entrepreneurs-turkey<\/a><\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.aljazeera.net\/ebusiness\/2024\/12\/11\/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%A7%D8%AC%D8%A6%D9%8A%D9%86-%D8%B9%D9%88%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AB%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84%D8%A9#:~:text=%D9%88%D9%81%D9%8A%20%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9%20%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%84%D8%8C%20%D8%AA%D8%B1%D9%83%D8%B2%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AB%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA,%D9%82%D8%AF%20%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D9%88%D8%B2%2010%20%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA%20%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%B1.\">Suriyeli m\u00fcltecilerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc T\u00fcrkiye ekonomisini nas\u0131l etkiliyor?<\/a> aljazeera.net, yay\u0131n tarihi 11\/12\/2024<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> <a href=\"https:\/\/sydialogue.org\/%d9%85%d8%b3%d8%a7%d9%87%d9%85%d8%a9-%d8%b1%d8%ac%d8%a7%d9%84-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d8%b9%d9%85%d8%a7%d9%84-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%88%d8%b1%d9%8a%d9%8a%d9%86-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%82%d8%aa\/\">Suriyeli \u0130\u015f Adamlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye Ekonomisine Katk\u0131s\u0131<\/a>, Suriye Diyalog Merkezi, yay\u0131n tarihi 20\/1\/2025<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.alaraby.co.uk\/economy\/%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AB%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%BA%D9%8A%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A\">Yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131n art\u0131\u015f\u0131 ve Suriyeli sermayenin yoklu\u011fu<\/a>, el-arabi el-ced\u00eed, yay\u0131n tarihi 13\/1\/2026.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> Suriye Diyalog Merkezi, <a href=\"https:\/\/sydialogue.org\/category\/yayinlar\/sosyal-birim\/syrian-presence-in-turkey\/\">T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n seyrini<\/a> ele alan, entegrasyon, e\u011fitim, gen\u00e7lik, nefret s\u00f6yleminin y\u00fckseli\u015fi, 2023 depremi sonu\u00e7lar\u0131 gibi konular\u0131 ele alan bir\u00e7ok yay\u0131n \u00fcretmi\u015ftir. Ayr\u0131ca, <a href=\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiye-is-piyasasinda-suriye-uyruklu-isciler\/\">Suriyeli i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn durumunu<\/a>, <a href=\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyeye-suriyeli-gocu-ekonomik-etkiler-ve-toplumsal-yansimalar\/\">Suriyeli g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fcn ekonomik etkilerini<\/a> ve <a href=\"https:\/\/sydialogue.org\/%d9%85%d8%b3%d8%a7%d9%87%d9%85%d8%a9-%d8%b1%d8%ac%d8%a7%d9%84-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d8%b9%d9%85%d8%a7%d9%84-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%88%d8%b1%d9%8a%d9%8a%d9%86-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d9%82%d8%aa\/\">Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye ekonomisine katk\u0131s\u0131n\u0131<\/a> inceleyen ekonomik duruma odaklanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> Suriyeli \u0130\u015f Adamlar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye Ekonomisine Katk\u0131s\u0131, Age.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> <a href=\"https:\/\/hbrarabic.com\/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%A9\/%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A9-%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%AA%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%B3\/\">Chatham House<\/a> kural\u0131, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n elde ettikleri bilgileri kullanma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahip olduklar\u0131, ancak konu\u015fmac\u0131lar\u0131n veya di\u011fer kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n kimliklerinin veya aidiyetlerinin a\u00e7\u0131klanmamas\u0131 gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> \u00dc\u00e7 odak grup \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, Kas\u0131m 2025 ile Ocak 2026 aras\u0131nda \u0130stanbul&#8217;da ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f ve veriler de ayn\u0131 zaman diliminde toplanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> \u00c7at\u0131\u015fma sonras\u0131 \u00fclkelerde \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn geli\u015fimi: Mevcut literat\u00fcr ve uygulamalar\u0131n g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">GSDRC (t.y.) <em>\u00c7at\u0131\u015fma sonras\u0131 \u00fclkelerde \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn geli\u015fimi: Mevcut literat\u00fcr ve uygulamalar\u0131n g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi<\/em>. Birmingham: Y\u00f6neti\u015fim ve Sosyal Kalk\u0131nma Kaynak Merkezi (GSDRC). A\u015fa\u011f\u0131daki ba\u011flant\u0131 ile ula\u015f\u0131labilir: <a href=\"https:\/\/gsdrc.org\/document-library\/private-sector-development-in-post-conflict-countries-a-review-of-current-literature-and-practice\/\">https:\/\/gsdrc.org\/document-library\/private-sector-development-in-post-conflict-countries-a-review-of-current-literature-and-practice\/<\/a><\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a>\u00a0 Beyin Dola\u015f\u0131m\u0131: Y\u00fcksek nitelikli g\u00f6\u00e7 herkesi nas\u0131l daha iyi hale getirir<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Saxenian (2002) \u2013 Beyin Dola\u015f\u0131m\u0131: Y\u00fcksek Nitelikli G\u00f6\u00e7 Herkesi Nas\u0131l Daha \u0130yi Hale Getirir. Washington, DC: Brookings Enstit\u00fcs\u00fc. A\u015fa\u011f\u0131daki ba\u011flant\u0131 ile ula\u015f\u0131labilir: <a href=\"https:\/\/www.brookings.edu\/articles\/brain-circulation-how-high-skill-immigration-makes-everyone-better-off\/\">https:\/\/www.brookings.edu\/articles\/brain-circulation-how-high-skill-immigration-makes-everyone-better-off\/<\/a><\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a>\u00a0 Diaspora Kat\u0131l\u0131m\u0131 ve Be\u015feri Sermaye: Bar\u0131\u015f\u0131n \u0130n\u015fas\u0131 ve Kriz Sonras\u0131 Toparlanma<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Bezvershenko, L. ve Hincu, D. (2025) <em>Diaspora Kat\u0131l\u0131m\u0131 ve Be\u015feri Sermaye: Bar\u0131\u015f\u0131n \u0130n\u015fas\u0131 ve Kriz Sonras\u0131 Toparlanma<\/em>. Br\u00fcksel: Uluslararas\u0131 G\u00f6\u00e7 Politikas\u0131 Geli\u015ftirme Merkezi (ICMPD) \/ Avrupa Birli\u011fi K\u00fcresel Diaspora Tesisi (EUDiF).\u00a0 <a href=\"https:\/\/diasporafordevelopment.eu\/library\/diaspora-engagement-in-peacebuilding-and-post-crisis-recovery\/\">https:\/\/diasporafordevelopment.eu\/library\/diaspora-engagement-in-peacebuilding-and-post-crisis-recovery\/<\/a><\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref13\" name=\"_ftn13\">[13]<\/a> K\u00fcreselle\u015fme, Beyin G\u00f6\u00e7\u00fc ve Kalk\u0131nma<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Docquier, F. ve Rapoport, H. (2012) \u2018K\u00fcreselle\u015fme, beyin g\u00f6\u00e7\u00fc ve kalk\u0131nma\u2019, Journal of Economic Literature, 50(3), ss. 681\u2013730. <a href=\"https:\/\/www.jstor.org\/stable\/23270475\">https:\/\/www.jstor.org\/stable\/23270475<\/a><\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref14\" name=\"_ftn14\">[14]<\/a>\u00a0 \u00c7at\u0131\u015fma sonras\u0131 \u00fclkelerde giri\u015fimcilik, bir literat\u00fcr incelemesi.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Moritz, A., Block, J.H. ve Morina, F. (2023) \u2018\u00c7at\u0131\u015fma sonras\u0131 \u00fclkelerde giri\u015fimcilik: bir literat\u00fcr incelemesi\u2019, <em>Review of Managerial Science<\/em>, 18(10), ss. 3025\u20133083. <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1007\/s11846-023-00705-1\">https:\/\/doi.org\/10.1007\/s11846-023-00705-1<\/a><\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref15\" name=\"_ftn15\">[15]<\/a> \u00c7at\u0131\u015fma sonras\u0131 \u00fclkelerde giri\u015fimcilik: bir literat\u00fcr incelemesi, a.g.e.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref16\" name=\"_ftn16\">[16]<\/a> Ke\u015fifsel ekonomi: \u00c7at\u0131\u015fmalar ve afetler sonras\u0131 b\u00fcy\u00fcmenin te\u015fvik edilmesi<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Schramm, C.J. (2010) \u2018Ke\u015fifsel ekonomi: \u00c7at\u0131\u015fmalar ve afetler sonras\u0131 b\u00fcy\u00fcmenin te\u015fvik edilmesi\u2019, <em>Foreign Affairs<\/em>, 89(3), pp. 89\u201399. A\u015fa\u011f\u0131daki ba\u011flant\u0131 ile ula\u015f\u0131labilir: <a href=\"https:\/\/www.jstor.org\/stable\/25680918\">https:\/\/www.jstor.org\/stable\/25680918<\/a><\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref17\" name=\"_ftn17\">[17]<\/a> Diaspora: Ana vatanda do\u011fmu\u015f ve \u015fu anda kal\u0131c\u0131 veya ge\u00e7ici olarak bir ev sahibi \u00fclkede ya\u015fayan bireylerdir.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">World Bank (2016) Orta Do\u011fu ve Kuzey Afrika diasporas\u0131n\u0131 ekonomik entegrasyon ve giri\u015fimcilik i\u00e7in harekete ge\u00e7irmek. Washington, DC: D\u00fcnya Bankas\u0131. A\u015fa\u011f\u0131daki ba\u011flant\u0131 ile eri\u015filebilir:<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"https:\/\/documents1.worldbank.org\/curated\/en\/251661484064811210\/pdf\/111806-REVISED-PULIC-4530-MENADiasporaPaper-March29-5pm.pdf\">https:\/\/documents1.worldbank.org\/curated\/en\/251661484064811210\/pdf\/111806-REVISED-PULIC-4530-MENADiasporaPaper-March29-5pm.pdf<\/a><\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref18\" name=\"_ftn18\">[18]<\/a> Mali havalelerin \u00f6tesine ge\u00e7mek: \u00c7at\u0131\u015fma sonras\u0131 ekonomilerde diaspora politikas\u0131n\u0131n geli\u015fimi<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Williams, N. (2020) \u2018Mali havalelerin \u00f6tesine ge\u00e7mek: \u00c7at\u0131\u015fma sonras\u0131 ekonomilerde diaspora politikas\u0131n\u0131n geli\u015fimi\u2019, <em>International Small Business Journal<\/em>, 38(1), ss. 41\u201362. A\u015fa\u011f\u0131daki ba\u011flant\u0131 ile eri\u015filebilir: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1177\/0266242619878064\">https:\/\/doi.org\/10.1177\/<\/a><\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref19\" name=\"_ftn19\">[19]<\/a> Nitelikli diaspora \u00fcyelerinin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc ve yeniden in\u015fa s\u00fcrecindeki rolleri<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">S\u00e1nchez-Villa, S. (2011) <em>\u0130\u00e7eride mi d\u0131\u015far\u0131da m\u0131? Nitelikli diaspora \u00fcyelerinin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc ve \u00e7at\u0131\u015fma sonras\u0131 y\u00f6neti\u015fimin yeniden in\u015fas\u0131ndaki rolleri<\/em>. Brussels Journal. A\u015fa\u011f\u0131daki ba\u011flant\u0131 ile eri\u015filebilir: <a href=\"https:\/\/research.kent.ac.uk\/brusselsjournal\/2011\/02\/10\/in-or-outsiders-the-return-of-qualified-diaspora-members-and-their-role-in-rebuildingpost-conflict-governance-by-sylvia-sanchez-villa\/\">https:\/\/research.kent.ac.uk\/brusselsjournal\/2011\/02\/10\/in-or-outsiders-the-return-of-qualified-diaspora-members-and-their-role-in-rebuildingpost-conflict-governance-by-sylvia-sanchez-villa\/<\/a><\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref20\" name=\"_ftn20\">[20]<\/a> G\u00f6\u00e7menlerin kat\u0131l\u0131m\u0131 ve be\u015feri sermaye: Bar\u0131\u015f\u0131n in\u015fas\u0131 ve kriz sonras\u0131 toparlanma, a.g.e.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref21\" name=\"_ftn21\">[21]<\/a> A.g.e<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref22\" name=\"_ftn22\">[22]<\/a>\u00a0 Avrupa Birli\u011fi Konseyi, g\u00fcvenlikle ilgili \u00f6nlemler hari\u00e7 Suriye&#8217;ye uygulanan ekonomik k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n \u00e7o\u011funu veya tamam\u0131n\u0131 kald\u0131ran yasal i\u015flemleri ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, \u0130svi\u00e7re Federal Konseyi, Suriye&#8217;ye y\u00f6nelik ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 kald\u0131rmaya karar vermi\u015ftir. Buna finansal hizmetler, de\u011ferli metaller ve l\u00fcks mallar\u0131n ticareti \u00fczerindeki k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve 24 Suriyeli ekonomik kurulu\u015fun (merkez bankas\u0131 dahil) fon ve kaynaklar\u0131n\u0131n dondurulmas\u0131n\u0131n iptali de dahildir. 2025 y\u0131l\u0131 Haziran ay\u0131 ba\u015flar\u0131nda, ABD Hazine Bakanl\u0131\u011f\u0131, Suriye y\u00f6nelik yapt\u0131r\u0131m d\u00fczenlemeleri uyar\u0131nca daha \u00f6nce yasaklanm\u0131\u015f i\u015flemlere izin veren genel talimatlar\u0131 (GL 25) yay\u0131nlam\u0131\u015f ve Suriye y\u00f6nelik yapt\u0131r\u0131m yasas\u0131 uyar\u0131nca yasaklanm\u0131\u015f m\u00fclk ve varl\u0131klar\u0131n dondurulmas\u0131n\u0131 kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. ABD Kongresi, y\u0131l sonunda, 2026 mali y\u0131l\u0131 i\u00e7in Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasas\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Sezar Yasas\u0131&#8217;n\u0131n fiilen iptalini kabul etmi\u015ftir.\u00a0 Birle\u015fik Krall\u0131k, Mart-Nisan 2025&#8217;te Suriyeli ekonomik kurulu\u015flara (merkez bankas\u0131, enerji ve nakliye \u015firketleri dahil) y\u00f6nelik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 kald\u0131rmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\u0130zolasyondan entegrasyona: Suriye&#8217;ye y\u00f6nelik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve Suriyeli uzmanl\u0131klar\u0131n ve Suriye pazar\u0131n\u0131n k\u00fcresel y\u00fckseli\u015fi, yay\u0131n tarihi<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Avrupa Birli\u011fi Konseyi (2025) <em>Suriye: AB, siyasi ge\u00e7i\u015fin ard\u0131ndan ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 kald\u0131rmak i\u00e7in yasal i\u015flemler kabul etmi\u015ftir<\/em>. A\u015fa\u011f\u0131daki ba\u011flant\u0131 ile eri\u015filebilir: <a href=\"https:\/\/www.consilium.europa.eu\/en\/press\/press-releases\/2025\/05\/28\/syria-eu-adopts-legal-acts-to-lift-economic-sanctions-on-syria-enacting-recent-political-agreement\/?utm_source=chatgpt.com\">https:\/\/www.consilium.europa.eu\/en\/press\/press-releases\/2025\/05\/28\/syria-eu-adopts-legal-acts-to-lift-economic-sanctions-on-syria-enacting-recent-political-agreement\/<\/a><\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">White &amp; Case LLP (2025) <em>Durum g\u00fcncellemesi: AB ve Birle\u015fik Krall\u0131k, Suriye \u00fczerindeki yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 hafifletiyor<\/em>. A\u015fa\u011f\u0131daki ba\u011flant\u0131 ile eri\u015filebilir: <a href=\"https:\/\/www.whitecase.com\/insight-alert\/status-update-eu-and-uk-easing-sanctions-syria?utm_source=chatgpt.com\">https:\/\/www.whitecase.com\/insight-alert\/status-update-eu-and-uk-easing-sanctions-syria<\/a><\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><em>\u0130svi\u00e7re Federal Konseyi (2025) <\/em>Federal Konsey, Suriye&#8217;ye uygulanan ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131<em> kald\u0131rd\u0131<\/em>. A\u015fa\u011f\u0131daki ba\u011flant\u0131 ile eri\u015filebilir: <a href=\"https:\/\/www.news.admin.ch\/en\/newnsb\/IaYrkRP-T0h_iNp_6PUeM?utm_source=chatgpt.com\">https:\/\/www.news.admin.ch\/en\/newnsb\/IaYrkRP-T0h_iNp_6PUeM<\/a><\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">U.S. Hazine Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u2013 Yabanc\u0131 Varl\u0131klar Kontrol Ofisi (OFAC) (2025) <em>Suriye yapt\u0131r\u0131mlar\u0131: Genel lisanslar ve ar\u015fivlenmi\u015f yapt\u0131r\u0131m program\u0131<\/em>. A\u015fa\u011f\u0131daki ba\u011flant\u0131 ile eri\u015filebilir: <a href=\"https:\/\/ofac.treasury.gov\/sanctions-programs-and-country-information\/syria-sanctions-inactive-and-archived?utm_source=chatgpt.com\">https:\/\/ofac.treasury.gov\/sanctions-programs-and-country-information\/syria-sanctions-inactive-and-archived<\/a><\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><em>Reuters (2025) <\/em>\u0130ngiltere, Suriye cumhurba\u015fkan\u0131 ve i\u00e7i\u015fleri bakan\u0131na uygulad\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131<em> kald\u0131rd\u0131<\/em>. A\u015fa\u011f\u0131daki ba\u011flant\u0131 ile eri\u015filebilir: <a href=\"https:\/\/www.reuters.com\/world\/middle-east\/britain-removes-sanctions-syrias-president-interior-minister-2025-11-07\/?utm_source=chatgpt.com\">https:\/\/www.reuters.com\/world\/middle-east\/britain-removes-sanctions-syrias-president-interior-minister-2025-11-07\/<\/a><\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref23\" name=\"_ftn23\">[23]<\/a> Sanayi ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan 30\/6\/2023-30\/6\/2024-30\/6\/2025 tarihlerinde yay\u0131nlanan \u201cYabanc\u0131 Sermayeli \u015eirketler Listesi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 periyodik raporlar.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">TAR\u0130H\u0130 \u0130T\u0130BAR\u0130YLE T\u00dcRK\u0130YE\u2019DE FAAL\u0130YETTE BULUNAN YABANCI SERMAYEL\u0130 F\u0130RMALAR L\u0130STES\u0130 , T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">31.06.2025 TAR\u0130H\u0130 \u0130T\u0130BAR\u0130YLE T\u00dcRK\u0130YE\u2019DE FAAL\u0130YETTE BULUNAN YABANCI SERMAYEL\u0130 F\u0130RMALAR L\u0130STES\u0130 , T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">30\/06\/2025 TAR\u0130H\u0130 \u0130T\u0130BAR\u0130YLE T\u00dcRK\u0130YE\u2019DE FAAL\u0130YETTE BULUNAN YABANCI SERMAYEL\u0130 F\u0130RMALAR L\u0130STES\u0130, T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">\u00a0<a href=\"https:\/\/www.sanayi.gov.tr\/merkez-birimi\/14a09761d390\/diger\/b81094\">https:\/\/www.sanayi.gov.tr\/merkez-birimi\/14a09761d390\/diger\/b81094<\/a><\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref24\" name=\"_ftn24\">[24]<\/a> A.g.e.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref25\" name=\"_ftn25\">[25]<\/a> \u00c7al\u0131\u015fma, T\u00fcrkiye Ekonomi Politikalar\u0131 Ara\u015ft\u0131rma Vakf\u0131 (TEPAV) ile i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olup, Mart ve Nisan aylar\u0131 aras\u0131nda g\u00fcney s\u0131n\u0131r illerinde sahadan toplanan verilere dayanarak, 207&#8217;si T\u00fcrk ve 209&#8217;u Suriyeli olmak \u00fczere toplam 416 \u015firketin e\u011filimleri incelenmi\u015ftir.\u00a0 \u00c7al\u0131\u015fma, 2025 y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Kaynak: Suriye&#8217;de ekonomik canlanma nas\u0131l te\u015fvik edilebilir? T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli giri\u015fimcilerin rol\u00fc<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Sak, G. ve Ergezer, E.B. (2025) Suriye&#8217;de Ekonomik Canlanma Nas\u0131l Ba\u015flat\u0131l\u0131r? T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli Giri\u015fimcilerin Rol\u00fc. Ifri Belgeleri. Paris: Frans\u0131z Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Enstit\u00fcs\u00fc (Ifri). Kas\u0131m. A\u015fa\u011f\u0131daki ba\u011flant\u0131 ile eri\u015filebilir:<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"https:\/\/www.ifri.org\/en\/papers\/how-jumpstart-economic-recovery-syria-role-syrian-entrepreneurs-turkey\">https:\/\/www.ifri.org\/en\/papers\/how-jumpstart-economic-recovery-syria-role-syrian-entrepreneurs-turkey<\/a>\u00a0 ?<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref26\" name=\"_ftn26\">[26]<\/a> Sanayi ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan \u201cYabanc\u0131 Sermayeli \u015eirketler Listesi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 periyodik raporlar, a.g.e.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref27\" name=\"_ftn27\">[27]<\/a> Suriye&#8217;de ekonomik canlanma nas\u0131l te\u015fvik edilebilir? T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli giri\u015fimcilerin a.g.e.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref28\" name=\"_ftn28\">[28]<\/a> A.g.e.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref29\" name=\"_ftn29\">[29]<\/a> Baz\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131 olay, baz\u0131 personel aras\u0131nda yasan\u0131n yorumu ve uygulanmas\u0131 aras\u0131nda bir bo\u015fluk oldu\u011funu yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref30\" name=\"_ftn30\">[30]<\/a> \u00c7al\u0131\u015fma izinleri ile ilgili sorunlar, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011funun yat\u0131r\u0131m yoluyla kazand\u0131klar\u0131 vatanda\u015fl\u0131klara sahip i\u015f adamlar\u0131 olmas\u0131 nedeniyle anket sonu\u00e7lar\u0131nda \u00f6ncelik ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Ancak, hala \u00e7al\u0131\u015fma izinleri ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n ikametleriyle ilgili sorunlar ya\u015famaktad\u0131rlar.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref31\" name=\"_ftn31\">[31]<\/a> T\u00fcrk hukuk uzman\u0131 ve bir pazarlama uzman\u0131 bu sorunu kabul etmi\u015f ve bunun genel bir sorun oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref32\" name=\"_ftn32\">[32]<\/a> Suriye&#8217;de ekonomik canlanma nas\u0131l te\u015fvik edilebilir? T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli giri\u015fimcilerin rol\u00fc, a.g.e.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref33\" name=\"_ftn33\">[33]<\/a>\u00a0 <a href=\"https:\/\/www.worldbank.org\/en\/news\/press-release\/2025\/07\/07\/-new-world-bank-report-highlights-syria-s-economic-challenges-and-recovery-prospects-for-2025?utm_source=chatgpt.com\">Suriye&#8217;nin toplam mali de\u011ferlendirilmesi<\/a>, D\u00fcnya Bankas\u0131, Yay\u0131n Tarihi 7\/7\/2025<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref34\" name=\"_ftn34\">[34]<\/a> A.g.e.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref35\" name=\"_ftn35\">[35]<\/a> A.g.e.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref36\" name=\"_ftn36\">[36]<\/a> <a href=\"https:\/\/sana.sy\/economy\/2321342\/?fbclid=IwY2xjawPDiC5leHRuA2FlbQIxMABicmlkETF1bmpNSk9nUGhRdmVPaDlrc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHtch2-ofmc2dMipDSnDFb-fwsGyf4YtGU-ku4txxXuoKPfflUM42oTlnbT3N_aem_OVUku4YHgdjtxPH0iOcROA\">Suriye&#8217;de 9 ay i\u00e7inde 3031 sanayi ve zanaat projesi lisanslanm\u0131\u015f ve uygulanm\u0131\u015ft\u0131r<\/a>, SANA Ajans\u0131, yay\u0131n tarihi 3\/11\/2025.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref37\" name=\"_ftn37\">[37]<\/a> A.g.e.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref38\" name=\"_ftn38\">[38]<\/a> Bireysel \u015firket, yaln\u0131zca bir Suriyeli taraf\u0131ndan sahip olunan ve sahibinin t\u00fcm y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinden sorumlu oldu\u011fu \u015firkettir. Genel \u015firket veya kooperatifler ise iki veya daha fazla orta\u011f\u0131 olan ve her orta\u011f\u0131n \u015firketin bor\u00e7lar\u0131ndan t\u00fcm mal varl\u0131\u011f\u0131yla sorumlu oldu\u011fu \u015firkettir. Anonim \u015firket, sermayenin bir grup hissedara ait oldu\u011fu ve e\u015fit hisselere b\u00f6l\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc \u015firkettir. S\u0131n\u0131rl\u0131 sorumlu \u015firketler ise iki ila 50 ortak aras\u0131nda olup, her orta\u011f\u0131n sorumlulu\u011fu sermayedeki pay\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"https:\/\/zatariafyonlu.av.tr\/ar\/conditions-for-establishing-a-company-in-syria-for-expatriates-and-foreigners\/\">Suriye&#8217;de \u015firket kurma \u015fartlar\u0131<\/a>, Zatari ve Wafioni \u015eirketi,<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref39\" name=\"_ftn39\">[39]<\/a> <a href=\"https:\/\/sana.sy\/economy\/2359908\/\">Suriye&#8217;nin kurtulu\u015fundan sonraki y\u0131l i\u00e7inde Suriye&#8217;de 18 binden fazla yeni \u015firket kaydedilmi\u015ftir<\/a>. SANA Ajans\u0131, yay\u0131n tarihi 23\/12\/2025<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref40\" name=\"_ftn40\">[40]<\/a> Suriye, yabanc\u0131 \u015firket kay\u0131tlar\u0131nda art\u0131\u015f ya\u015famaktad\u0131r.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"https:\/\/syria-report.com\/syria-witnesses-surge-in-registration-of-foreign-companies\/?utm_source=chatgpt.com\">Suriye, Yabanc\u0131 \u015eirket Kay\u0131tlar\u0131nda Art\u0131\u015f ya\u015famaktad\u0131r<\/a>, Suriye Raporu, 16\/12\/2025.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref41\" name=\"_ftn41\">[41]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.aramlab.info\/en\/publications\/syrian-startup-ecosystem-2025-review\">Suriye&#8217;de yeni kurulan \u015firketlerin \u00e7al\u0131\u015fma sisteminin g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi<\/a>, 2025, Aram Laboratuvar\u0131, yay\u0131n tarihi 1\/1\/2026.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref42\" name=\"_ftn42\">[42]<\/a> D\u00f6ng\u00fcsel ekonomi, israf\u0131 ortadan kald\u0131rmay\u0131 ve kaynaklardan tasar\u0131m, onar\u0131m, yeniden kullan\u0131m ve geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yoluyla azami fayda sa\u011flamay\u0131 ama\u00e7layan bir \u00fcretim ve t\u00fcketim modelidir. Geleneksel modelin (al-\u00fcret-t\u00fcket) yerini almaktad\u0131r.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref43\" name=\"_ftn43\">[43]<\/a> A.g.e<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref44\" name=\"_ftn44\">[44]<\/a> A.g.e<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref45\" name=\"_ftn45\">[45]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.linkedin.com\/pulse\/local-economic-governance-gap-syria-from-de-facto-rami-sharrack-t4f5c\/?trackingId=zHNKZiSHTDu68kiT2feh%2Bw%3D%3D\">Fiili y\u00f6netimden s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ekonomik kapasite in\u015fas\u0131na Suriye&#8217;de yerel ekonomik y\u00f6neti\u015fim bo\u015flu\u011fu<\/a>, Ekonomist Rami El-Sharq&#8217;\u0131n LinkedIn blogu, yay\u0131n tarihi 25\/12\/2025<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref46\" name=\"_ftn46\">[46]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.bbc.com\/arabic\/articles\/c77kr50vjdlo\">Muhammed Ham\u015fo: Esad destek\u00e7ileri ile Suriye h\u00fck\u00fbmeti aras\u0131ndaki &#8220;ge\u00e7mi\u015fi kapatma&#8221; anla\u015fmas\u0131 nas\u0131l Suriyelilerin tepkisini \u00e7ekti?<\/a>, BBC Arap\u00e7a, yay\u0131n tarihi 7\/1\/2026.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"https:\/\/www.ultrasawt.com\/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D9%85%D8%AD%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B4%D8%9F-%D9%85%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7\/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D8%A7-%D8%B5%D9%88%D8%AA\/%D8%AD%D8%A7%D9%84%D8%A9\/%D8%B9%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A7%D8%AA\">Muhyiddin el-Menfu\u015f kimdir? Suriye&#8217;nin yeni sava\u015f milyonerleri<\/a>, Ultra Syria, yay\u0131n tarihi 13\/6\/2017.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref47\" name=\"_ftn47\">[47]<\/a> <a href=\"https:\/\/focusaleppo.com\/2026\/01\/01\/%d8%b9%d9%84%d8%a7%d9%85%d8%a7%d8%aa-%d8%aa%d8%ac%d8%a7%d8%b1%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d8%b3%d8%b1%d9%88%d9%82%d8%a9-%d9%81%d9%8a-%d8%ad%d9%84%d8%a8\/?fbclid=IwY2xjawPDmVlleHRuA2FlbQIxMABicmlkETF1bmpNSk9nUGhRdmVPaDlrc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHjfZD9N-yqQYP3KWpG6-8MpS9E1n9NICdqTI-asaAtVNdabLquCnS2fXAGtz_aem_kEKleKIHSMl3BfDECyZDKA\">\u00c7al\u0131nan ticari markalar&#8230; Halep&#8217;e d\u00f6nen i\u015f adamlar\u0131, ticari m\u00fclkiyetlerin \u00e7al\u0131nmas\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya<\/a>, Fox Halep, yay\u0131n tarihi 1\/1\/2026.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref48\" name=\"_ftn48\">[48]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.aljazeera.net\/ebusiness\/2025\/10\/21\/world-bank-syria-reconstruction\">D\u00fcnya Bankas\u0131: Suriye&#8217;nin yeniden in\u015fas\u0131n\u0131n maliyeti 216 milyar dolar<\/a>, aljazeera.net, yay\u0131n tarihi 21\/10\/2025.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref49\" name=\"_ftn49\">[49]<\/a> S\u0131n\u0131r \u00f6tesi m\u00fcltecilerin ge\u00e7im kaynaklar\u0131 ve mali transferleri: 2011 \u00f6ncesi ve sonras\u0131 Orta Do\u011fu&#8217;daki Suriyelilerin hareketlilikleri<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">Ann-Christin Zuntz, M\u00fcltecilerin S\u0131n\u0131r \u00d6tesi Ge\u00e7im Kaynaklar\u0131 ve Mali Transferleri: 2011 \u00d6ncesi ve Sonras\u0131 Orta Do\u011fu&#8217;daki Suriyeli Hareketlilikleri, <em>Journal of Refugee Studies<\/em>, Cilt 34, Say\u0131 2, Haziran 2021, Sayfalar 1400\u20131422, <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1093\/jrs\/feab016\">https:\/\/doi.org\/10.1093\/jrs\/feab016<\/a><\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref50\" name=\"_ftn50\">[50]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.independentarabia.com\/node\/584746\/%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D8%A9\/%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%B1\/%D8%AD%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%AA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%A9-%D9%8A%D9%83%D8%A7%D8%AF-%D9%8A%D9%83%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A%D8%AF-%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%AD%D8%A9-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86#:~:text=%D9%88%D9%82%D8%AF%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%86%D9%83%20%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1,%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%AB%D8%AA%20%D8%AA%D9%82%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%20%D8%A3%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%AA%D8%AC%20%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%8A\">G\u00f6\u00e7men havaleleri, Suriyelilerin bir kesimi i\u00e7in neredeyse tek ya\u015fam kayna\u011f\u0131d\u0131r<\/a>, Independent Arap\u00e7a, yay\u0131n tarihi 4\/6\/2024.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref51\" name=\"_ftn51\">[51]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.alarabiya.net\/aswaq\/exclusive\/2025\/12\/08\/%D9%82%D9%81%D8%B2%D8%A9-%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%8A%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-4-%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84-%D9%85%D9%86%D8%B0-%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85#:~:text=%D9%8A%D9%82%D9%88%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9%20%D8%A5%D9%86%20%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%8A%D9%84%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%BA%D8%AA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D9%86,%D9%8A%D9%85%D8%AB%D9%84%20%D8%AF%D9%81%D8%B9%D8%A9%20%D9%82%D9%88%D9%8A%D8%A9%20%D9%84%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%20%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A.&amp;text=%D9%88%D8%A3%D8%B6%D8%A7%D9%81%20%D8%A3%D9%86%20%D9%87%D8%B0%D9%87%20%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%84%20%D8%B3%D8%A7%D9%87%D9%85%D8%AA,%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%84%20%D9%84%D8%AA%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D8%A9%20%D9%84%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B7%D9%86%D9%8A%D9%86.\">Yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki Suriyelilerin havalelerinde rekor art\u0131\u015f&#8230; Rejimin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnden bu yana 4 milyar dolar<\/a>, alarabiya.net, yay\u0131n tarihi 8\/12\/2025.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref52\" name=\"_ftn52\">[52]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.alaraby.co.uk\/supplements\/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%8A%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%A9-38-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86\">Mali transferler&#8230; Suriyelilerin %38&#8217;i i\u00e7in ya\u015fam kayna\u011f\u0131<\/a>, Al-Araby al-Jadeed, yay\u0131n tarihi 18\/11\/2025.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref53\" name=\"_ftn53\">[53]<\/a> K\u0131r\u0131lgan Ba\u011flamlarda Finansman<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\">OECD (2020) K\u0131r\u0131lgan Ba\u011flamlarda Finansman. Paris: Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi ve Kalk\u0131nma Te\u015fkilat\u0131. A\u015fa\u011f\u0131daki ba\u011flant\u0131 ile eri\u015filebilir: <a href=\"https:\/\/www.oecd.org\/content\/dam\/oecd\/en\/publications\/reports\/2020\/12\/financing-in-fragile-contexts_93c70f7c\/e87c2402-en.\">https:\/\/www.oecd.org\/content\/dam\/oecd\/en\/publications\/reports\/2020\/12\/financing-in-fragile-contexts_93c70f7c\/e87c2402-en.<\/a>pdf<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref54\" name=\"_ftn54\">[54]<\/a> <a href=\"https:\/\/www.alaraby.co.uk\/economy\/%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AB%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%BA%D9%8A%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A\">Yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131n art\u0131\u015f\u0131 ve Suriyeli sermayenin yoklu\u011fu<\/a>, Al-Araby al-Jadeed, yay\u0131n tarihi 14\/1\/2026.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref55\" name=\"_ftn55\">[55]<\/a> <a href=\"https:\/\/aawsat.com\/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A\/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A\/5133765-%D8%B7%D9%88%D8%A7%D8%A8%D9%8A%D8%B1-%D8%B7%D9%88%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D9%86%D9%82%D8%B5-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D9%88%D9%84%D8%A9-%D9%8A%D8%B1%D8%BA%D9%85-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D9%84%D9%84%D8%AD%D8%B5%D9%88%D9%84\">Uzun kuyruklar&#8230; Likidite eksikli\u011fi Suriyelileri para almak i\u00e7in saatlerce beklemeye zorluyor<\/a>, \u015farkul ewsat, yay\u0131n tarihi 18\/4\/2025.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref56\" name=\"_ftn56\">[56]<\/a> Suriye&#8217;deki yerel ekonomik y\u00f6neti\u015fim bo\u015flu\u011fu; fiili y\u00f6netimden s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ekonomik kapasite in\u015fas\u0131na, a.g.e.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref57\" name=\"_ftn57\">[57]<\/a> A.g.e.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref58\" name=\"_ftn58\">[58]<\/a> A.g.e.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref59\" name=\"_ftn59\">[59]<\/a> Kaynak: Suriye&#8217;de ekonomik canlanma nas\u0131l te\u015fvik edilebilir? Suriyeli giri\u015fimcilerin T\u00fcrkiye&#8217;deki rol\u00fc, a.g.e.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref60\" name=\"_ftn60\">[60]<\/a> Suriye&#8217;de ekonomik canlanma nas\u0131l te\u015fvik edilebilir? Suriyeli giri\u015fimcilerin T\u00fcrkiye&#8217;deki rol\u00fc, a.g.e.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref61\" name=\"_ftn61\">[61]<\/a> A.g.e.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" style=\"text-align: justify;\"><a href=\"#_ftnref62\" name=\"_ftn62\">[62]<\/a> A.g.e.<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Y\u00f6netici \u00d6zeti: Bu belge, Esad rejiminin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde T\u00fcrkiye&#8217;deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n e\u011filimlerini ele almaktad\u0131r. Suriyeli i\u015f adamlar\u0131, Suriye&#8217;nin ekonomik toparlanma s\u00fcrecini etkileyebilecek en \u00f6nemli ekonomik akt\u00f6rlerden biri olarak kabul edilmektedir. Belge, bu akt\u00f6rlerin e\u011filimlerinin esas olarak Suriye&#8217;deki ekonomik toparlanma ko\u015fullar\u0131 ve T\u00fcrkiye&#8217;deki yat\u0131r\u0131m durumlar\u0131yla ilgili oldu\u011funu belirtmektedir. Bu e\u011filimler, y\u00f6neti\u015fim, rekabet, riskler &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":20401,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[78,93,49],"tags":[],"class_list":["post-20400","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-research-and-studies-tr","category-sosyal-birim","category-yayinlar"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v26.0 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>T\u00fcrkiye\u2019de Suriyeli Yat\u0131r\u0131mlar: Bekleyi\u015f ile Geri D\u00f6n\u00fc\u015f Aras\u0131nda - Suriye Diyalog Merkezi<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Bu belge, Esad rejiminin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde T\u00fcrkiye&#039;deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n e\u011filimlerini ele almaktad\u0131r. Suriyeli i\u015f adamlar\u0131, Suriye&#039;nin ekonomik toparlanma s\u00fcrecini etkileyebilecek en \u00f6nemli ekonomik akt\u00f6rlerden biri olarak kabul edilmektedir. Belge, bu akt\u00f6rlerin e\u011filimlerinin esas olarak Suriye&#039;deki ekonomik toparlanma ko\u015fullar\u0131 ve T\u00fcrkiye&#039;deki yat\u0131r\u0131m durumlar\u0131yla ilgili oldu\u011funu belirtmektedir. Bu e\u011filimler, y\u00f6neti\u015fim, rekabet, riskler ve Suriye ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki kurumsal ortamlar\u0131n farkl\u0131l\u0131klar\u0131 gibi \u00e7e\u015fitli fakt\u00f6rlerle ili\u015fkilidir. Ayr\u0131ca, her iki \u00fclkedeki siyasi ve ekonomik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler de bu e\u011filimleri etkilemektedir.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"T\u00fcrkiye\u2019de Suriyeli Yat\u0131r\u0131mlar: Bekleyi\u015f ile Geri D\u00f6n\u00fc\u015f Aras\u0131nda - Suriye Diyalog Merkezi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Bu belge, Esad rejiminin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde T\u00fcrkiye&#039;deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n e\u011filimlerini ele almaktad\u0131r. Suriyeli i\u015f adamlar\u0131, Suriye&#039;nin ekonomik toparlanma s\u00fcrecini etkileyebilecek en \u00f6nemli ekonomik akt\u00f6rlerden biri olarak kabul edilmektedir. Belge, bu akt\u00f6rlerin e\u011filimlerinin esas olarak Suriye&#039;deki ekonomik toparlanma ko\u015fullar\u0131 ve T\u00fcrkiye&#039;deki yat\u0131r\u0131m durumlar\u0131yla ilgili oldu\u011funu belirtmektedir. Bu e\u011filimler, y\u00f6neti\u015fim, rekabet, riskler ve Suriye ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki kurumsal ortamlar\u0131n farkl\u0131l\u0131klar\u0131 gibi \u00e7e\u015fitli fakt\u00f6rlerle ili\u015fkilidir. Ayr\u0131ca, her iki \u00fclkedeki siyasi ve ekonomik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler de bu e\u011filimleri etkilemektedir.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Suriye Diyalog Merkezi\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Sydialogue\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-02-13T14:52:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/sydialogue.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u062a\u0635\u0645\u064a\u0645-\u062a\u0642\u0631\u064a\u0631-\u0633\u0648\u0631\u064a\u0627\u062f-\u0644\u0644\u0645\u0648\u0642\u0639-\u062a\u0631\u0643\u064a.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1072\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"\u0643\u0646\u062f\u0629 \u062d\u0648\u0627\u0635\u0644\u064a&nbsp;\u0648&nbsp;\u0641\u064a\u0635\u0644 \u0627\u0644\u062d\u062c\u064a\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@Sydialogue\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@Sydialogue\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"\u0643\u0646\u062f\u0629 \u062d\u0648\u0627\u0635\u0644\u064a&nbsp;\u0648&nbsp;\u0641\u064a\u0635\u0644 \u0627\u0644\u062d\u062c\u064a\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"107 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/\",\"url\":\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/\",\"name\":\"T\u00fcrkiye\u2019de Suriyeli Yat\u0131r\u0131mlar: Bekleyi\u015f ile Geri D\u00f6n\u00fc\u015f Aras\u0131nda - Suriye Diyalog Merkezi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u062a\u0635\u0645\u064a\u0645-\u062a\u0642\u0631\u064a\u0631-\u0633\u0648\u0631\u064a\u0627\u062f-\u0644\u0644\u0645\u0648\u0642\u0639-\u062a\u0631\u0643\u064a.jpg?strip=all\",\"datePublished\":\"2026-02-13T14:52:54+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/#\/schema\/person\/20c3de5d7f7d14b25dd822d37a561aeb\"},\"description\":\"Bu belge, Esad rejiminin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde T\u00fcrkiye'deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n e\u011filimlerini ele almaktad\u0131r. Suriyeli i\u015f adamlar\u0131, Suriye'nin ekonomik toparlanma s\u00fcrecini etkileyebilecek en \u00f6nemli ekonomik akt\u00f6rlerden biri olarak kabul edilmektedir. Belge, bu akt\u00f6rlerin e\u011filimlerinin esas olarak Suriye'deki ekonomik toparlanma ko\u015fullar\u0131 ve T\u00fcrkiye'deki yat\u0131r\u0131m durumlar\u0131yla ilgili oldu\u011funu belirtmektedir. Bu e\u011filimler, y\u00f6neti\u015fim, rekabet, riskler ve Suriye ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki kurumsal ortamlar\u0131n farkl\u0131l\u0131klar\u0131 gibi \u00e7e\u015fitli fakt\u00f6rlerle ili\u015fkilidir. Ayr\u0131ca, her iki \u00fclkedeki siyasi ve ekonomik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler de bu e\u011filimleri etkilemektedir.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u062a\u0635\u0645\u064a\u0645-\u062a\u0642\u0631\u064a\u0631-\u0633\u0648\u0631\u064a\u0627\u062f-\u0644\u0644\u0645\u0648\u0642\u0639-\u062a\u0631\u0643\u064a.jpg?strip=all\",\"contentUrl\":\"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u062a\u0635\u0645\u064a\u0645-\u062a\u0642\u0631\u064a\u0631-\u0633\u0648\u0631\u064a\u0627\u062f-\u0644\u0644\u0645\u0648\u0642\u0639-\u062a\u0631\u0643\u064a.jpg?strip=all\",\"width\":1920,\"height\":1072},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"\u0627\u0644\u0631\u0626\u064a\u0633\u064a\u0629\",\"item\":\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"T\u00fcrkiye\u2019de Suriyeli Yat\u0131r\u0131mlar: Bekleyi\u015f ile Geri D\u00f6n\u00fc\u015f Aras\u0131nda\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/#website\",\"url\":\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/\",\"name\":\"\u0645\u0631\u0643\u0632 \u0627\u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0627\u0644\u0633\u0648\u0631\u064a\",\"description\":\"Suriyeli bir sivil kurum, Suriye halk\u0131n\u0131 ilgilendiren konularda diyalo\u011fu canland\u0131rmay\u0131 ve harekete ge\u00e7irmeyi hedefliyor ve Suriyeliler aras\u0131nda ili\u015fkileri g\u00fc\u00e7lendirmeye ve i\u015fbirli\u011fi ve koordinasyonu harekete ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},[{\"@type\":[\"Person\"],\"@id\":\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/#\/schema\/person\/20c3de5d7f7d14b25dd822d37a561aeb\",\"name\":\"\u0643\u0646\u062f\u0629 \u062d\u0648\u0627\u0635\u0644\u064a\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/#\/schema\/person\/image\/\",\"inLanguage\":\"tr_TR\",\"url\":\"https:\/\/sydialogue.org\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/1070585612.jpg\",\"caption\":\"\u0643\u0646\u062f\u0629 \u062d\u0648\u0627\u0635\u0644\u064a\"}},{\"@type\":[\"Person\"],\"@id\":\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/#\/schema\/person\/20c3de5d7f7d14b25dd822d37a561aeb\",\"name\":\"\u0641\u064a\u0635\u0644 \u0627\u0644\u062d\u062c\u064a\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/#\/schema\/person\/image\/\",\"inLanguage\":\"tr_TR\",\"url\":\"https:\/\/sydialogue.org\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/WhatsApp-Image-2023-09-09-at-18.05.19-1.jpg\",\"caption\":\"\u0641\u064a\u0635\u0644 \u0627\u0644\u062d\u062c\u064a\"}}]]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"T\u00fcrkiye\u2019de Suriyeli Yat\u0131r\u0131mlar: Bekleyi\u015f ile Geri D\u00f6n\u00fc\u015f Aras\u0131nda - Suriye Diyalog Merkezi","description":"Bu belge, Esad rejiminin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde T\u00fcrkiye'deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n e\u011filimlerini ele almaktad\u0131r. Suriyeli i\u015f adamlar\u0131, Suriye'nin ekonomik toparlanma s\u00fcrecini etkileyebilecek en \u00f6nemli ekonomik akt\u00f6rlerden biri olarak kabul edilmektedir. Belge, bu akt\u00f6rlerin e\u011filimlerinin esas olarak Suriye'deki ekonomik toparlanma ko\u015fullar\u0131 ve T\u00fcrkiye'deki yat\u0131r\u0131m durumlar\u0131yla ilgili oldu\u011funu belirtmektedir. Bu e\u011filimler, y\u00f6neti\u015fim, rekabet, riskler ve Suriye ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki kurumsal ortamlar\u0131n farkl\u0131l\u0131klar\u0131 gibi \u00e7e\u015fitli fakt\u00f6rlerle ili\u015fkilidir. Ayr\u0131ca, her iki \u00fclkedeki siyasi ve ekonomik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler de bu e\u011filimleri etkilemektedir.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"T\u00fcrkiye\u2019de Suriyeli Yat\u0131r\u0131mlar: Bekleyi\u015f ile Geri D\u00f6n\u00fc\u015f Aras\u0131nda - Suriye Diyalog Merkezi","og_description":"Bu belge, Esad rejiminin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde T\u00fcrkiye'deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n e\u011filimlerini ele almaktad\u0131r. Suriyeli i\u015f adamlar\u0131, Suriye'nin ekonomik toparlanma s\u00fcrecini etkileyebilecek en \u00f6nemli ekonomik akt\u00f6rlerden biri olarak kabul edilmektedir. Belge, bu akt\u00f6rlerin e\u011filimlerinin esas olarak Suriye'deki ekonomik toparlanma ko\u015fullar\u0131 ve T\u00fcrkiye'deki yat\u0131r\u0131m durumlar\u0131yla ilgili oldu\u011funu belirtmektedir. Bu e\u011filimler, y\u00f6neti\u015fim, rekabet, riskler ve Suriye ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki kurumsal ortamlar\u0131n farkl\u0131l\u0131klar\u0131 gibi \u00e7e\u015fitli fakt\u00f6rlerle ili\u015fkilidir. Ayr\u0131ca, her iki \u00fclkedeki siyasi ve ekonomik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler de bu e\u011filimleri etkilemektedir.","og_url":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/","og_site_name":"Suriye Diyalog Merkezi","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Sydialogue","article_published_time":"2026-02-13T14:52:54+00:00","og_image":[{"width":1920,"height":1072,"url":"https:\/\/sydialogue.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u062a\u0635\u0645\u064a\u0645-\u062a\u0642\u0631\u064a\u0631-\u0633\u0648\u0631\u064a\u0627\u062f-\u0644\u0644\u0645\u0648\u0642\u0639-\u062a\u0631\u0643\u064a.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"\u0643\u0646\u062f\u0629 \u062d\u0648\u0627\u0635\u0644\u064a&nbsp;\u0648&nbsp;\u0641\u064a\u0635\u0644 \u0627\u0644\u062d\u062c\u064a","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@Sydialogue","twitter_site":"@Sydialogue","twitter_misc":{"Yazan:":"\u0643\u0646\u062f\u0629 \u062d\u0648\u0627\u0635\u0644\u064a&nbsp;\u0648&nbsp;\u0641\u064a\u0635\u0644 \u0627\u0644\u062d\u062c\u064a","Tahmini okuma s\u00fcresi":"107 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/","url":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/","name":"T\u00fcrkiye\u2019de Suriyeli Yat\u0131r\u0131mlar: Bekleyi\u015f ile Geri D\u00f6n\u00fc\u015f Aras\u0131nda - Suriye Diyalog Merkezi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u062a\u0635\u0645\u064a\u0645-\u062a\u0642\u0631\u064a\u0631-\u0633\u0648\u0631\u064a\u0627\u062f-\u0644\u0644\u0645\u0648\u0642\u0639-\u062a\u0631\u0643\u064a.jpg?strip=all","datePublished":"2026-02-13T14:52:54+00:00","author":{"@id":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/#\/schema\/person\/20c3de5d7f7d14b25dd822d37a561aeb"},"description":"Bu belge, Esad rejiminin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde T\u00fcrkiye'deki Suriyeli i\u015f adamlar\u0131n\u0131n e\u011filimlerini ele almaktad\u0131r. Suriyeli i\u015f adamlar\u0131, Suriye'nin ekonomik toparlanma s\u00fcrecini etkileyebilecek en \u00f6nemli ekonomik akt\u00f6rlerden biri olarak kabul edilmektedir. Belge, bu akt\u00f6rlerin e\u011filimlerinin esas olarak Suriye'deki ekonomik toparlanma ko\u015fullar\u0131 ve T\u00fcrkiye'deki yat\u0131r\u0131m durumlar\u0131yla ilgili oldu\u011funu belirtmektedir. Bu e\u011filimler, y\u00f6neti\u015fim, rekabet, riskler ve Suriye ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki kurumsal ortamlar\u0131n farkl\u0131l\u0131klar\u0131 gibi \u00e7e\u015fitli fakt\u00f6rlerle ili\u015fkilidir. Ayr\u0131ca, her iki \u00fclkedeki siyasi ve ekonomik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler de bu e\u011filimleri etkilemektedir.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/#primaryimage","url":"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u062a\u0635\u0645\u064a\u0645-\u062a\u0642\u0631\u064a\u0631-\u0633\u0648\u0631\u064a\u0627\u062f-\u0644\u0644\u0645\u0648\u0642\u0639-\u062a\u0631\u0643\u064a.jpg?strip=all","contentUrl":"https:\/\/e8nd7pn44jx.exactdn.com\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/\u062a\u0635\u0645\u064a\u0645-\u062a\u0642\u0631\u064a\u0631-\u0633\u0648\u0631\u064a\u0627\u062f-\u0644\u0644\u0645\u0648\u0642\u0639-\u062a\u0631\u0643\u064a.jpg?strip=all","width":1920,"height":1072},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/turkiyede-suriyeli-yatirimlar-bekleyis-ile-geri-donus-arasinda\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"\u0627\u0644\u0631\u0626\u064a\u0633\u064a\u0629","item":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"T\u00fcrkiye\u2019de Suriyeli Yat\u0131r\u0131mlar: Bekleyi\u015f ile Geri D\u00f6n\u00fc\u015f Aras\u0131nda"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/#website","url":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/","name":"\u0645\u0631\u0643\u0632 \u0627\u0644\u062d\u0648\u0627\u0631 \u0627\u0644\u0633\u0648\u0631\u064a","description":"Suriyeli bir sivil kurum, Suriye halk\u0131n\u0131 ilgilendiren konularda diyalo\u011fu canland\u0131rmay\u0131 ve harekete ge\u00e7irmeyi hedefliyor ve Suriyeliler aras\u0131nda ili\u015fkileri g\u00fc\u00e7lendirmeye ve i\u015fbirli\u011fi ve koordinasyonu harekete ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},[{"@type":["Person"],"@id":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/#\/schema\/person\/20c3de5d7f7d14b25dd822d37a561aeb","name":"\u0643\u0646\u062f\u0629 \u062d\u0648\u0627\u0635\u0644\u064a","image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/#\/schema\/person\/image\/","inLanguage":"tr_TR","url":"https:\/\/sydialogue.org\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/1070585612.jpg","caption":"\u0643\u0646\u062f\u0629 \u062d\u0648\u0627\u0635\u0644\u064a"}},{"@type":["Person"],"@id":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/#\/schema\/person\/20c3de5d7f7d14b25dd822d37a561aeb","name":"\u0641\u064a\u0635\u0644 \u0627\u0644\u062d\u062c\u064a","image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/#\/schema\/person\/image\/","inLanguage":"tr_TR","url":"https:\/\/sydialogue.org\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/WhatsApp-Image-2023-09-09-at-18.05.19-1.jpg","caption":"\u0641\u064a\u0635\u0644 \u0627\u0644\u062d\u062c\u064a"}}]]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20400","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20400"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20400\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20473,"href":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20400\/revisions\/20473"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20401"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20400"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20400"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sydialogue.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20400"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}